Người trẻ xoay xở chạy thận

Ba tháng nay, Dũng, 26 tuổi, quen với lịch sinh hoạt thay đổi như vậy: sáng đi làm, chiều tan ca sớm đến Phòng khám Đa khoa Tâm Anh – Quận 7 để kịp ca chạy thận nhân tạo dài 4 tiếng.

Trước đây Dũng chạy thận ca ban ngày, sau đó cần nghỉ ngơi nên gần như phải nghỉ làm cả ngày. Nay Tâm Anh mở ca ba từ 15h đến 19h, anh chuyển sang giờ này để buổi sáng có thể làm việc, chiều chạy thận xong về nhà nghỉ ngơi, hôm sau lại đi làm. “Đây là cách để nhịp sống của tôi không bị đứt gãy sau biến cố sức khỏe”, Dũng cho hay.

Dũng chưa từng nghĩ những năm tháng ăn uống thất thường, thức khuya làm việc, thói quen hút thuốc lá khiến anh phải chạy thận khi mới ngoài 20 tuổi. Một ngày mắt mờ dần, nghĩ do ngồi máy tính nhiều, Dũng đi khám bất ngờ nhận kết quả suy thận mạn giai đoạn cuối kèm tăng huyết áp gây biến chứng võng mạc.

Bác sĩ chỉ định lọc máu ngay, song anh xin về nhà điều trị. Hai tuần sau, anh vào viện cấp cứu lần hai trong tình trạng tăng huyết áp ác tính 220/120 mmHg. Bác sĩ phải đặt catheter tĩnh mạch trung tâm ở cổ bệnh nhân để chạy thận cấp cứu giúp Dũng qua cơn nguy kịch, sau đó phẫu thuật cầu tay AVF để tạo đường vào mạch máu lâu dài, chuẩn bị cho chạy thận nhân tạo. Từ đó đến nay, Dũng chạy thận chu kỳ 3 lần một tuần, chưa bỏ sót buổi nào bởi “tôi sợ nghỉ một buổi suy thận nặng hơn, càng khổ cho bản thân và gia đình hơn”.

Cũng đang chạy thận nhân tạo định kỳ 3 lần/tuần tại Phòng khám Đa khoa Tâm Anh – Quận 7, là anh Bình, 33 tuổi. Cuối năm ngoái, anh Bình đột ngột sốt cao, phù nề toàn thân, đi khám phát hiện độ lọc cầu thận giảm còn 14 ml/phút/1.73 m2, buộc phải lọc máu cấp cứu.

Bác sĩ cho hay bệnh đái tháo đường nhiều năm không kiểm soát tốt là nguyên nhân khiến thận của anh Bình suy kiệt. Ban đầu thận vẫn có khả năng bù đắp cho sự suy giảm chức năng nên anh không nhận ra các dấu hiệu bất thường. Khi phát hiện bệnh, chức năng thận đã suy giảm nghiêm trọng, chỉ còn cách chạy thận nhân tạo.

Ước tính Việt Nam có hơn 10 triệu người mắc bệnh thận mạn tính, trong đó 800.000 bệnh nhân cần lọc máu (chạy thận hoặc lọc màng bụng), chiếm 0,1% dân số. Tỷ lệ tử vong do bệnh thận đứng thứ 8 trong số 10 nguyên nhân hàng đầu gây tử vong. Khoảng 30.000 người đang sống nhờ các phương pháp thay thế thận như chạy thận, lọc màng bụng, ghép thận.

BS.CKII Hồ Tấn Thông, Đơn vị Nội thận – Lọc máu, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7, khuyến cáo suy thận mạn hiện không còn là bệnh của người cao tuổi. Ngày càng nhiều người trẻ suy thận do tăng huyết áp, đái tháo đường, lối sống ít vận động, ăn mặn, lạm dụng thuốc không kê đơn, tiêu thụ thức ăn nhanh, rượu bia, thuốc lá và căng thẳng kéo dài. Phần lớn phát hiện ở giai đoạn muộn, phải chạy thận nhân tạo suốt đời nếu không có cơ hội ghép thận.

Bệnh viện Tâm Anh TP HCM trung bình mỗi tuần tiếp nhận khoảng 300-320 lượt bệnh nhân chạy thận. Trong số này, hơn 30% bệnh nhân dưới 30 tuổi. Đáng lo ngại là ngày càng nhiều bệnh nhân trẻ bị suy thận, ảnh hưởng đến sức khỏe và tương lai của những thế hệ sau, theo bác sĩ Thông.

Thận là cơ quan quan trọng trong cơ thể có nhiệm vụ thải lọc chất độc và nước dư thừa ra khỏi cơ thể. Khi thận suy yếu, chức năng thải độc giảm, độc vì vậy tích tụ trong cơ thể gây tăng huyết áp, tăng kali máu, phù phổi… và nhiều biến chứng khác. Tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối không điều trị khoảng 70-80%. Chạy thận nhân tạo nhằm thay thế chức năng thận khi thận bị suy nặng, không còn khả năng lọc bỏ chất độc, chất thừa và nước dư ra khỏi cơ thể. Với bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối không đủ điều kiện ghép thận, phương pháp này có thể giúp kéo dài sự sống. Tuy nhiên, với người trẻ, đây không chỉ là bài toán y khoa mà còn là gánh nặng lâu dài về tâm lý, công việc và tương lai.

Theo bác sĩ Thông, khác với người cao tuổi, người trẻ đang trong độ tuổi học tập, lao động và lập gia đình. Lịch chạy thận cố định mỗi tuần khiến họ khó duy trì công việc, dễ gián đoạn học hành và giảm thu nhập. Nhiều người rơi vào trạng thái sốc, tự ti, trầm cảm khi phải sống phụ thuộc vào máy móc, kiêng khem nghiêm ngặt và đối mặt với nguy cơ biến chứng lâu dài. Không ít người trẻ phải tạm gác các kế hoạch lớn vì cuộc sống gắn chặt với lịch lọc máu. Chạy thận trở thành một “cuộc chiến” bền bỉ cả về thể chất lẫn tinh thần.

Như Dũng, sống chung với suy thận khi chưa kịp lập gia đình, chàng trai trẻ nhiều đêm trằn trọc nghĩ về tương lai, chi phí chạy thận suốt đời, về khả năng sinh con và nguy cơ di truyền bệnh cho con… Anh xin nghỉ việc không lương một thời gian để tập trung chữa bệnh. Khi sức khỏe ổn định hơn, quen với lịch chạy thận ba lần mỗi tuần, Dũng quay lại công việc. Công ty tạo điều kiện cho Dũng làm việc online hai ngày/tuần để đảm bảo sức khỏe, nhờ đó anh có thu nhập để duy trì lọc máu. Mỗi lần chạy thận tốn gần hai triệu đồng, trong đó bảo hiểm y tế chi trả khoảng 600.000 đồng, phần nào giảm gánh nặng tài chính cho Dũng.

Còn anh Bình 7 tháng nay không còn những buổi đá banh cuối tuần hay những chuyến đi xa cùng gia đình. Anh chuyển sang làm việc online, nhận thêm dự án làm tại nhà để vừa có thu nhập lo cho gia đình vừa trang trải chi phí điều trị.

“Tôi cố gắng vừa đi làm vừa chạy thận để không trở thành gánh nặng của vợ con”, anh Bình nói.

Bác sĩ Thông khuyến cáo người trẻ cần nâng cao ý thức phòng tránh bệnh thận, khám sức khỏe định kỳ 6-12 tháng một lần để phát hiện bất thường ở thận, điều trị kịp thời. Nếu xuất hiện các triệu chứng như thói quen đi tiểu thay đổi, tiểu bọt, tiểu ra máu, buồn nôn hoặc nôn ói, mệt mỏi kéo dài, phù nề… cần đi khám sớm. Uống đủ nước, bắt đầu buổi sáng bằng một ly khoảng 300 ml ngay sau khi thức dậy để hỗ trợ thanh lọc cơ thể. Thực đơn hằng ngày nên cân đối dinh dưỡng, giảm muối, kết hợp vận động thường xuyên. Hạn chế rượu bia, tránh thuốc lá và các chất kích thích để giảm gánh nặng cho thận.

“Có bệnh rồi mới hối tiếc vì không chăm sóc sức khỏe và đi khám định kỳ để phát hiện sớm hơn”, Dũng nói, cho hay mục tiêu trước mắt là giữ sức khỏe ổn định để tiếp tục đi làm, duy trì cuộc sống bình thường.

Còn anh Bình may mắn đáp ứng tốt phác đồ, chức năng thận cải thiện, giảm phù nề, chia sẻ: “Tôi mong một ngày đủ điều kiện để được ghép thận”.

Hà Thanh

*Tên người bệnh đã được thay đổi