Nhà đầu tư nước ngoài hiện diện ở Venezuela ra sao?

Tại cuộc họp báo hôm 3/1, sau khi bắt Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro và phu nhân, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói sẽ đưa những tập đoàn dầu khí lớn nhất thế giới đầu tư hàng tỷ USD vào Venezuela. Theo ông, các tập đoàn này sẽ trả chi phí để tái thiết hệ thống hạ tầng khai thác vốn đã xuống cấp.

Khu vực tư nhân cũng rục rịch hành động. Charles Myers, Chủ tịch công ty tư vấn Signum Global Advisors cho biết một số nhà đầu tư Phố Wall đã bắt đầu cân nhắc. Ông cho biết đang có sự “quan tâm rất lớn” đối với các cơ hội tái thiết Venezuela.

Vậy trước khi Mỹ tiến hành chiến dịch quân sự, đầu tư nước ngoài tại Venezuela ra sao? Theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới (World Bank), quốc gia này từng thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) cao nhất đạt 6,2 tỷ USD vào 1997.

Tuy nhiên, dòng vốn dần thu hẹp kể từ sau cải cách Bolívar, xuống còn 1,4 tỷ USD vào 2024. Cải cách Bolívar bắt đầu từ năm 1999, khi ông Hugo Chávez nhậm chức Tổng thống. Chủ trương chính bao gồm mở rộng vai trò nhà nước, đặc biệt trong dầu khí và quốc hữu hóa nhiều ngành then chốt.

Môi trường bất định phát sinh, kết hợp với sự kém hiệu quả của hệ thống cảng và giá dầu giảm làm nản lòng các nhà đầu tư. Sau cải cách, FDI không bị cấm nhưng khó phát huy hết tiềm năng.

Lloyds Bank, một trong những ngân hàng lâu đời và lớn nhất của Anh, chỉ ra Luật đầu tư nước ngoài do Venezuela ban hành năm 2014 đã thu hẹp quyền lợi FDI so với cơ chế trước đó. Vì thế, FDI vào Venezuela thấp hơn đáng kể những năm gần đây so với phần lớn các quốc gia Mỹ Latinh.

Thậm chí, nhiều tập đoàn đa quốc gia như General Mills, General Motors, Kimberly-Clark, Exxon Mobil, Bridgestone Firestone, Kellogg’s, United Airlines và Delta Airlines đã rời khỏi, bán tài sản với giá rẻ hoặc từ bỏ hoàn toàn.

Ví dụ, Ngân hàng Santander (Tây Ban Nha) đã kịp bán được công ty con Banco de Venezuela cho chính phủ với giá 755 triệu USD năm 2009, khi chương trình quốc hữu hóa diễn ra từ 2007. Theo World Bank, từ 1999, Venezuela chứng kiến 2 năm có vốn FDI rút ra ròng là 2009 và 2017, lần lượt 1,14 tỷ USD và 299 triệu USD.

Tuy nhiên, không phải tất cả tập đoàn đa quốc gia đều rời đi, ít nhất là không hoàn toàn. Nhiều công ty lớn vẫn hoạt động như Coca Cola-FEMSA, Nestlé, Kraft, Mondelez International; Procter & Gamble, Chevron của Mỹ, cùng các công ty Tây Ban Nha BBVA (Banco Provincial) và Telefónica (Movistar).

Theo Lloyds Bank, hiện còn khoảng 150 doanh nghiệp đa quốc gia duy trì hiện diện. Trong đó, một số tạm ngừng hoặc thu hẹp sản xuất, cắt giảm lao động, song vẫn trả mức lương tối thiểu và cung cấp bữa ăn cho người lao động.

Khi nhiều nhà đầu tư phương Tây rút lui, Trung Quốc, Nga, Ấn Độ trở thành nhà tài trợ và đầu tư chủ chốt. Theo Straits Times, Trung Quốc là chủ nợ lớn nhất của Venezuela và đồng thời là nhà đầu tư quan trọng trong lĩnh vực khai khoáng và hạ tầng, theo Sáng kiến Vành đai và Con đường.

Dữ liệu của Viện nghiên cứu Beyond The Horizon (Bỉ) công bố vào tháng 12/2025 cho biết Venezuela vẫn còn nợ Trung Quốc khoảng 12 tỷ USD trong khuôn khổ chương trình cho vay thế chấp bằng dầu của Ngân hàng Phát triển Trung Quốc.

Forbes cho biết đây là khoản nợ “được bảo đảm bằng hàng hóa lớn nhất của một quốc gia đơn lẻ trong danh mục đầu tư của Bắc Kinh”. Ở khối tư nhân, tháng 5/2024, China Concord Resources Corp ký thỏa thuận 20 năm để phát triển hai mỏ dầu tại Venezuela, với mức đầu tư dự kiến 1 tỷ USD.

Sự hào phóng của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới giúp duy trì dòng vốn đầu tư vào Venezuela. Ngoài ra, hợp tác và đầu tư từ Nga, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ cũng xoay quanh năng lượng, luyện kim.

Cuối 2025, Quốc hội Venezuela thông qua gia hạn 15 năm cho các liên doanh giữa tập đoàn dầu khí quốc doanh PDVSA và Roszarubezhneft (Nga), tiếp tục khai thác mỏ Boquerón và Perijá đến 2041, mục tiêu sản xuất khoảng 91 triệu thùng dầu. Tổng vốn đầu tư ước tính vào khoảng 616 triệu USD.

Trong nỗ lực khôi phục dòng vốn FDI, Venezuela ban hành Luật Đặc khu Kinh tế (SEZ) tháng 6/2022. Tháng 8/2023, Tổng thống Nicolás Maduro phê chuẩn 5 SEZ gồm Paraguaná, La Guaira, La Tortuga, Puerto Cabello và đặc khu kinh tế quân sự tại bang Aragua, nhằm xây dựng một “mô hình hậu dầu mỏ”.

SEZ trên danh nghĩa đã tồn tại ở Venezuela từ 1973 nhưng giới chức kỳ vọng luật mới tạo ra cơ chế pháp lý hấp dẫn, thu hút thêm dòng vốn nước ngoài, bù đắp phần nào các hạn chế tài trợ bên ngoài do các lệnh trừng phạt của Mỹ áp đặt từ 2017.

Một điểm sáng khác là sau khoảng 8 năm rời bỏ, kể từ 2022, nhiều hãng hàng không quốc tế đã trở lại mở đường bay nhờ lợi thế địa lý vùng biển Caribe hấp dẫn, cộng với việc đôla hóa, chính sách linh hoạt trong tiền tệ kể từ Covid.

Ông Charles Myers tại Signum Global Advisors cùng đoàn các doanh nhân và khoảng 20 quan chức Mỹ thuộc các lĩnh vực tài chính, năng lượng, quốc phòng và một số ngành khác dự kiến bay đến Venezuela vào tháng 3.

Theo kế hoạch sơ bộ, họ định gặp gỡ chính phủ mới, bao gồm tổng thống lâm thời, các bộ trưởng tài chính, năng lượng, kinh tế, thống đốc ngân hàng trung ương và lãnh đạo Sở Giao dịch Chứng khoán Caracas.

Ông Myers ước tính trong 5 năm tới, Venezuela có thể mở ra từ 500 đến 750 tỷ USD cơ hội đầu tư cho doanh nghiệp nước ngoài. “Một phần quan trọng của câu chuyện Venezuela, bắt đầu từ hôm nay, là đầu tư nước ngoài”. ông nói. Ngoài dầu khí, ông cho rằng hai lĩnh vực tiềm năng khác là xây dựng và du lịch.

Còn với nhà đầu tư Trung Quốc, Michal Meidan, Giám đốc chương trình năng lượng Trung Quốc tại Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford, nói vẫn chưa rõ tình hình chính trị sẽ ra sao và các thỏa thuận pháp lý hiện hành thay đổi thế nào đối với các doanh nhân nước này đã đầu tư mạnh vào cơ sở hạ tầng của Venezuela, như điện lực và viễn thông.

Phiên An (tổng hợp)