Nhiều gửi gắm cho xe buýt miễn phí

Tờ trình miễn phí xe buýt được Sở Xây dựng TP.HCM thực hiện nhanh chóng ngay sau ý kiến chỉ đạo của Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang tại Hội nghị Thành ủy lần thứ 5, nhiệm kỳ 2025 – 2030 vừa diễn ra, thể hiện quyết tâm của TP.HCM để người dân sớm thụ hưởng được chính sách có lợi, nhân văn.

Xe buýt ngày càng hiện đại

Sở Xây dựng TP.HCM cho biết sau sáp nhập, TP có 180 tuyến xe buýt (gồm 109 tuyến xe buýt được trợ giá và 71 tuyến xe buýt không trợ giá) với 42 đơn vị vận tải tham gia hoạt động vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt.

Trong số 2.432 xe đang hoạt động có 1.185 xe buýt điện và 153 xe buýt sử dụng khí CNG (đạt 55% xe sử dụng nhiên liệu thân thiện với môi trường).

Theo tờ trình nghị quyết xe buýt miễn phí sẽ miễn phí vé 135 tuyến xe buýt hoạt động tại TP.HCM. Trong 8 tháng còn lại của năm 2026, tổng kinh phí khoảng 930 tỉ đồng, thời gian dự kiến trình thông qua nghị quyết là tháng 4.

Từ năm 2002 đến nay, thực hiện chủ trương khuyến khích vận tải hành khách công cộng của TP, Sở Xây dựng đã thông qua chính sách trợ giá và các chính sách miễn, giảm giá vé cho một số người dân từ nguồn ngân sách TP. Theo đó đã miễn tiền vé xe buýt đối với trẻ em dưới 6 tuổi; người cao tuổi, người khuyết tật, người có công với cách mạng.

Khi đưa vào khai thác tuyến metro số 1 Bến Thành – Suối Tiên, TP miễn phí 100% giá vé 17 tuyến xe buýt kết nối từ 24-12-2024 đến hết ngày 20-1-2025 bằng ngân sách. Qua thống kê sản lương hành khách trong thời gian miễn phí cao hơn 34% so với khi kết thúc chương trình này.

Miễn phí 100% giá vé các tuyến xe buýt trong các dịp lễ năm 2025 như ngày 30-4, 1-5, ngày 2-9, Tết dương lịch 2026, Tết nguyên đán 2026, ngày bầu cử bằng kinh phí xã hội hóa. Kết quả sản lượng hành khách tăng từ 20 – 28% tùy từng dịp lễ so với cùng kỳ năm 2024.

Bên cạnh đó, các ngân hàng, các tổ chức thẻ, các ví điện tử, các doanh nghiệp cũng tổ chức nhiều chương trình khuyến mãi, giảm giá, miễn vé đi xe buýt thông qua hệ thống vé điện tử đã lắp đặt trên các tuyến xe buýt.

Là hành khách thường xuyên đi xe buýt, bạn Đồng Thị Thủy Tiên, sinh viên năm 3 Trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn TP.HCM, cho biết bản thân hiện di chuyển bằng tuyến xe buýt 170 từ ký túc xá khu B đến trường với mức vé khoảng 3.000 đồng/lượt. Theo Thủy Tiên, so với trước đây chất lượng xe buýt đã có sự cải thiện rõ rệt, từ không gian đến thái độ phục vụ.

“Trước kia, mỗi lần lên xe buýt thường có cảm giác khá ngột ngạt, không gian chật và đôi khi có mùi gây khó chịu. Còn bây giờ, xe sạch sẽ hơn, thoáng hơn và đặc biệt là có máy lạnh nên đi rất dễ chịu, nhất là trong điều kiện thời tiết TP.HCM nắng nóng quanh năm”, Thủy Tiên cho biết.

Sẽ khuyến khích nhiều người dân sử dụng xe buýt

Cũng theo Thủy Tiên, không chỉ cải thiện về điều kiện vật chất, thái độ phục vụ của nhân viên cũng là điểm khiến các hành khách hài lòng. “Khi lên xe, hành khách thường được chào hỏi. Khi xuống xe, hành khách cũng nhận được lời cảm ơn kèm theo thái độ thân thiện, tạo cảm giác thoải mái hơn so với trước”, Thủy Tiên nhận xét và cho biết một trong những thay đổi đáng chú ý khác mà Thủy Tiên thấy tiện lợi là hình thức thanh toán.

Nếu như trước đây, hành khách phải chuẩn bị tiền lẻ, đôi khi gặp bất tiện khi không kịp đưa tiền hoặc không có sẵn, thì hiện nay việc thanh toán điện tử giúp quá trình này nhanh gọn hơn. “Việc không cần dùng tiền mặt hay nhận vé giấy như trước giúp mình thấy tiện lợi hơn rất nhiều”, Thủy Tiên nói.

Việc TP.HCM triển khai xe buýt miễn phí, theo Thủy Tiên, sẽ góp phần tạo thêm động lực cho một số nhóm hành khách, đặc biệt là sinh viên hoặc người có nhu cầu di chuyển linh hoạt. Chi phí đi xe buýt vốn đã khá thấp nên miễn phí hay không không phải yếu tố quyết định hoàn toàn.

“Với mình, thói quen di chuyển và lịch trình cá nhân vẫn đóng vai trò quan trọng. Để chính sách phát huy hiệu quả rộng hơn, cần đi kèm với việc cải thiện tính thuận tiện và khả năng đáp ứng nhu cầu di chuyển, từ đó từng bước thu hút thêm người dân chuyển sang sử dụng phương tiện công cộng”, Tủy Tiên chia sẻ.

Còn bạn Trần Nguyễn Đình Khang, sinh viên năm 2 Trường ĐH Sư phạm kỹ thuật TP.HCM, cũng cho biết có nhiều lựa chọn di chuyển bằng xe buýt từ ký túc xá khu B đến trường. Cụ thể, Khang có thể đi tuyến 53 với chi phí khoảng 3.000 đồng nhưng thời gian gần một giờ, hoặc kết hợp các tuyến 99, 170 và chuyển sang tuyến 8 để rút ngắn thời gian xuống còn khoảng 15 – 20 phút với chi phí khoảng 6.000 đồng.

Theo Khang, chất lượng xe buýt đã được cải thiện đáng kể so với trước. “Không gian sạch sẽ hơn, ghế ngồi thoải mái hơn. Trước đây có những xe khá lộn xộn, thậm chí có thêm nhiều vật dụng như xoong nồi, cây lau nhà hay thùng nước khiến cảm giác chật chội và không đảm bảo vệ sinh. Hiện nay, với việc trang bị máy lạnh, trải nghiệm đi xe buýt trong điều kiện thời tiết nắng nóng cũng dễ chịu hơn nhiều”, Khang nói.

Đánh giá về chính sách miễn phí xe buýt, Khang cho rằng đây có thể là yếu tố khuyến khích người dân sử dụng phương tiện công cộng nhiều hơn, bởi tính tiện lợi đi kèm việc không mất chi phí di chuyển. Tuy nhiên, theo Khang, miễn phí không phải là yếu tố duy nhất. “Điều quan trọng là phải đảm bảo chất lượng dịch vụ không bị giảm sút khi miễn phí”, Khang nói.

Cũng theo Khang, TP cần tiếp tục mở rộng thêm các tuyến và tăng tần suất hoạt động, đặc biệt vào giờ cao điểm khi nhu cầu đi lại của sinh viên tăng cao. Việc rút ngắn thời gian chờ giữa các chuyến hoặc giữa các tuyến kết nối cũng là yếu tố quan trọng giúp xe buýt trở nên thuận tiện hơn. “Nếu thời gian chờ lâu hoặc phải chuyển tuyến nhưng không đồng bộ thì người đi sẽ dễ nản”, Khang chia sẻ.

Miễn phí phải song hành chất lượng

Bàn về đề xuất miễn phí vé xe buýt, nhiều chuyên gia nhận định đây là một đòn bẩy kinh tế đáng kể. Tuy nhiên, để người dân thực sự chuyển từ phương tiện cá nhân sang xe buýt, TP.HCM cần triển khai lộ trình bài bản, từ rà soát, tái cấu trúc mạng lưới tuyến đến tổ chức các tuyến xe buýt cỡ nhỏ “len lỏi” vào khu dân cư để gom khách, đồng thời siết chặt công tác giám sát chất lượng dịch vụ.

Theo ông Lê Trung Tính – Chủ tịch Hiệp hội Vận tải hành khách TP.HCM, chính sách miễn phí vé phải đi cùng việc nâng cao chất lượng phục vụ.

Ông Tính cho rằng nguyên nhân khiến người dân từng “quay lưng” với xe buýt xuất phát từ thái độ phục vụ chưa tốt. Vì vậy, cần kiểm soát chặt vấn đề này, việc miễn phí hay trợ giá mới phát huy hiệu quả.

“Đặc biệt, cơ quan quản lý không được buông lỏng giám sát sau đấu thầu để tránh trường hợp doanh nghiệp không duy trì chất lượng dịch vụ ổn định”, ông Tính nói và cho rằng để thu hút thêm người đi xe buýt cũng cần rà soát toàn bộ hệ thống để điều chỉnh luồng tuyến, tần suất và thời gian hoạt động phù hợp nhu cầu thực tế.

Song song đó, việc đầu tư hạ tầng xanh, phát triển xe buýt điện và hệ thống trạm sạc được xem là yếu tố quan trọng nhằm nâng cao trải nghiệm, hướng đến hình ảnh giao thông công cộng hiện đại, thân thiện môi trường.

Trong khi đó, TS Nguyễn Bảo Thành, Trường ĐH Văn Lang, cho rằng “chi phí thời gian” mới là yếu tố quyết định hành vi lựa chọn phương tiện. Nếu xe buýt không thuận tiện và không đảm bảo giờ giấc, người dân sẽ khó chấp nhận sử dụng. Do vậy, ông Thành đề xuất cần tăng mật độ trạm dừng, mở rộng mạng lưới vào các tuyến đường nhánh thông qua xe buýt cỡ nhỏ để rút ngắn khoảng cách tiếp cận cho hành khách.

“Bên cạnh đó, tính đúng giờ phải được coi là yêu cầu tiên quyết, đòi hỏi hệ thống quản lý vận hành hiện đại, có bảng điện tử thông báo thời gian xe đến và tích hợp các phương thức thanh toán nhanh như mã QR. Đồng thời, các yếu tố “mềm” như vỉa hè thông thoáng, trạm dừng được thiết kế thuận tiện, thẩm mỹ cũng cần được cải thiện để khuyến khích người dân tiếp cận xe buýt dễ dàng hơn”, ông Thành gợi ý.

Nhiều ý kiến chuyên gia cũng cho rằng miễn phí vé chỉ là bước khởi đầu để thu hút sự quan tâm. Yếu tố then chốt để giữ chân hành khách lâu dài nằm ở một mạng lưới phủ rộng, dịch vụ chuyên nghiệp, đúng giờ và được giám sát chặt chẽ. “Khi xe buýt trở thành lựa chọn tiện lợi và đáng tin cậy, việc người dân giảm dần phụ thuộc vào xe cá nhân sẽ diễn ra một cách tự nhiên”, một chuyên gia khẳng định.

Phát triển xe buýt gom, đảm bảo chất lượng phục vụ

Ông An cho biết trước đây, những tuyến này không được trợ giá, bà con đi theo nhu cầu cá nhân, do đó không nằm trong kế hoạch miễn phí.

* Vậy khi miễn phí hoàn toàn vé cho 135 tuyến xe buýt, TP sẽ vận hành như thế nào để minh bạch câu chuyện tài chính?

– Một thuận lợi của xe buýt TP là hạ tầng số đã tương đối ổn định. Hệ thống vé điện tử liên thông cho giao thông công cộng trong năm 2025 với sự hỗ trợ của Mastercard, Trung tâm Quản lý giao thông công cộng đã lắp đặt các thiết bị đọc thẻ trên 120/180 tuyến xe buýt với hơn 1.900/2.432 xe.

Chúng tôi cũng đã xây dựng hệ thống phần mềm quản lý thanh toán không tiền mặt liên thông đa phương thức (xe buýt, metro, buýt sông, xe đạp công cộng) thông qua thẻ ngân hàng, thẻ tín dụng, các loại ví điện tử.

Ngoài ra, ứng dụng MultiGo giúp người dân tra cứu xe buýt, phản ánh thông tin, mua vé và thanh toán dễ dàng trong giao thông công cộng; phát hành thẻ MultiPass để thanh toán liên thông đa phương thức trong giao thông công cộng…

Chúng tôi dự kiến sẽ hoàn thành việc lắp đặt hệ thống vé điện tử trên toàn hệ thống xe buýt của TP trong quý 2 năm nay. Do đó, khi đã miễn phí, chúng tôi sẽ tính theo đơn giá định mức do Nhà nước quy định. Hệ thống thẻ vé vẫn được duy trì để điều phối lưu lượng và theo dõi số lượng hành khách thực tế để báo cáo tài chính.

* Một vấn đề nữa rất được người dân quan tâm là các tuyến xe buýt gom (xe buýt nhỏ) từ các đường nhỏ ra đường lớn để người dân dễ tiếp cận hơn, sở có tính toán câu chuyện này?

– Đây là điều mà sở đã tính toán và có kế hoạch. Trong tuần này, chúng tôi sẽ họp về nội dung này, có thể gọi là xe buýt linh hoạt thông minh. Nó giống như mô hình đặt xe trên ứng dụng. Tùy khu vực, người dân có thể đặt và xe sẽ đến đưa ra tuyến xe buýt lớn. Tuy nhiên, mô hình này hiện vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu chính sách để kết nối đồng bộ.

* Việc kết nối và tạo thuận lợi cho người dân như tạo vỉa hè thông thoáng, xe đạp công cộng, xe điện và lối đi bộ luôn sẵn sàng. Chuyện này chắc một mình sở không làm hết được, ông có đánh giá, kiến nghị ra sao?

– Đúng rồi, chúng tôi cần sự phối hợp của địa phương và công an để quản lý lòng lề đường, tạo thuận lợi cho bà con tiếp cận xe buýt.

* Khi 135 tuyến xe buýt được miễn phí hoàn toàn, làm sao để đảm bảo chất lượng phục vụ khi các đơn vị vận tải không còn áp lực phải giữ khách bằng chất lượng nữa?

– Chúng tôi đảm bảo sẽ không có chuyện đó xảy ra. Trong hồ sơ đấu thầu đã có quy định rất chặt chẽ về chất lượng phục vụ. Tài xế và tiếp viên đều phải được đào tạo bài bản về kỹ năng ứng xử và tuân thủ quy định. Chúng tôi sẽ giám sát nghiêm, chặt chẽ việc này.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Bùi Hòa An, Phó giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM, cho biết ngoài 135 tuyến xe buýt được miễn phí, còn lại những tuyến liên tỉnh, phục vụ bà con di chuyển giữa các tỉnh chứ không phải di chuyển hằng ngày như xe buýt nội ô.