Ngoài chăm chỉ làm việc, tích lũy tiền, nhiều lao động xuất khẩu nỗ lực học tiếng, chuyển đổi visa kỹ sư để bảo lãnh người thân sang đoàn tụ sau nhiều năm xa cách.
Bính Ngọ 2026 là cái Tết thứ ba gia đình anh Nguyễn Trần Khâm đoàn tụ tại Nhật trong căn nhà phố 164 m2. Nhớ lại quãng thời gian xa vợ con vì dịch bệnh, người đàn ông 36 tuổi nói những năm làm việc “không biết mệt” để đủ điều kiện bảo lãnh gia đình đã được đền đáp.
Gia đình anh Khâm đưa con trai nhập học lớp 1. Ảnh: An Phương
Hành trình của Khâm bắt đầu năm 2014. Khi đó, anh tốt nghiệp Cao đẳng Điện lực, có hai năm làm cho công ty Nhật ở Bình Dương và quyết định sang Nhật theo diện thực tập sinh ngành lắp ráp bảng điện. Gia đình vay 80 triệu đồng cho chuyến đi.
Ba năm làm việc với mức lương hơn 700 yen (khoảng 140.000 đồng) mỗi giờ, ít tăng ca, thu nhập không cao, Khâm dành thời gian rảnh học tiếng Nhật thay vì làm thêm. Kết thúc chương trình, anh tích lũy khoảng 300 triệu đồng – thấp hơn nhiều bạn bè cùng thời – nhưng đạt trình độ N1 (trình độ cao cấp). Vốn tiếng Nhật giúp anh tìm được việc văn phòng tại công ty Nhật khi về nước.
Năm 2019, khi con trai mới hai tháng tuổi, Khâm quyết định trở lại Nhật theo visa kỹ sư, làm phiên dịch cho doanh nghiệp ở Nagano. Thu nhập gần gấp đôi trước đây, được hỗ trợ thi bằng lái và cấp ôtô đi làm. Tuy nhiên, Covid-19 khiến anh không thể về nước, giá vé có lúc lên tới cả trăm triệu đồng. Vợ anh phải đưa con về quê ngoại nhờ hỗ trợ.
“Con ốm mà chỉ nhìn qua màn hình là cảm giác rất bất lực”, anh nói. Thời gian này, anh dồn sức tích lũy để đủ điều kiện bảo lãnh gia đình. Đầu năm 2022, vợ con sang Nhật đoàn tụ. Hai năm sau, anh mua nhà, trả góp 35 năm với số tiền tương đương tiền thuê trước đó.
Hiện anh quản lý nhóm thực tập sinh và lao động kỹ năng đặc định tại công ty ở Nagano. Vợ làm bán thời gian tại quán ăn. Con trai được trợ cấp khoảng 10.000 yen mỗi tháng đến năm 18 tuổi, đủ chi trả học phí và tiền ăn ở trường. “Hơn 10 năm bôn ba nhưng xứng đáng để gia đình có cuộc sống tốt hơn”, anh nói.
Phương Thảo và con trai diện áo dài trong những ngày Tết Bính Ngọ ở Nhật. Ảnh: An Phương
Nếu Khâm đi lên từ diện thực tập sinh, Đoàn Phương Thảo, 36 tuổi, chọn con đường du học. Năm 2010, dù đỗ đại học trong nước, cô chuyển hướng học tiếng Nhật để thi vào một đại học công lập tại Nhật. Nhờ được miễn học phí và làm thêm, Thảo tự trang trải bốn năm học.
Tốt nghiệp, cô ứng tuyển vào doanh nghiệp Nhật và hưởng visa kỹ sư. Năm 2017, Thảo kết hôn với bạn trai từng du học Nhật, lần lượt sinh hai con, mua nhà ở Yokohama, tỉnh Kanagawa. Khi công việc ổn định, vợ chồng cô bảo lãnh em trai sang Nhật du học. Sau khi ra trường, người em làm trong lĩnh vực xuất nhập khẩu.
Hiện Thảo làm tại một đại học tư thục, phụ trách tuyển sinh sinh viên quốc tế ngành điều dưỡng, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm thủ tục, phúc lợi tại Nhật trên mạng xã hội. “Chúng tôi chọn con đường chậm nhưng bền vững. Ở đất khách có gia đình bên cạnh vẫn vui hơn”, cô nói.
Theo Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản, năm 2025 nước này có 2,57 triệu lao động nước ngoài, trong đó người Việt khoảng 600.000, chiếm 23,6% và là cộng đồng đông nhất. Thực tập sinh kỹ năng chiếm khoảng 35%; lao động kỹ năng đặc định 22%; diện kỹ thuật – tri thức nhân văn – nghiệp vụ quốc tế (visa kỹ sư) khoảng 18%; gần 11% lưu trú theo diện gia đình.
Dù thực tập sinh 3-5 năm vẫn chiếm số đông, tổng tỷ lệ nhóm tay nghề cao hơn (kỹ năng đặc định và kỹ sư) đã xấp xỉ 40%, cho thấy xu hướng chuyển sang diện lưu trú dài hạn, có cơ hội gia hạn và bảo lãnh người thân.
Phương Thảo và hàng xóm cùng gói bánh chưng mừng Tết Bính Ngọ. Ảnh: An Phương
Ông Nguyễn Thế Đại, Giám đốc Công ty TNHH cung ứng nguồn nhân lực Việt Thành (TP HCM), cho rằng xu hướng ở lại sẽ tăng khi Nhật Bản triển khai chương trình phát triển kỹ năng thay thế thực tập kỹ thuật và mở rộng diện lao động tay nghề cao.
Theo ông, không chỉ tại Nhật, lao động Việt ở Hàn Quốc, Đức cũng muốn gắn bó lâu dài khi đã quen với mức sống ổn định và mong tạo tương lai tốt hơn cho con. Tuy nhiên, con đường bền vững không nằm ở việc “tìm cách” ở lại mà ở chuẩn bị năng lực, hồ sơ pháp lý ngay từ đầu, tham gia chương trình chính thống, nâng tay nghề và ngoại ngữ.
“Ở lại bất hợp pháp có thể khiến họ mất cơ hội xin visa dài hạn, thậm chí bị cấm nhập cảnh”, ông lưu ý.
Lê Tuyết
Nguồn: https://vnexpress.net/no-luc-dua-nguoi-than-sang-nhat-doan-tu-cua-lao-dong-viet-5041563.html
