Những thách thức sau yêu cầu ‘AI phải tự cấp điện’ của ông Trump

Đầu tuần, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố bảo vệ túi tiền của người dân bằng việc buộc các tập đoàn công nghệ cam kết “tự cung tự cấp” điện cho trung tâm dữ liệu. Nhà Trắng cũng xác nhận một buổi triệu tập các giám đốc điều hành Amazon, Google, Meta, Microsoft, xAI, Oracle và OpenAI về nội dung này sẽ diễn ra tuần tới.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng người Mỹ vẫn phải gánh chi phí điện nặng nề trong giấc mơ trí tuệ nhân tạo (AI) của giới Thung lũng Silicon. Bởi lẽ, cam kết tự cấp điện chỉ giải quyết một phần vấn đề thị trường, khi nhu cầu điện quá lớn, còn thiết bị sản xuất điện không thể mua nhanh và tiện như “vé concert của Taylor Swift”.

Theo Viện Nghiên cứu Điện lực (EPRI), nhu cầu điện của các trung tâm dữ liệu đang ở mức 4-5% tổng nguồn cung điện Mỹ, dự kiến tăng lên 17% trong bốn năm tới. Trong đó, riêng tại Virginia – bang tập trung nhiều trung tâm dữ liệu nhất, cầu điện của nhóm này sẽ tăng lên 57%.

Còn theo tính toán của công ty dữ liệu Cleanview, gần 680 trung tâm dữ liệu đang được lên kế hoạch xây dựng tại Mỹ, đòi hỏi năng lượng tương đương 186 nhà máy điện hạt nhân lớn. Những cấu trúc bê tông khổng lồ chứa đầy các máy chủ ngốn điện, đang cung cấp năng lượng cho các mô hình AI – được Thung lũng Silicon ca ngợi là nền tảng của cuộc cách mạng công nghiệp tiếp theo. Một số trung tâm AI cần lượng điện tương đương nhu cầu của hàng triệu hộ gia đình.

Nhu cầu này tạo áp lực lên chuỗi cung ứng điện, từ đường dây, nhiên liệu, turbine khí, khoáng sản quan trọng, đất sạch và các yếu tố thiết yếu khác của lưới điện. Một trung tâm dữ liệu cần nguồn điện tái tạo (gió, mặt trời) không phát thải và nguồn điện nền để đảm bảo tính ổn định (thường là điện khí). Danh sách chờ turbine khí đã xếp hàng dài đến 5 năm, đẩy giá cả lên cao.

Abe Silverman, nhà nghiên cứu năng lượng tại Đại học Johns Hopkins, nói các nhà máy điện không thể được xây kịp để đáp ứng nhu cầu điện tăng vọt. Ông nói các turbine khí đang xếp hàng chờ không thể giống vé xem concert của Taylor Swift – bán cho ai và lúc nào cũng được. Tình trạng này dự kiến kéo theo cuộc chiến giá.

Thực tế, theo Viện Nghiên cứu Năng lượng và Môi trường (EESI), một nhà máy điện khí xây mới cần 4,5-6 năm, thời gian chờ turbine có thể lên tới 7 năm, trong bối cảnh quá nhiều công ty cùng nghiên cứu xây mới. Tức là, các nhà máy điện khí được vạch ra ở thời điểm hiện tại khó có thể đi vào vận hành trước năm 2030.

Độ chậm trễ này tạo hiệu ứng domino về giá trên toàn chuỗi cung ứng và thị trường lao động. Giới phân tích dự báo chi phí xây một nhà máy điện khí chu trình hỗn hợp mới sẽ tăng gấp ba so với mốc 1.100 USD mỗi kW công suất vào năm 2022.

Thêm vào đó, chi phí sản xuất điện chỉ chiếm một phần nhỏ trong cơ cấu giá điện. Trong hơn một thế kỷ qua, ngành công nghiệp này được xây dựng dựa trên nguyên tắc chia sẻ chi phí xây dựng đường điện và sản xuất điện.

Brandon Owens, chuyên gia về lưới điện và người sáng lập công ty tư vấn năng lượng AixEnergy, cho biết hầu hết áp lực chi phí hiện nay đến từ khâu truyền tải, phân phối, chứ không phải từ sản xuất điện. “Những chi phí đó vẫn tồn tại ngay cả khi một trung tâm dữ liệu tự cung tự cấp điện”, ông Owens nói.

Chi phí tiền điện còn bao gồm các khoản bảo trì, khắc phục trong điều kiện khó lường như hậu quả bão, hay nâng cấp để tăng khả năng chống chịu của lưới điện trước thời tiết khắc nghiệt. Đây cũng là nguyên nhân chính dẫn đến hóa đơn tiền điện cao hơn ở những bang trong vùng thời tiết không thuận lợi như California.

Hay các dự án truyền tải điện cao thế, gồm dự án gần 12 tỷ USD của PJM, cũng sẽ được phân bổ vào hóa đơn tiền điện của người dân, dù đối tượng hưởng lợi nhiều nhất là trung tâm dữ liệu.

Trong khi đó, giá điện được điều tiết bởi cơ quan quản lý cấp bang dựa trên chính sách địa phương và đề xuất của công ty điện lực, chứ không phải Nhà Trắng hay các ông lớn công nghệ. Ari Peskoe, Giám đốc Sáng kiến Luật Điện lực (Trường Luật Harvard), nhận định chính quyền ông Trump đang đặt cam kết tiền điện lên sai đối tượng.

Một phần rủi ro khác là gánh nặng tài chính tiềm tàng khi “giấc mơ AI” của Thung lũng Silicon không như mong đợi. Bà Catherine Casomar, đồng sáng lập của tổ chức Dự án Trung tâm Dữ liệu Tốt hơn (Better Data Center Project), lấy ví dụ một doanh nghiệp chi 3 tỷ USD để nâng cấp lưới điện phục vụ trung tâm dữ liệu theo quy hoạch. “Nếu trung tâm này không hoàn thiện, hoặc không tiêu thụ điện nhiều như dự kiến, ai là người gánh chịu hậu quả?”, bà đặt câu hỏi.

Tính đến cuối năm 2025, giá điện ở Mỹ tăng vọt lên 19 cent mỗi kWh, tăng 27% so với năm 2019. Tại bang có mật độ trung tâm dữ liệu cao như Virginia, giá điện tăng tới 267% trong 5 năm qua. Công ty phân tích thị trường ICF dự kiến giá điện sẽ tăng thêm 40% vào năm 2030 so với mức hiện hành.

Bảo Bảo (theo Politico, EESI, EPRI)