Nhà xe tự ý hủy chuyến, ‘hét giá’ vé dịp Tết bị xử lý thế nào?

Cận Tết Nguyên đán, nhu cầu đi lại tăng cao khiến nhiều hành khách lo lắng trước nguy cơ nhà xe tự ý tăng giá vé, hủy chuyến. Dù các cơ quan chức năng đã vào cuộc chấn chỉnh, xử lý kịp thời, nhưng nỗi lo bị “hét giá”, “bỏ khách” mỗi dịp cao điểm vẫn còn hiện hữu. Vậy những hành vi này bị xử lý thế nào và hành khách cần làm gì để bảo vệ quyền lợi của mình?

Bắt buộc niêm yết giá vé công khai, thu đúng giá

ThS Đặng Trần Kha, giảng viên khoa Luật, Trường ĐH Hùng Vương TP.HCM, cho biết theo quy định hiện hành, doanh nghiệp vận tải hành khách được quyền điều chỉnh, tăng giá vé dịp Tết, nhưng phải tuân thủ đầy đủ quy định của Luật Giá 2023 và quy định về kinh doanh vận tải. Nếu tự ý tăng giá trái quy định, doanh nghiệp có thể bị xử phạt hành chính.

Về nguyên tắc, khoản 2 Điều 6 Luật Giá 2023 xác định Nhà nước tôn trọng quyền tự định giá của tổ chức, cá nhân theo cơ chế thị trường; đồng thời yêu cầu thực hiện công khai, minh bạch về giá.

Khoản 1 Điều 8 Luật Giá cũng quy định tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh có quyền quyết định giá hàng hóa, dịch vụ do mình kinh doanh, trừ trường hợp thuộc danh mục Nhà nước định giá.

Hiện nay, vận tải hành khách bằng ô tô không thuộc danh mục Nhà nước định giá mà thuộc diện kê khai giá.

Cụ thể, khoản 5 Điều 4 Thông tư 36/2024/TT-BGTVT quy định đơn vị kinh doanh vận tải bằng ô tô được quyền quyết định giá cước vận tải, đồng thời phải thực hiện kê khai và niêm yết giá theo quy định của pháp luật về giá. Như vậy, việc tăng giá vé xe dịp Tết về nguyên tắc là hợp pháp.

Bên cạnh đó, theo Điều 28 và Điều 29 Luật Giá 2023, việc kê khai và niêm yết giá phải được thực hiện công khai, và doanh nghiệp phải bán đúng mức giá đã niêm yết.

Ngoài ra, Điều 7 Thông tư 36/2024/TT-BGTVT quy định đơn vị vận tải phải niêm yết đầy đủ thông tin tại quầy bán vé ở bến xe, niêm yết ở mặt ngoài hai bên thân xe hoặc hai bên cánh cửa xe, niêm yết bên trong xe.

Cụ thể, tại quầy vé phải công khai: tên đơn vị, tên tuyến, giá vé đã kê khai, lịch xe xuất bến, dịch vụ phục vụ hành khách và mức hành lý miễn cước. Bên ngoài xe (hai bên thân hoặc cửa xe) phải ghi rõ tên, số điện thoại đơn vị vận tải và giá vé đã kê khai. Bên trong xe phải niêm yết biển số xe, giá vé, hành trình, dịch vụ phục vụ, mức hành lý miễn cước và số điện thoại đường dây nóng của đơn vị.

Trên thực tế, mỗi dịp Tết, doanh nghiệp vận tải phải thực hiện kê khai giá cước và trình cơ quan quản lý xem xét, chấp thuận phương án điều chỉnh.

Liên quan đến thông tin về việc giá vé xe Tết tăng khoảng 40% đến 60% so với ngày thường, tùy theo cự ly và từng tuyến cụ thể, Ths Kha lý giải pháp luật hiện không quy định mức trần tăng giá cố định như 40% hay 60%. Những tỉ lệ này là phương án do doanh nghiệp vận tải đề xuất và phải được cơ quan quản lý địa phương chấp thuận hằng năm, dựa trên chi phí thực tế và nhu cầu đi lại tăng cao trong dịp cao điểm Tết.

Do đó, việc tăng giá vé chỉ hợp pháp khi doanh nghiệp đã thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ như: kê khai giá, niêm yết giá và bán đúng giá đã niêm yết. Nếu vi phạm, doanh nghiệp sẽ bị xử phạt theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ.

Theo quy định tại điểm d khoản 6 Điều 28 Nghị định 100/2019 (được sửa đổi, bổ sung bởi Điều 52 Nghị định 168/2024), hành vi không thực hiện đúng các nội dung đã đăng ký, niêm yết về giá cước, giá dịch vụ hoặc tiêu chuẩn chất lượng dịch vụ vận tải, dịch vụ hỗ trợ vận tải sẽ bị xử phạt hành chính.

Cụ thể, mức phạt tiền từ 5-6 triệu đồng đối với cá nhân và từ 10-12 triệu đồng đối với tổ chức kinh doanh vận tải, dịch vụ hỗ trợ vận tải.

Nhà xe tự ý hủy chuyến phải hoàn tiền cho khách

Về trách nhiệm khi hủy chuyến, luật sư Phùng Thị Huyền, Đoàn Luật sư TP.HCM, cho biết Điều 14 Thông tư 36/2024/TT-BGTVT quy định rõ: đơn vị kinh doanh vận tải hành khách theo tuyến cố định phải hoàn tiền vé cho hành khách đã mua vé nhưng không thực hiện chuyến đi theo các mức tối thiểu sau:

Hoàn tối thiểu 90% tiền vé nếu hành khách từ chối chuyến đi trước giờ xe khởi hành: Ít nhất 2 giờ đối với tuyến có cự ly từ 300 km trở xuống; ít nhất 4 giờ đối với tuyến trên 300 km.

Hoàn tối thiểu 70% tiền vé nếu hành khách từ chối chuyến đi trước giờ xe khởi hành: Ít nhất 1 giờ đối với tuyến từ 300 km trở xuống; ít nhất 2 giờ đối với tuyến trên 300 km.

Luật sư phân tích: khi hành khách đã mua vé, quan hệ hợp đồng vận chuyển đã được xác lập. Việc nhà xe tự ý hủy chuyến không có lý do chính đáng (thiên tai, dịch bệnh, sự cố bất khả kháng…) là hành vi vi phạm nghĩa vụ hợp đồng, phải hoàn tiền và có thể phát sinh trách nhiệm bồi thường.

Hiện nay, theo Nghị định 168/2024, hành vi “không thanh toán tiền vé cho hành khách đã mua vé nhưng từ chối chuyến đi trước khi xe khởi hành” chưa được quy định cụ thể chế tài xử phạt hành chính.

Do đó, đối với các vi phạm xảy ra trong dịp Tết Nguyên đán 2026 (trước ngày 1-3-2026), cơ quan chức năng chủ yếu căn cứ các quy định hiện hành để yêu cầu nhà xe hoàn tiền; giải quyết tranh chấp theo hướng bồi thường dân sự nếu có thiệt hại phát sinh.

Để khắc phục khoảng trống này, Chính phủ đã ban hành Nghị định 336/2025 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ, có hiệu lực từ 1-3-2026.

Theo điểm a khoản 2 Điều 12 Nghị định 336/2025, hành vi không thanh toán tiền vé cho hành khách đã mua vé nhưng từ chối chuyến đi theo quy định sẽ bị xử phạt: Từ 2-3 triệu đồng đối với cá nhân; từ 4-6 triệu đồng đối với tổ chức.