No Buy 2026: Trào lưu “cai nghiện” mua sắm đang lan rộng toàn cầu

Khi những dư âm của mùa mua sắm cuối năm với hàng loạt đợt khuyến mãi dồn dập vừa qua đi, một xu hướng ngược dòng đầy bất ngờ đang âm thầm len lỏi nhưng lan rộng mạnh mẽ trong cộng đồng tài chính cá nhân thế giới: “No Buy 2026” (Năm 2026 không mua sắm).

Theo số liệu từ Wall Street Journal, lượng tìm kiếm trên Google cho cụm từ “No Buy January” (Tháng Giêng không mua sắm) đã chạm mức cao nhất trong vòng 5 năm qua. Một khảo sát từ nền tảng tài chính NerdWallet cho thấy, cứ 4 người thì có 1 người từng thử thách bản thân với việc đóng băng chi tiêu, và 12% đang thực hiện điều đó ngay trong tháng đầu năm này.

Vậy điều gì đang diễn ra phía sau trào lưu này, và liệu nó có thực sự là “liều thuốc” cho ví tiền của bạn trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động?

Liệu 2026 có phải là năm thắt chặt chi tiêu? (Ảnh: Popsugar).

Cuộc “giải độc” tài chính giữa bão giá và nỗi lo công nghệ

Bản chất của No Buy 2026 là một cam kết quản lý tài chính theo hướng tối giản. Người tham gia sẽ đưa ra một “tuyên ngôn” đanh thép: Cắt giảm triệt để các khoản chi tiêu tùy ý (những món đồ muốn có nhưng không thực sự cần) trong một khoảng thời gian nhất định, có thể là một tháng, một quý, hoặc táo bạo hơn là cả năm 2026.

Tuy nhiên, đừng hiểu lầm rằng “No Buy” nghĩa là bạn phải sống khắc khổ như một nhà tu hành. Các nhu yếu phẩm như thực phẩm, thuốc men, hóa đơn điện nước hay các vật dụng thiết yếu cho công việc vẫn nằm trong danh sách “được phép”. Cái đích mà trào lưu này nhắm tới là loại bỏ những thứ phù phiếm như quần áo mốt mới, mỹ phẩm dư thừa, đồ trang trí nhà cửa hay những thiết bị công nghệ mà bạn mua chỉ vì… thấy hay hay.

Lý giải về sức hút của trào lưu này, giới chuyên gia cho rằng nguyên nhân sâu xa đến từ áp lực kinh tế vĩ mô.

Báo cáo từ Wall Street Journal và PwC chỉ ra rằng, động lực chính thúc đẩy trào lưu này đến từ gen Z và thế hệ millennials – những người đang chịu áp lực lớn nhất. Sau 5 năm lạm phát dai dẳng bào mòn túi tiền, cộng thêm nỗi bất an về việc trí tuệ nhân tạo (AI) có thể thay thế con người trên thị trường lao động, người trẻ đang tìm cách kiểm soát lại những gì họ có thể.

“Khi bất ổn kinh tế gia tăng, người dân tìm cách kiểm soát những gì họ có thể kiểm soát, thay vì những khoản chi cố định mà họ không thể thay đổi như thực phẩm hay tiền thuê nhà”, tờ Wall Street Journal nhận định.

Từ “cai nghiện Dopamine” đến làm đầy tài khoản tiết kiệm

Tại sao chỉ lập ngân sách thôi là chưa đủ, mà cần phải có một thử thách?

Theo bà Hanna Kaufman, chuyên gia hoạch định tài chính (CFP) tại Betterment, não bộ con người cực kỳ ưa thích các mục tiêu cụ thể và sự cam kết. Những thói quen mua sắm vô tội vạ như việc lướt điện thoại và chốt đơn mỗi khi buồn chán thực chất là những cơn nghiện nhẹ.

Tham gia No Buy chính là cách bạn phá vỡ chuỗi thói quen đó. Bà Melanie Musson, chuyên gia tài chính tại Clearsurance, chia sẻ với tờ The Independent rằng việc tuân thủ các nguyên tắc này giúp chúng ta học cách hài lòng mà không cần những “cú hích dopamine” (hormone hạnh phúc) ngắn hạn từ việc mua sắm.

No Buy 2026 trở thành một “chiếc phao cứu sinh” về mặt tâm lý, giúp gen Z cảm thấy an tâm hơn khi nhìn số dư tiết kiệm tăng lên thay vì những món đồ chất đống trong tủ (Ảnh: Youtube).

“Việc này chấm dứt thói quen mua sắm bốc đồng, giúp con người biết ơn những gì mình có và tìm thấy niềm vui trong cuộc sống mà không cần tiêu tiền”, bà Musson nhấn mạnh.

Hiệu quả tài chính mang lại là rất thực tế. Bà Erica Sandberg, chuyên gia từ BadCredit, đưa ra một ví dụ đầy sức thuyết phục: Bạn hoàn toàn có thể tiết kiệm được 500 USD (khoảng 12 triệu đồng) mỗi tháng chỉ bằng việc cắt bỏ ăn hàng, không mua quần áo mới và tránh xa các sàn thương mại điện tử.

Số tiền này sau đó có thể chuyển thẳng vào các mục tiêu lớn hơn như trả nợ thẻ tín dụng, tích lũy mua nhà hay đầu tư cho hưu trí. Khi nhìn thấy số dư tài khoản tăng lên, cảm giác tự hào sẽ thay thế cho niềm vui mua sắm phù phiếm.

Nghệ thuật của sự cân bằng: Đừng để “No Buy” trở thành cực hình

Dù mang lại lợi ích to lớn, nhưng các chuyên gia cũng cảnh báo về mặt trái của trào lưu này nếu áp dụng quá cực đoan. Thực tế, thống kê cho thấy 83% người Mỹ thất bại với các cam kết tài chính đầu năm vì đặt mục tiêu quá xa vời.

Robert R. Johnson, Giáo sư tài chính tại Đại học Creighton, gợi nhắc đến câu nói nổi tiếng của Oscar Wilde: “Mọi thứ đều cần chừng mực, kể cả sự chừng mực”.

Nếu bạn quá khắt khe, việc lỡ tay mua một ly cà phê hay một chiếc vé xem ca nhạc có thể dẫn đến cảm giác tội lỗi không cần thiết, thậm chí phản tác dụng khiến bạn từ bỏ luôn kế hoạch. Vì vậy, thay vì “cấm vận” hoàn toàn, nhiều người lựa chọn phương án “Low Buy” (Mua sắm ít đi), có nghĩa là bạn vẫn mua nhưng giảm tần suất đáng kể.

Để thực hiện No Buy 2026 thành công mà không bị áp lực, các chuyên gia tài chính gợi ý lộ trình 4 bước đơn giản.

Thiết lập quy tắc riêng: Không có công thức chung cho tất cả. Hãy tự hỏi: Điều gì có thể cắt giảm? Điều gì là không thể? Một số người chọn quy tắc “Chỉ ăn ngoài 1 lần/tháng” hoặc “Không mua quần áo trong 6 tháng”. Sự linh hoạt sẽ giúp bạn đi đường dài.

Xác định rõ mục tiêu: Bạn tiết kiệm để làm gì? Trả hết nợ xe, hay tiền cọc mua nhà? Có một cái đích (“Why”) rõ ràng sẽ giúp bạn vững tâm trước những cám dỗ (“What”).

Tìm niềm vui 0 đồng: Thay thế thói quen lượn lờ trung tâm thương mại bằng các hoạt động không tốn kém như picnic công viên, đi bộ đường dài, ghé thư viện hoặc “cày” nốt bộ phim đang xem dở.

Tha thứ cho những lần “trượt tay”: Mục tiêu là sự tiến bộ, không phải sự hoàn hảo. Nếu lỡ chi tiêu, hãy coi đó là bài học, điều chỉnh lại ngân sách và tiếp tục quay lại đường đua thay vì bỏ cuộc.

Thay vì những cú click chuột chốt đơn lúc nửa đêm, việc thiết lập ranh giới rõ ràng giữa “Cần” và “Muốn” là bước đầu tiên để bạn thoát khỏi bẫy chi tiêu cảm xúc (Ảnh: DiuMitra).

Hiện nay, cộng đồng No Buy trên Reddit đã thu hút hơn 70.000 thành viên, nơi mọi người chia sẻ các mẹo vặt và động viên nhau. Khi có “đồng minh”, việc thắt chặt chi tiêu sẽ bớt cô đơn và trở nên thú vị hơn nhiều.

Kết lại, No Buy 2026 không đơn thuần là một trào lưu TikTok nhất thời. Giữa bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều ẩn số, đây có thể xem là một khóa huấn luyện lại tư duy về tiền bạc. Như lời khuyên của chuyên gia Melanie Musson, nếu kiên trì theo đuổi, trải nghiệm này có thể mang tính “chuyển hóa”, giúp bạn làm chủ đồng tiền thay vì để đồng tiền chi phối cảm xúc của mình.

Và biết đâu, khi năm 2026 khép lại, thứ bạn nhận được không chỉ là một tài khoản ngân hàng rủng rỉnh hơn, mà là một phong cách sống tự do và nhẹ nhõm hơn rất nhiều.