Những người viết X-part cho nhạc Trịnh

Album Ở trọ (2020) có thể coi là một dấu mốc trong cách diễn đạt âm nhạc Trịnh Công Sơn. Qua đó, Hà Lê đưa những bài hát đã đi vào tâm khảm của nhiều thế hệ người nghe xích lại gần với những xu hướng âm nhạc hiện được giới trẻ ưa thích. Từ đó anh thường xuyên xuất hiện trong các chương trình nhạc Trịnh trên sân khấu lớn như một màu sắc khác lạ, không “đụng hàng”.

Làm mới nhạc Trịnh

Hà Lê được đánh giá cao về độ dũng cảm với một chút “điếc không sợ súng”. Có thể vì “xuất thân vũ công, thuộc về cộng đồng hiphop, lại du học nước ngoài nên không bị chi phối bởi thói quen thưởng thức nhạc Trịnh trong nước” – đó là nhận định từ Khôi Minh – vốn là nhà báo theo dõi mảng âm nhạc. “Những năm trước đây, tôi cảm nhận được sự khó tính và bảo thủ nhất định trong một bộ phận những người mê nhạc Trịnh. Ca sĩ chỉ cần phiêu một chút hay dùng cộng minh khi hát nhạc Trịnh chẳng hạn là dễ sẽ bị phản đối ngay. Ngay cả diva cũng từng gặp sóng gió khi hát nhạc Trịnh”, Khôi Minh nhớ lại.

Hà Lê khẳng định chưa thấy áp lực lúc bắt tay vào làm mới nhạc Trịnh. Động lực làm mới của anh chỉ là: “Tôi biết là mình không thể hát được theo kiểu cũ. Và mình cũng không thể so với những người đi trước hát theo cách đó. Nên tôi muốn tạo một không gian để tôi có thể hát thoải mái theo kiểu của tôi”. Nhưng sự phá cách chưa từng có đối với nhạc Trịnh của Hà Lê cũng chưa được đón nhận ngay. Anh kể: “Giai đoạn đầu lúc ra Diễm xưa, Biển nhớ, tôi cũng “ướt người” đấy (cười). Trên YouTube và một số trang truyền thông, cũng có những bình luận “dã man” lắm. Nhìn chung tỷ lệ ủng hộ/phản đối là 50/50. Phải đến lúc ra Mưa hồng thì cảm giác mọi người bắt đầu quen tai hơn”.

Khôi Minh thử lý giải thành công của Hà Lê: “Ngoài tài năng và sự quyết liệt không thể phủ nhận của Hà Lê, tôi cảm thấy khán giả ngày nay cũng cởi mở hơn, bên cạnh một lớp khán giả trẻ không mang trong mình những định kiến nhưng vẫn quan tâm tới nhạc Trịnh”.

Hà Lê công nhận, album Ở trọ đã tạo bước ngoặt cho sự nghiệp ca sĩ, giúp khán giả nhận diện anh nhanh hơn, dễ hơn. Để từ đó anh có thể làm nhiều thứ với âm nhạc hơn. Những bài trong album này đến nay vẫn được Hà Lê mang đi diễn đều.

Hà Lê cũng chứng kiến và cổ vũ Khôi Minh khi ca sĩ xuất thân nhà báo lần đầu hát và rap Ở trọ trong một buổi biểu diễn kỷ niệm sinh nhật nhạc sĩ Trịnh Công Sơn cuối tháng hai vừa qua. Còn tại buổi ra mắt album Khôi Minh hát Trịnh Công Sơn – Cho nên tôi yêu vừa diễn ra tại Hà Nội, Hà Lê bày tỏ: “Tôi rất trân trọng hành trình này của anh. Anh đã tạo ra sân chơi để nhạc sĩ phối khí Vũ Minh Tâm được tung tẩy. Phải có những người dám có ý tưởng táo bạo như thế thì những người xung quanh mới được trải nghiệm một không gian sáng tạo mới mẻ như vậy”.

Rapper “bất đắc dĩ” 

Khôi Minh thừa nhận Hà Lê là một tác nhân quan trọng để anh mạnh dạn làm những phần X-part khi trình bày lại những nhạc phẩm quen thuộc của Trịnh Công Sơn, mà gần đây nhất là bài Ở trọ với phần rap được hoàn tất ngay trước sinh nhật nhạc sĩ. Một bài hát nữa cũng được Khôi Minh viết X-part trong vòng vài giờ và chỉnh sửa trong vài tuần là Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui.

Với Khôi Minh đây là một bước tiến đáng kể về tốc độ viết X-part. “Album này ra chậm một năm một phần cũng vì bài Hành hương trên đồi cao“, anh nhớ lại. “Tôi thậm chí định bỏ bài này khỏi album khi không tìm ra được cách làm mới hợp lý”. Sau đó anh chuyển hướng thay vì làm X-part thì viết rap và bài hát đã ở lại.

Trong phần viết thêm cho Hành hương trên đồi cao, Khôi Minh làm một cú “phản đề”. Anh cho rằng con người nên ngồi yên vì “Vạn vật quanh ta vẫn cứ chuyển động chẳng ngơi nghỉ” – tức là cả vũ trụ đang trên đường hành hương rồi. Còn với Ở trọ, anh tiếp tục mở rộng chủ đề nhạc sĩ đã khơi gợi: “Ở trọ nơi này ở đậu nơi kia/ Rồi nơi đâu mới là nhà mình/ Ở tạm nơi này ở nhờ nơi kia/ Riết rồi quên đường về nhà/ Mình đi thật xa lại quay về gần/ Tìm trên từng không người xinh nằm mộng/ Mình mơ thật cao tỉnh giấc ngồi bệt/ Cơn mơ hóa thành cuộc đời…”.

Khôi Minh cho biết vốn không có ý định “qua mặt” Hà Lê vì phiên bản Ở trọ của Hà Lê theo anh đã quá hay và công phu rồi. “Thực ra tôi định thử đưa xẩm vào Ở trọ, nhưng bạn diễn là một nghệ sĩ xẩm có tiếng lại bận vào thời gian đó, nên tôi mới thử rap xem sao. Ai ngờ khán giả tỏ ra thích thú, nên tôi quyết định đưa bài hát vào album luôn,” Khôi Minh kể.

Ở trọ của Hà Lê theo phong cách hiphop và EDM có phần ma mị, còn bản phối Ở trọ của Khôi Minh phát huy chất đồng dao với tiết tấu reggae vui nhộn. Trong khi Hà Lê mạnh dạn biến tấu nhạc của Trịnh Công Sơn – tức đưa lời hát gốc vào giai điệu mới như trong đoạn kết các bài Ở trọ hay Nhớ mùa thu Hà Nội thì Khôi Minh viết những phần X-part với lời mới hoàn toàn, nhưng vẫn có nét tương đồng với lời gốc.

Chẳng hạn lời gốc: “Hôm nay tôi nghe có con chim về gọi/ Về giữa trời, về hót giữa đời tôi/ Hôm nay tôi nghe, tôi cười như đứa bé/ Mới lớn lên giữa đời sống kia“- đã được “phái sinh” thành: “Một loài chim về đây cất tiếng/ Ríu ran rung vòm lá lao xao/ Và tôi như trẻ thơ vô tư/ Hát vang quên sầu lo muộn phiền“.

Khôi Minh chưa từng viết rap hoặc X-part cho bất cứ ca khúc của ai khác cho đến khi bắt tay vào làm album nhạc Trịnh. Anh cho biết mình được truyền cảm hứng rất nhiều từ nhạc và lời của Trịnh Công Sơn, và vẫn tiếp tục khám phá những chiều kích mới trong kho tàng nhạc Trịnh.