Nhà đầu tư Mỹ nằng nặc đòi Nga trả hơn 220 tỷ USD ‘nợ’ từ thế kỷ trước, Moscow đáp trả ‘cứng’

Ngày 16/1, hãng luật quốc tế Marks & Sokolov cho biết Nga đã yêu cầu quỹ đầu tư Noble Capital (Mỹ) rút lại vụ kiện trị giá 225,8 tỷ USD liên quan đến trái phiếu thời Sa hoàng trước ngày 30/1, nếu không sẽ bị bác bỏ theo Đạo luật Miễn trừ Tố tụng Quốc gia Nước ngoài (FSIA) của Mỹ.

Vào những năm cuối thế kỷ 20, Sa hoàng Nicholas II đã vay hàng tỷ USD từ thị trường vốn quốc tế, chủ yếu đặt tại Paris vào thời điểm đó, để tài trợ cho nền kinh tế Nga. Nước Nga trước cách mạng tháng Mười là một cường quốc quân sự và nông nghiệp với khả năng tiếp cận dễ dàng với thị trường vốn. Tuy nhiên, cuộc cách mạng đã đẩy nước Nga vào hỗn loạn và chính phủ Xô Viết mới vỡ nợ. Hơn 100 năm qua, các nhà đầu tư và người thừa kế vẫn cố gắng tìm cách lấy lại tiền của họ.

Trong nỗ lực mới nhất, Noble Capital đã tiến hành 1 vụ kiện pháp lý được đệ trình vào tháng 6/2025 tại Tòa án Columbia, nhắm vào Nga, Bộ Tài chính Nga, Ngân hàng Trung ương Nga và Quỹ Phúc lợi Quốc gia Nga. Noble Capital tuyên bố họ là người kế thừa hợp pháp và chủ sở hữu chính đáng của các trái phiếu do Đế chế Nga phát hành hơn một thế kỷ trước cho các nhà đầu tư Mỹ.

Trong đơn kiện, quỹ đầu tư Mỹ cáo buộc Nga vi phạm nguyên tắc kế thừa quốc gia khi từ chối thực hiện một số nghĩa vụ nợ quốc gia từ các chính quyền trước. Quỹ này cũng đang tìm kiếm sự chấp thuận của tòa án nhằm sử dụng tài sản Nga đang bị đóng bang tại Mỹ để trả các khoản nợ này.

Thông qua đại diện pháp lý, Nga đã bác bỏ mọi trách nhiệm pháp lý đối với các khoản nợ phát sinh trước Cách mạng Bolshevik năm 1917. “Cả Liên Xô lẫn Nga đều chưa bao giờ thừa nhận trách nhiệm đối với các khoản nợ đó theo luật pháp quốc tế hiện hành. Chúng đã bị cho vào ‘thùng rác của lịch sử’ từ lâu rồi”, hãng luật Marks & Sokolov cho biết trong 1 tuyên bố.

Trong3 thập kỷ qua, một số quốc gia phương Tây, bao gồm Pháp và Anh, đã đạt được thỏa thuận một phần với Nga về các yêu sách tương tự vào những năm 1990. Mỹ chưa từng ký kết một thỏa thuận song phương với Moscow liên quan đến việc bồi thường cho các chủ nợ người Mỹ của Nga.

Trái phiếu Sa hoàng do Đế chế Nga phát hành vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, trước Cách mạng Bolshevik năm 1917. Những trái phiếu này được bán rộng rãi trên thị trường quốc tế, đặc biệt là ở Pháp, Anh, Đức và Mỹ, để tài trợ cho các dự án cơ sở hạ tầng, chi tiêu quân sự và nỗ lực công nghiệp hóa của chế độ Sa hoàng với chính phủ Protr Stylopin.

Một trong những đợt phát hành trái phiếu quan trọng nhất diễn ra dưới thời Sa hoàng Nicholas II, đặc biệt là vào đầu những năm 1900, khi chính phủ Nga lúc bấy giờ tìm cách hiện đại hóa đế chế và củng cố vị thế chiến lược của mình. Các nhà đầu tư nước ngoài bị thu hút bởi lợi suất cao và sự bảo đảm ngầm của một trong những cường quốc lớn nhất thế giới.

Các nhà đầu tư Pháp là những người nắm giữ trái phiếu Sa hoàng nhiều nhất, với ước tính khoảng 1,6 triệu công dân Pháp đã mua trái phiếu này. Chúng thường được quảng cáo là các công cụ “an toàn, được nhà nước bảo đảm” – tương đương với trái phiếu hạng A bây giờ – và được bán cho các nhà đầu tư nhỏ lẻ thông qua các ngân hàng và môi giới. Chính phủ Pháp đã tích cực quảng bá các trái phiếu này như một phần trong liên minh ngoại giao với Nga, đỉnh điểm là Liên minh Pháp-Nga vào đầu thế kỷ.

Tại Mỹ, các công cụ tương tự cũng được phát hành và tiếp thị cho các nhà đầu tư tư nhân, mặc dù ở quy mô nhỏ hơn. Các trái phiếu này thường được định giá bằng vàng hoặc ngoại tệ và được phát hành theo nhiều điều khoản khác nhau, bao gồm trái phiếu đường sắt, các khoản vay của chính phủ và nợ được chính phủ bảo đảm.

Sau khi phe Bolshevik nắm quyền vào tháng 10/1917, chính phủ Xô Viết của Lenin đã ban hành sắc lệnh bác bỏ tất cả các khoản nợ của chế độ Sa hoàng. Chính quyền Liên Xô nói rằng khoản nợ này là bất hợp pháp và đã làm giàu cho các cường quốc tư bản và đàn áp giai cấp công nhân Nga.

Theo Bne Intellinews