Tối 15-3, tổ bay chuyến VJC280 khi tiếp cận hạ cánh phát hiện vật thể nghi là drone gần khu vực Cảng Hàng không quốc tế Cát Bi. Trước đó, tổ bay chuyến HVN1180 cũng báo thấy một vật thể phát sáng ở độ cao khoảng 300 m, cách sân bay 7-8 km. Sự cố khiến 4 chuyến bay phải chuyển hướng hạ cánh xuống Nội Bài, 5 chuyến khác chưa thể cất cánh theo kế hoạch.
Thực trạng đáng báo động
Trước đó, nhiều sự cố liên tiếp ở Đà Nẵng, Thọ Xuân, Cam Ranh, cho thấy nguy cơ từ drone/UAV xâm nhập khu vực cấm bay không còn là cảnh báo xa vời. Theo thống kê của Vietnam Airlines, từ tháng 6-2025 đến nay đã liên tiếp xảy ra các vụ việc thiết bị bay không người lái xâm nhập trái phép vào khu vực bay của Cảng Hàng không quốc tế Đà Nẵng, Cam Ranh và Cảng Hàng không Thọ Xuân. Riêng từ ngày 17 đến 24-2, các vụ việc liên quan đến drone/UAV gây thiệt hại ước tính khoảng 5,6 tỉ đồng cho hãng, với tổng số hành khách bị ảnh hưởng khoảng 9.200 người. Đồng thời, gián tiếp ảnh hưởng đến hàng trăm chuyến bay và hàng chục nghìn khách khác do bị ảnh hưởng dây chuyền, gây thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế cho hãng hàng không và tâm lý bất an cho hành khách, cũng như tiềm ẩn nguy cơ va chạm, uy hiếp trực tiếp đến an ninh, an toàn của ngành hàng không dân dụng.
Thiết bị bay không người lái không bị cấm nhưng phải hoạt động đúng khu vực .Ảnh: LÊ TỈNH
Tại Cảng Hàng không quốc tế Đà Nẵng, thời gian gần đây, tình trạng thiết bị bay không người lái hoạt động trái phép trong khu vực cấm bay diễn biến phức tạp; một số vụ việc đã tác động trực tiếp đến hoạt động điều hành bay buộc lực lượng kiểm soát không lưu phải thay đổi phương án, điều chỉnh đường bay, kéo dài thời gian chờ hạ cánh.
Quy định có nhưng không phải ai cũng biết
Tình trạng xâm nhập vùng trời sân bay không còn là cá biệt, làm gia tăng áp lực đối với công tác bảo đảm an ninh, an toàn hàng không, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến hoạt động quân sự, quốc phòng trên địa bàn. Thực tế đó đặt ra 3 vấn đề cần thẳng thắn nhìn nhận: thực trạng đáng lo tại Việt Nam; khoảng cách giữa quy định pháp luật với việc thực thi; yêu cầu cấp thiết về các giải pháp mạnh hơn để bảo đảm an toàn tuyệt đối cho hoạt động bay.
Luật sư Trương Văn Tuấn cho biết pháp luật hiện hành đã phân nhiều loại phương tiện bay không người lái theo Nghị định 288/2025/NĐ-CP. Người sử dụng phải đăng ký thiết bị, chứng minh quyền sở hữu hợp pháp, thiết bị phải đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và phải được cấp phép bay.
Theo quy định, Bộ Quốc phòng cấp phép bay đối với hoạt động bay của phương tiện bay trong vùng trời, vùng thông báo bay của Việt Nam. Việc sử dụng phương tiện bay không bị cấm nhưng phải đăng ký phương tiện, xin phép và được Bộ Quốc phòng cấp phép, chỉ được bay ở những khu vực không bị cấm. Nếu vi phạm, người sử dụng có thể bị phạt hành chính từ 2-40 triệu đồng. Thậm chí có thể truy cứu trách nhiệm hình sự về tội “Cản trở giao thông đường không”.
Quyết định 18/2020/QĐ-TTg quy định khu vực quanh sân bay dân dụng bị cấm bay ở mọi độ cao trong phạm vi hình chữ nhật kéo dài 15.000 m hai đầu đường băng, rộng 5.000 m mỗi bên tính từ tim đường băng (sân bay 1 đường); hoặc lấy đường băng xa nhất nếu có nhiều đường. Ngoại lệ chỉ dành cho hoạt động công vụ với tần suất rất thấp và phải có văn bản đồng ý của cơ quan quân sự và hàng không. Ngoài ra, còn có các khu vực cấm tuyệt đối như công trình quốc phòng, trụ sở cơ quan nhà nước, khu ngoại giao, kho tàng, trại giam…
Luật sư Trần Thị Thanh Thảo, Giám đốc Công ty Luật TNHH Thảo Trần, nhận định khung pháp lý không thiếu nhưng thực tế vẫn còn nhiều khoảng hở. Trước hết, drone ngày càng phổ biến, giá đa dạng từ dưới 1 triệu đồng đến hàng trăm triệu đồng. Nhiều thiết bị được tích hợp GPS, cảm biến và kết nối điện thoại, giúp người dùng dễ dàng điều khiển mà không cần đào tạo bài bản. Điều này khiến việc sử dụng mang tính tự phát gia tăng, đặc biệt trong quay phim, chụp ảnh.
Đại diện doanh nghiệp UAV tại TP HCM cũng thừa nhận việc kiểm soát drone bay tự phát rất khó, do thiết bị dễ mua, dễ sử dụng. Người mới có thể gây sự cố như rơi thiết bị, vướng dây điện, gây mất an toàn cho người xung quanh. Trong khi đó, ông Phạm Thanh Toàn, CEO Công ty CP Công nghệ thông minh MiSmart, cho rằng hiện nay chưa có một hệ thống quản lý tập trung đối với drone. Trong trường hợp drone gây tai nạn, kể cả hậu quả nghiêm trọng, thì trách nhiệm pháp lý của người điều khiển vẫn chưa được quy định rõ ràng.
Siết quản lý, nâng nhận thức
Từ thực tế trên, luật sư Trương Văn Tuấn đề xuất: “Tất cả drone phải được đăng ký và gắn chip định danh để cơ quan chức năng có thể giám sát từ xa. Đồng thời, cần yêu cầu nhà sản xuất cài đặt phần mềm khóa vùng cấm bay để tự động ngăn vi phạm. Ngoài ra, quy trình cấp phép cần điều chỉnh linh hoạt: nới lỏng ở vùng ít rủi ro nhưng siết chặt tại đô thị và hành lang bay”.
Đồng tình, ông Phạm Thanh Toàn cho rằng cần xây dựng nền tảng quản lý thống nhất, mỗi drone có mã định danh như “biển số”, giúp xác định chủ sở hữu, người điều khiển và trách nhiệm khi xảy ra sự cố. Việc quản lý từ xa thông qua hệ thống kỹ thuật của cơ quan quản lý cũng được xem là giải pháp cần thiết và hữu hiệu để giải quyết tình trạng drone bay một cách mất kiểm soát.
Đại diện một doanh nghiệp UAV tại TPHCM nhấn mạnh nội dung tăng cường hướng dẫn, phổ cập kiến thức sử dụng drone cho người dân, đặc biệt là người dùng cá nhân. Nếu xảy ra vi phạm, không chỉ người điều khiển mà cả đơn vị cung cấp thiết bị không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ hướng dẫn theo quy định cũng cần bị xử lý.
Để bảo đảm an toàn tuyệt đối cho hoạt động bay, mới đây Vietnam Airlines đã báo cáo Ủy ban An toàn hàng không dân dụng quốc gia, các cơ quan chức năng đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng phương tiện bay không người lái đến từng khu dân cư, cơ sở kinh doanh dịch vụ flycam, người dân, du khách. Đồng thời, tăng cường quản lý và kiểm soát chặt chẽ hoạt động của các thiết bị bay không người lái tại khu vực lân cận các cảng hàng không, kịp thời phát hiện, ngăn chặn các thiết bị này và xử lý nghiêm đối với các trường hợp cố tình vi phạm. Qua đó góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, phòng ngừa từ sớm, từ xa, bảo đảm an toàn tuyệt đối cho hoạt động bay của ngành hàng không dân dụng.
“Drone không bị cấm nhưng nếu hoạt động sai khu vực, hậu quả có thể rất lớn. Vì vậy, cần đồng thời siết quản lý, hoàn thiện pháp luật và nâng cao ý thức để bảo đảm an toàn bay.
Thiết lập “lá chắn” đa tầng
Sự bùng nổ của thiết bị bay không người lái (UAV/drone) đang biến vùng trời tầm thấp tại các sân bay thành “chiến trường” an ninh mới. Lịch sử hàng không thế giới những năm gần đây đã ghi nhận những sự cố “đóng băng” không phận với quy mô và thiệt hại khủng khiếp.
Khởi đầu là cuộc khủng hoảng tại sân bay Gatwick (Anh) vào tháng 12-2018. Suốt hơn 30 giờ, đường băng đã phải đóng cửa hoàn toàn do sự xuất hiện của drone. Hơn 1.000 chuyến bay bị hủy bỏ, làm đảo lộn kế hoạch của 140.000 hành khách và gây tổn thất kinh tế ước tính lên tới 50-60 triệu bảng Anh. Đáng ngại hơn, nhiều máy bay rơi vào tình trạng nguy hiểm khi phải bay vòng chờ lệnh trong lúc nhiên liệu cạn kiệt. Giai đoạn 2024-2025, báo cáo từ Euronews cho biết tần suất drone xâm nhập tại châu Âu đã tăng gấp 4 lần.
Trước thực trạng này, ngành hàng không thế giới đang bước vào một cuộc đua công nghệ và pháp lý gắt gao. Úc đã tiên phong yêu cầu đăng ký bắt buộc đối với tất cả các loại drone thương mại, bất kể kích thước. Úc thiết lập vùng cấm bay nghiêm ngặt trong bán kính khoảng 5,5 km quanh các sân bay.
Tại Anh, chính phủ bắt buộc đăng ký định danh cho drone trên một trọng lượng nhất định và cấp thêm quyền hạn cho cảnh sát để ép hạ cánh hoặc thu giữ thiết bị. Các sân bay lớn ở Anh đầu tư lắp đặt các hệ thống chống drone hiện đại. Tại sân bay Dubai, các hệ thống phòng thủ và quy trình chuyển hướng bay sang sân bay Al Maktoum được kích hoạt ngay lập tức khi phát hiện drone xâm nhập.
Đức áp dụng khung hình phạt tù lên đến 10 năm cho hành vi “can thiệp nguy hiểm vào giao thông hàng không”. Song song đó, nước này phát triển nền tảng kỹ thuật số cho hàng không không người lái với các bản đồ tương tác, giúp người dân dễ dàng xác định các khu vực được phép và bị cấm bay. Các chiến dịch truyền thông cũng được đẩy mạnh để nâng cao nhận thức về an toàn bay cho cộng đồng.
Thu Hương
Nguồn: https://nld.com.vn/drone-bay-lac-nguy-co-treo-tren-dau-may-bay-196260320202636554.htm
