Nhà rẻ hơn ô tô, người trẻ Trung Quốc bỏ phố tìm về mua nhà ở dự án “ma”

Tại một khu vực hẻo lánh trên bờ biển miền đông Trung Quốc, dự án bất động sản trị giá hàng tỷ USD mang tên “Life in Venice” từng được kỳ vọng sẽ trở thành một Venice phồn hoa thu nhỏ. Thế nhưng ngày nay, nơi này chìm trong tĩnh lặng. Hàng chục nghìn căn nhà chỉ còn là những khối bê tông và thạch cao trống rỗng. Chủ đầu tư của siêu dự án này – tập đoàn địa ốc khổng lồ Evergrande – đã chính thức phá sản vào năm 2024.

Tuy nhiên, chính sự sụp đổ của những khối tài sản khổng lồ ấy lại vô tình mở ra một cánh cửa mới cho những người trẻ đang chật vật giữa guồng quay đô thị. Sasa Chen, một phụ nữ 28 tuổi từng vắt kiệt sức lực trong ngành tài chính tại Thượng Hải, là một trong những cư dân mới của khu đô thị này.

Thay vì trả mức sinh hoạt phí đắt đỏ ở thành phố lớn, Chen hiện chỉ tốn 1.200 nhân dân tệ (khoảng 168 USD) mỗi tháng để thuê một căn hộ rộng rãi hướng biển. Mức giá rẻ đến khó tin này đã giúp cô thực hiện được giấc mơ “nghỉ hưu” trước tuổi 30.

Câu chuyện của Sasa Chen chính là một lát cắt sống động, phản ánh bức tranh đa chiều và những biến chuyển sâu sắc của thị trường bất động sản Trung Quốc hiện nay: nơi những khoảng trống của thị trường vĩ mô lại trở thành “thiên đường” cho một thế hệ đang muốn thiết lập lại định nghĩa về sự thành công và chốn an cư.

Nhiều người trẻ Trung Quốc đang rời các siêu đô thị để chuyển đến những thị trấn và thành phố nhỏ, tận dụng giá bất động sản rẻ đang lao dốc kể từ sau đại dịch (Ảnh: AP).

Nghịch lý thị trường: Khi căn hộ rẻ hơn cả một chiếc ô tô

Trong những năm qua, khi thị trường bất động sản dựa nhiều vào nợ của Trung Quốc vỡ bong bóng, hàng loạt dự án khổng lồ rơi vào cảnh bỏ hoang. Tại “Life in Venice”, dù dự án có tới 46.000 căn hộ, tỷ lệ lấp đầy hiện chưa tới 20%. Dọc các con phố hoang vắng là những bến tàu xuống cấp và các biển rao bán nhà xuất hiện dày đặc. Giá nhà tại đây đã bốc hơi hơn một nửa kể từ khi thị trường suy thoái.

Thế nhưng, mảng xám của thị trường lại tạo ra những cơ hội sở hữu bất động sản với mức giá “siêu thực” trên khắp đất nước. Theo AP, làn sóng dịch chuyển đang hướng mạnh về Hạc Cương (Hegang) – một thành phố khai thác than lạnh giá ở vành đai công nghiệp cũ phía đông bắc Trung Quốc. Khi tài nguyên cạn kiệt và các mỏ than đóng cửa, giới trẻ rời đi, biến Hạc Cương thành nơi có nhiều nhà hơn người.

Hệ quả của sự dư thừa nguồn cung này là mức giá rẻ đến mức gây sốc: một căn hộ tại Hạc Cương hiện nay thậm chí rẻ hơn cả một chiếc ô tô. Một môi giới bất động sản địa phương tên Yang Xuewei cho biết việc bán nhà đang trở nên rất dễ dàng. Anh đã bán hơn 100 căn hộ giá rẻ cho khách hàng trên toàn quốc. Chỉ với khoảng 3.000 USD, người mua đã có thể sở hữu một căn hộ một phòng ngủ, và với 13.000 USD là một căn 4 phòng ngủ rộng rãi.

Hành trình sở hữu nhà của những người trẻ tại các khu vực này diễn ra nhanh chóng một cách khó tin. Tạp chí Focus từng dẫn lại câu chuyện gây bão mạng xã hội của thanh niên tên Li Hai.

Anh di chuyển gần 3.000 km từ Chiết Giang đến Hạc Cương và chốt mua một căn hộ tầng cao nhất trong một tòa nhà 6 tầng chỉ vào ngày thứ 8 lưu lại đây. Tổng chi phí anh bỏ ra là 58.000 nhân dân tệ (khoảng hơn 8.000 USD), đã bao gồm cả phí môi giới, phí sang tên và toàn bộ nội thất do chủ cũ để lại. Anh chỉ tốn thêm vài nghìn tệ để lắp cửa chống trộm, trả tiền sưởi và phí quản lý là đã có thể dọn vào sinh sống.

Sự bùng nổ của những giao dịch này đã biến các thành phố suy giảm dân số như Hạc Cương trở thành một “Utopia mua nhà” trong tâm trí của hàng triệu người trẻ đang tuyệt vọng với thị trường bất động sản tại các đại đô thị.

Khi bong bóng bất động sản Trung Quốc vỡ, hàng loạt dự án khổng lồ rơi vào cảnh bỏ hoang (Ảnh: Reuters).

Sự đứt gãy của kỳ vọng và trào lưu “nằm thẳng”

Theo giới chuyên gia, trong nhiều thập kỷ, tầng lớp trung lưu Trung Quốc luôn coi việc tiến về các siêu đô thị là con đường duy nhất để thăng tiến xã hội. Tuy nhiên, bối cảnh đã thay đổi. Theo báo cáo, kinh tế Trung Quốc đã chậm lại, dự kiến tăng trưởng năm 2025 chỉ đạt khoảng 5% – thấp hơn rất nhiều so với thời kỳ hoàng kim. Cùng với đó, tính đến tháng 12, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm 16-24 tuổi không đi học lên tới 16,5%.

Thống kê cho thấy từ năm 2019 đến 2024, Bắc Kinh đã mất tới 1,6 triệu người ở độ tuổi 20-30. Áp lực khổng lồ từ văn hóa làm việc “996” (từ 9 giờ sáng đến 9 giờ tối, 6 ngày một tuần) kết hợp với giá nhà cao ngất ngưởng đã vắt kiệt sức lực của giới văn phòng. Nhìn lại thời gian làm việc kiếm gần 100.000 USD/năm ở Thượng Hải, Sasa Chen miêu tả cảm giác đó “giống như đang bước dần tới cái chết của chính mình”. Cuối cùng, cô chọn cách tiết kiệm 2 triệu nhân dân tệ và chuyển về khu “Venice giả” để sống nốt phần đời còn lại bằng lợi nhuận đầu tư.

Nhiều người trẻ khác cũng đang định nghĩa lại giấc mơ của mình theo phong trào FIRE (độc lập tài chính, nghỉ hưu sớm) phổ biến ở phương Tây, hoặc hưởng ứng phong trào “nằm thẳng”, từ chối chủ nghĩa tiêu dùng. Ban Zhao, 29 tuổi, đã rời thành phố nhộn nhịp ở bờ đông để đến một thị trấn nhỏ tại tỉnh Vân Nam. Cô thuê một căn hộ 3 phòng ngủ với giá 800 nhân dân tệ (khoảng 110 USD) một tháng, cải tạo thành studio dạy yoga trực tuyến, làm việc dưới 20 giờ mỗi tuần và tận hưởng cuộc sống nhàn nhã.

Ông Xiang Biao, Giám đốc Viện Nhân học Xã hội Max Planck (Đức) nhận định, người ta đang rời khỏi cuộc cạnh tranh và khước từ con đường sự nghiệp tuyến tính chỉ đi lên. Đồng quan điểm, Giáo sư tài chính Chen Zhiwu từ Đại học Hong Kong cho rằng đây là một phản ứng rất tự nhiên khi người trẻ phải đối diện với chi phí sinh hoạt cao và cơ hội việc làm thu hẹp.

Trong mắt những “du mục đô thị” – những lao động làm công việc thời vụ, lang bạt, không có lưới an sinh xã hội – những đô thị hoang vắng mang lại cho họ sự an toàn tuyệt đối. Các thành phố như Hạc Cương không yêu cầu bằng thạc sĩ, không xét thời gian đóng bảo hiểm xã hội, cũng không cần bốc thăm mua nhà hay đòi hỏi hộ khẩu. Chỉ cần vài chục nghìn nhân dân tệ, họ lập tức trở thành chủ nhà.

Không gian mạng lan truyền hình ảnh Hạc Cương như một “người mẹ” dang tay đón những đứa con kiệt sức, biến những khối bê tông cốt thép giá rẻ thành một loại “lưới an toàn tâm lý” vững chắc hơn bất kỳ liệu pháp chữa lành nào.

Nhiều người trẻ Trung Quốc từ chối văn hóa làm việc hối hả, rời bỏ thành phố lớn về thị trấn nhỏ mua nhà (Ảnh: Getty).

Chính sách vĩ mô năm 2026: Giải quyết điểm nghẽn tồn kho

Trước thực trạng dư thừa nguồn cung khổng lồ tạo ra những câu chuyện “nhà rẻ hơn ô tô” kể trên, Chính phủ Trung Quốc đang có những bước đi quyết liệt nhằm định hình lại thị trường.

Theo phân tích trên tờ Yicai, Trung Quốc đã chính thức điều chỉnh cách tiếp cận chính sách trong năm 2026. Trong Báo cáo Công tác Chính phủ mới nhất do Thủ tướng Lý Cường trình bày tại kỳ họp của Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (NPC), Bắc Kinh chuyển trọng tâm từ việc “nỗ lực để thị trường ngừng giảm” sang trực tiếp “tập trung ổn định thị trường bất động sản”.

Sự thay đổi từ ngữ này báo hiệu một giai đoạn quản lý mới. Ông Yan Yuejin, Phó Giám đốc Viện Nghiên cứu và Phát triển E-House China, phân tích rằng chính phủ không chỉ dừng lại ở việc xử lý rủi ro và giải cứu dự án dang dở, mà sẽ hướng tới mô hình phát triển mới với tiêu chuẩn “nhà ở chất lượng tốt”. Tại các thành phố tăng dân số, tiêu chuẩn xây dựng và công nghệ thông minh sẽ được ưu tiên. Ngược lại, tại những khu vực đang suy giảm dân số, trọng tâm sẽ là kích cầu thông qua việc cải thiện chất lượng sống và phát triển nhà ở sinh thái.

Đáng chú ý, để giải quyết lượng hàng tồn kho khổng lồ đang đè nặng lên nền kinh tế, Báo cáo Công tác Chính phủ đã vạch ra hướng đi: kích hoạt lại nguồn nhà ở hiện có và xem xét mua lại các bất động sản này để chuyển đổi thành nhà ở giá phải chăng. Dữ liệu từ Viện Nghiên cứu China Index Academy cho thấy, nguồn cung đất mới đang được siết chặt mạnh mẽ, với lượng giao dịch đất ở tại 300 thành phố lớn trong hai tháng đầu năm 2026 đã giảm khoảng 30% so với cùng kỳ. Thị trường đất đai được định hướng “giảm số lượng nhưng nâng cao chất lượng”.

Quá trình hấp thụ lượng nhà tồn kho này đang phụ thuộc lớn vào năng lực tài chính của chính quyền địa phương. Trong 2 năm qua, nhiều tỉnh như Chiết Giang, Tứ Xuyên đã chủ động phát hành hơn 4,3 tỷ nhân dân tệ (khoảng 623,7 triệu USD) trái phiếu đặc biệt nhằm huy động vốn thu mua nhà.

Trung Quốc sẽ tập trung ổn định thị trường bất động sản trong năm 2026 (Ảnh: CNBC).

Thị trường bất động sản Trung Quốc năm nay đang đứng trước một cuộc đại phẫu toàn diện. Ở tầm vĩ mô, nhà nước nỗ lực tung ra các công cụ tài chính và chính sách để làm xẹp khối nợ tồn kho và thiết lập lại mặt bằng giá trị thực. Thế nhưng ở góc độ vi mô, sự dư thừa của kỷ nguyên tăng trưởng nóng đã vô tình tạo ra những “lối thoát hiểm” cho một thế hệ đang mỏi mệt.

Dù thị trường có phục hồi, những thành phố xa xôi giá cực rẻ có lẽ vẫn sẽ giữ vai trò là một bến đỗ tinh thần, giống như lời tự sự đầy ám ảnh của một người trẻ đã bỏ phố về quê mua nhà: “Tôi nhận ra xã hội sẽ không cho tôi điều mình mong muốn. Vì vậy tôi đã tự cho mình một ngôi nhà – một nơi đàng hoàng, thoải mái, nơi sẽ không ai có thể bỏ rơi tôi nữa”.