Nỗ lực đưa xuất khẩu vượt qua thách thức

Thủ tướng Chính phủ vừa ký ban hành Công điện, yêu cầu triển khai các giải pháp thúc đẩy xuất khẩu trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động.

Đặt mục tiêu tăng trưởng 10% trở lên

Công điện nêu rõ 2 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của nước ta đạt 76,4 tỉ USD, tăng 18,3% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, từ tháng 3, tình hình toàn cầu trở nên phức tạp: xung đột Trung Đông gây gián đoạn thương mại, giá năng lượng và chi phí logistics tăng, kéo theo giá thành sản xuất leo thang; chính sách thuế quan các nước cũng diễn biến khó lường.

Trước thực tế này, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương khẩn trương tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, thúc đẩy đa dạng hóa thị trường, sản phẩm và chuỗi cung ứng, nhằm góp phần đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026 từ 10% trở lên.

Trước đó, tại Công điện 21, Thủ tướng cũng đã chỉ đạo các giải pháp thu mua, tạm trữ và đẩy mạnh xuất khẩu gạo.

Theo Bộ Công Thương, năm 2026, xuất khẩu vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức từ cả yếu tố bên ngoài lẫn nội tại. Về yếu tố bên ngoài, tình hình địa chính trị và quân sự trên thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, đặc biệt là xung đột Nga – Ukraine kéo dài và chiến sự tại Trung Đông làm gia tăng bất ổn an ninh khu vực, tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng toàn cầu.

Điều này không chỉ làm tăng chi phí vận tải, bảo hiểm hàng hải và thời gian giao hàng, mà còn tạo ra áp lực lớn đối với chuỗi cung ứng và hoạt động thương mại quốc tế, trong đó có hoạt động xuất khẩu của Việt Nam.

Về yếu tố nội tại, cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào gia công, lắp ráp với giá trị gia tăng còn thấp.

Để duy trì và bứt phá trong năm 2026, quyền Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng yêu cầu các đơn vị chức năng phân tích rõ tình hình để đưa ra giải pháp. Đối với nhóm thị trường có tăng trưởng âm, cần khẩn trương rà soát, phân tích nguyên nhân sụt giảm, đề xuất biện pháp khôi phục kim ngạch ít nhất bằng năm trước, tiến tới tăng trưởng dương.

Đối với nhóm thị trường có mức tăng trưởng thấp (từ 0 đến dưới 10%), cần phân tích, xác định rõ các nhóm ngành hàng, sản phẩm tiềm năng còn dư địa để đề xuất biện pháp khai thác hiệu quả tiềm năng, thúc đẩy xuất khẩu sang thị trường sở tại, đưa mức tăng trưởng lên tối thiểu 10%.

Đối với nhóm thị trường có tăng trưởng trung bình (từ 10%-15%), giữ vững mức tăng trưởng đã đạt được, bảo đảm các thị trường này tiếp tục giữ vai trò là “đầu tàu”, góp phần kéo tăng trưởng chung. Phấn đấu nâng mức tăng trưởng cả năm lên trên 18% bằng việc duy trì quan hệ tốt với các tập đoàn bán lẻ, chuỗi phân phối, nhà nhập khẩu lớn.

Doanh nghiệp cần hỗ trợ

Trong bối cảnh này, ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam, cho biết ngành dệt may đặt mục tiêu xuất khẩu năm 2026 đạt 49 tỉ USD, tăng khoảng 6% so với năm 2025.

Nhiều doanh nghiệp dệt may kiến nghị nhà nước ổn định nguồn cung, ổn định giá xăng dầu trong bối cảnh xung đột Trung Đông leo thang, đồng thời tăng cường dự báo tình hình để chủ động ứng phó. Ngoài ra, ngành dệt may đang đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nguyên phụ liệu, do đó cần đẩy mạnh tự chủ nguồn cung, đa dạng hóa thị trường, khách hàng và sản phẩm, cùng với việc tăng cường các chương trình xúc tiến thương mại.

Bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, cho rằng bước sang năm 2026, xuất khẩu thủy sản vẫn duy trì đà tăng trưởng, với kim ngạch 2 tháng đầu năm đạt khoảng 1,7 tỉ USD, tăng gần 20% so với cùng kỳ. Dù có tín hiệu tích cực, ngành thủy sản đang đối mặt nhiều áp lực từ chuỗi cung ứng toàn cầu.

Xung đột địa chính trị và việc các hãng tàu điều chỉnh tuyến vận tải khiến thời gian giao hàng sang châu Âu và bờ Đông Mỹ kéo dài thêm 1-2 tuần, làm chi phí logistics tăng mạnh. Bên cạnh đó, các mặt hàng chủ lực như tôm và cá tra tiếp tục chịu sức ép từ các vụ kiện chống bán phá giá tại thị trường Mỹ.

Dù kết quả rà soát gần đây có cải thiện, mức thuế với một số doanh nghiệp vẫn cao, ảnh hưởng đến xuất khẩu. Ngoài ra, các yêu cầu về khai thác bền vững, bảo vệ môi trường và truy xuất nguồn gốc tại nhiều thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe, buộc doanh nghiệp phải nâng cao tiêu chuẩn để duy trì thị phần.

Theo ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu – Bộ Công Thương, cục đang theo dõi sát diễn biến thị trường xuất nhập khẩu toàn cầu để kịp thời báo cáo lãnh đạo bộ tham mưu cho Chính phủ các giải pháp điều hành đồng bộ. Theo đó, Bộ Công Thương đề xuất tăng cường phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước nhằm triển khai các biện pháp tổng thể liên quan sản xuất – kinh doanh, chính sách tài khóa và điều hành dự trữ ngoại hối.

“Bộ Công Thương đang trình Chính phủ ban hành các cơ chế thúc đẩy xuất khẩu những mặt hàng Việt Nam có thế mạnh, đồng thời xây dựng nghị định thay thế Nghị định 107 về kinh doanh xuất khẩu gạo. Việc mở rộng thị trường đang được đẩy mạnh thông qua đàm phán các FTA. Các thương vụ Việt Nam ở nước ngoài cũng được yêu cầu chủ động kết nối với đối tác, hỗ trợ doanh nghiệp tìm kiếm bạn hàng” – ông Sơn cho biết.