Ngày 5/3, biên kịch Hồng Hoa và nhạc sĩ Nguyễn Cường đã có nhiều chia sẻ thú vị về dự án ca kịch Hùm thiêng Yên Thế.
Biên kịch Hồng Hoa cho biết, khi bắt tay vào xây dựng kịch bản Hùm thiêng Yên Thế, khó khăn lớn nhất là phải chắt lọc một giai đoạn lịch sử dài với nhiều nhân vật và sự kiện để đưa vào một tác phẩm nghệ thuật có thời lượng giới hạn, nhưng vẫn giữ được tinh thần của cuộc khởi nghĩa.
Khi cùng ê-kíp về Yên Thế (Bắc Giang cũ, nay thuộc Bắc Ninh), bà đã đọc được một câu nói gắn với cuộc khởi nghĩa: “Chúng tôi gắn bó với phong tục của mình và không bao giờ từ bỏ phong tục ấy, dù phải hy sinh cả tính mạng”.
Theo biên kịch Hồng Hoa, vở ca kịch mong muốn khơi dậy niềm tự hào về lịch sử và văn hóa dân tộc (Ảnh: Hạnh Quỳnh).
Câu nói đó khiến bà vô cùng xúc động và nhận ra rằng chính sự gắn bó với văn hóa, với phong tục đã giúp dân tộc Việt Nam tồn tại và đứng vững trước mọi biến động của lịch sử. Từ cảm xúc đó, biên kịch Hồng Hoa lựa chọn câu nói này làm sợi chỉ đỏ xuyên suốt kịch bản, đồng thời xem đây là tư tưởng cốt lõi của tác phẩm.
Theo bà, thông qua ngôn ngữ sân khấu và nghệ thuật, vở ca kịch mong muốn khơi dậy niềm tự hào về lịch sử và văn hóa dân tộc. Trong kịch bản, tinh thần ấy được gửi gắm qua nhiều nhân vật. Hình tượng Hoàng Hoa Thám không chỉ được khắc họa như một thủ lĩnh nghĩa quân mà còn là người mang tư tưởng văn hóa sâu sắc, khi khẳng định quyết tâm gìn giữ phong tục của người Việt.
Nhạc sĩ Nguyễn Cường cho biết, dự án ca kịch Hùm thiêng Yên Thế được ông và biên kịch Hồng Hoa ấp ủ, chuẩn bị trong suốt khoảng 4-5 năm. Trong thời gian đó, dù điều kiện thực hiện còn nhiều khó khăn, ê-kíp vẫn kiên trì hoàn thiện tác phẩm với tâm niệm “làm hết lòng với lịch sử”.
Theo ông, khi nhắc đến ca kịch, nhiều người thường liên tưởng đến mô hình opera phương Tây với dàn nhạc lớn, hợp xướng đông đảo và kỹ thuật thanh nhạc phức tạp. Tuy nhiên, ông lựa chọn một hướng đi khác, phù hợp hơn với điều kiện thực tế của Việt Nam.
Nhạc sĩ Nguyễn Cường cho rằng, yếu tố dân gian là nền tảng giúp tác phẩm gần gũi với người Việt (Ảnh: Hạnh Quỳnh).
Nhạc sĩ Nguyễn Cường cho rằng, sân khấu truyền thống của dân tộc như chèo, hát xẩm, ca trù… từ lâu đã chứng minh được sức sống mạnh mẽ dù chỉ sử dụng số lượng nhạc cụ rất ít. Cha ông xưa chỉ cần vài ba nhạc cụ vẫn có thể tạo nên những vở chèo đặc sắc như Tấm Cám, Lưu Bình – Dương Lễ.
Kỹ thuật xây dựng nhân vật, giai điệu, sự kịch tính hay tư tưởng trong mỗi vở kịch không hề thua kém opera. Tiếp nối tinh thần ấy, thay vì theo đuổi mô hình sân khấu tốn kém, nhạc sĩ Nguyễn Cường lựa chọn phương án gọn nhẹ hơn: Sử dụng công nghệ âm thanh để xử lý phần dàn nhạc và hợp xướng, còn trên sân khấu chỉ tập trung vào một số nhân vật chính.
“Chúng tôi tìm một con đường phù hợp với điều kiện của mình, để tác phẩm có thể đến được với công chúng”, ông chia sẻ.
Vở ca kịch là sự kết hợp hài hòa giữa tính dân gian và tính bác học. Theo nhạc sĩ Nguyễn Cường, yếu tố dân gian là nền tảng giúp tác phẩm gần gũi với người Việt. “Tôi luôn nghĩ rằng người xem phải thấy mùi mắm tôm, nước mắm trong tác phẩm. Điều đó có nghĩa là tác phẩm phải thật dân giã, thể hiện rõ hồn cốt Việt Nam”, ông nói.
Âm nhạc trong vở diễn vì thế được xây dựng từ nhiều chất liệu dân gian phong phú như chèo, ca trù, hát xẩm, quan họ, thậm chí cả làn điệu sli, lượn của đồng bào dân tộc thiểu số – những cộng đồng từng tham gia cuộc khởi nghĩa Yên Thế.
Bên cạnh đó, nhạc sĩ Nguyễn Cường cho rằng, yếu tố dân gian cần đi cùng tính bác học trong cấu trúc âm nhạc.
Các diễn viên tích cực tập luyện cho buổi ra mắt vở ca kịch (Ảnh: Hạnh Quỳnh).
Chia sẻ thêm về dự án này, nhà sử học Dương Trung Quốc cho rằng, việc lựa chọn đề tài cuộc khởi nghĩa Yên Thế – gắn với thủ lĩnh Hoàng Hoa Thám – là một quyết định táo bạo. Cuộc khởi nghĩa này kéo dài gần 30 năm, được xem là một trong những phong trào kháng Pháp lâu dài và tiêu biểu trong lịch sử cận đại Việt Nam.
“Đây là cuộc khởi nghĩa lớn, với quy mô và ảnh hưởng sâu rộng. Người Pháp nhiều lần buộc phải tính đến các giải pháp hòa hoãn với nghĩa quân”, ông nói.
Chính vì vậy, khi nghe ý tưởng đưa sự kiện lịch sử lớn này vào một vở ca kịch với thời lượng hạn chế, ông từng băn khoăn liệu có thể truyền tải hết tinh thần của cuộc khởi nghĩa hay không.
Tuy nhiên, khi đọc kịch bản của biên kịch Hồng Hoa, ông nhận thấy ê-kíp đã chọn cách tiếp cận hợp lý: Tập trung vào một số nhân vật và chi tiết tiêu biểu, qua đó phản ánh tinh thần của cả phong trào.
“Đó là sự lựa chọn rất quan trọng. Nghệ thuật không phải là sao chép toàn bộ lịch sử, mà là tìm ra những chi tiết tiêu biểu nhất để làm nổi bật bản chất của sự kiện”, ông nói.
Theo nhà sử học Dương Trung Quốc, việc kết hợp ngôn ngữ nghệ thuật hiện đại với các yếu tố văn hóa bản địa cũng là điểm đáng chú ý của tác phẩm.
Ông kỳ vọng vở ca kịch Hùm thiêng Yên Thế sẽ góp phần đưa lịch sử đến gần hơn với công chúng, đồng thời mở ra những hướng tiếp cận mới trong việc kể lại các câu chuyện lịch sử bằng nghệ thuật.
Nguồn: https://dantri.com.vn/giai-tri/nhac-si-nguyen-cuong-dan-dung-ca-kich-dac-biet-ve-anh-hung-hoang-hoa-tham-20260306121623411.htm
