Hoang mang, lo âu, không biết phải làm gì đang là tâm trạng chung của nhiều người dân Iran trước nguy cơ nổ ra xung đột với Mỹ.
Suốt nhiều ngày qua, khoảng 90 triệu người dân Iran liên tục thấp thỏm giữa kịch bản xung đột và hòa bình, khi giới chức Mỹ và Iran đưa ra những lời đe dọa tấn công xen lẫn lời kêu gọi ngoại giao.
Nhiều người dân trên khắp Iran đang phải trải qua những ngày lo âu và những đêm mất ngủ khi ngày càng xuất hiện nhiều đồn đoán rằng Mỹ có thể sắp thực hiện các cuộc không kích nhằm vào nước này, trong bối cảnh vòng đàm phán gần nhất giữa Washington và Tehran về chương trình hạt nhân Iran kết thúc hôm 26/2 tại Geneva, Thụy Sĩ, nhưng không đạt bất kỳ đột phá nào.
Người dân đi ngang qua một tấm biển tuyên truyền tại thủ đô Tehran, Iran, hôm 22/6 với hình vẽ hình tàu sân bay Mỹ với các máy bay chiến đấu bị hư hỏng trên boong. Ảnh: AP
Từ trước khi cuộc đàm phán diễn ra, một số người Iran đã bắt đầu lên kế hoạch cho “kịch bản xấu nhất”. Họ chuẩn bị sẵn những túi khẩn cấp, mua máy phát điện dự phòng và lên phương án sơ tán về các vùng nông thôn hoặc tìm cách rời khỏi đất nước.
Những người khác kiên nhẫn chờ đợi vì không biết điều gì sắp tới và cũng không còn con đường nào để đi. Không ít người, như Sara, 53 tuổi, nhà hóa học ở Tehran, cảm thấy lo lắng đến mức “chân tay như tê liệt, không thể hành động gì”.
“Tôi sắp phát điên rồi”, bà nói trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại. “Tôi ước gì chuyện gì đến thì cứ đến đi để chúng tôi thoát khỏi cảnh chênh vênh, bất định này”.
Tương lai bất định
Sara cho biết đang phải đấu tranh tư tưởng để xem liệu có nên cho hai con nghỉ học và bắt đầu sơ tán những người cao tuổi trong gia đình hay không. Theo bà, nếu xung đột nổ ra, các tuyến đường rời khỏi Tehran sẽ nhanh chóng bị tắc nghẽn.
Nhiều người dân Iran đã nếm qua trải nghiệm tương tự hồi tháng 6 năm ngoái trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày giữa nước này với Israel. Hàng triệu người lúc bấy giờ tháo chạy khỏi thủ đô để đến biển Caspi hay những vùng nông thôn miền núi ngoại ô. Họ phải mất gần một ngày mới hoàn thành hành trình mà bình thường vốn chỉ tốn 4 tiếng lái xe.
Mặc dù vậy, chính phủ Iran cho thấy họ chưa thực sự chuẩn bị đầy đủ nhằm đối phó với các tình huống khẩn cấp. Tuần trước, Thị trưởng Tehran Alireza Zakani cho hay các ga tàu điện ngầm và bãi đậu xe dưới lòng đất có thể được chuyển thành nơi trú ẩn, nhưng thêm rằng thành phố mới chỉ thực hiện các bước chuẩn bị ở mức “tối thiểu”.
Các chuyên gia quy hoạch địa phương khuyến cáo ga tàu điện ngầm và bãi đậu xe cần hệ thống sưởi, thông gió và thiết bị vệ sinh nếu muốn trở thành nơi trú ẩn cho người dân. Hiện không có thông tin công khai nào cho thấy những biện pháp này đã được thực hiện.
Thị trưởng Zakani, người từng bị chỉ trích vì thiếu kế hoạch ứng phó khẩn cấp trong cuộc xung đột hồi tháng 6/2025, bác bỏ những lo ngại và cho rằng còn quá sớm để bàn đến chuyện đó.
Trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình Iran tuần trước, ông nhún vai nói rằng chính quyền không muốn gây ra tâm lý hoảng loạn.
“Chúng tôi tin rằng sẽ không có một cuộc chiến tồi tệ đến mức phải khiến công chúng lâm vào tình trạng khẩn cấp”, ông nói, cáo buộc Mỹ đang cố gắng gieo rắc nỗi sợ hãi cho người dân Iran, những người vốn đang sống trong trạng thái bấp bênh.
“Tại sao chúng ta phải để họ khiến chúng ta lo lắng và phong tỏa thành phố?”, ông nói thêm.
Dù vậy, một số người Iran nói rằng họ đang cảm thấy mình bị bỏ mặc.
“Cứ như thể chúng tôi phải tự tìm cách sống sót qua cuộc chiến có thể nổ ra bất cứ lúc nào với đội quân lớn nhất thế giới”, Amir, doanh nhân 42 tuổi, cho hay. Ông không dám đi công tác vì sợ phải bỏ lại vợ con khi xung đột nổ ra.
Bề ngoài, Tehran có vẻ ít thay đổi. Các cửa hàng tạp hóa vẫn đầy ắp hàng. Người dân cho biết họ không thấy dấu hiệu thiếu hụt thực phẩm, xăng dầu hay nước sạch. Trường học và các doanh nghiệp vẫn mở cửa, người dân vẫn đi làm và sinh hoạt bình thường.
Tuy nhiên, trên mạng xã hội, nhiều người Iran đang chia sẻ những bí quyết để chuẩn bị cho tình huống xấu nhất.
Hàng loạt bài đăng khuyến khích mọi người ghi lại số điện thoại khẩn cấp của người thân và xác định trước điểm hẹn, đề phòng trường hợp mất kết nối Internet và viễn thông.
Tuần trước, Ilia Hashemi, nhà hoạt động nổi tiếng người Iran hiện sống tại Pháp, đã đăng tải danh sách các nhu yếu phẩm cần dự trữ trong 2 tuần, gồm khoảng gần 4 lít nước cho mỗi người một ngày, đồ hộp và thực phẩm khô, nến, đèn pin, dụng cụ sơ cứu, quần áo ấm và sạc dự phòng.
Ngày hôm sau, Hashemi cho biết ông đã nhận được vô số phản hồi từ những người dân tại Iran, nói rằng ngay cả nhu cầu cho một ngày họ còn không lo nổi chứ đừng nói tới hai tuần.
Phó mặc số phận
Một tờ báo với hình ảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump trên trang bìa được bày bán tại thủ đô Tehran, Iran, hôm 19/2. Ảnh: Reuters
Iran cũng đang đối mặt với cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng. Đồng rial mất giá mạnh hồi cuối năm ngoái đã châm ngòi cho các cuộc biểu tình. Dù biểu tình đã lắng xuống, đồng tiền của Iran tiếp tục chạm các mức thấp kỷ lục mới, trong khi lạm phát tăng 60% so với năm trước, theo một tờ báo kinh tế nổi tiếng của nước này.
Những mặt hàng thiết yếu như thịt, trứng giờ đây nằm ngoài tầm với của nhiều gia đình. Một số người dân cho hay người thân của họ thậm chí đang phải lựa chọn giữa việc trả tiền thuê nhà hay mua thực phẩm.
“Ngay cả việc chuẩn bị hay lên kế hoạch cũng là điều không thể”, Sahand, cư dân ở Tehran, giãi bày. “Các gia đình không có tiền để tích trữ thực phẩm hay thuốc men. Tất cả những gì họ nghĩ đến chỉ là chạy tới đâu đó để trốn”.
“Đa phần mọi người đã bỏ cuộc. Tất cả đều nghĩ rằng không còn cách nào khác”, Sahand nói thêm.
Sau khi chuẩn bị ba lô khẩn cấp với giấy tờ tùy thân, nước, thuốc men và trái cây khô, Maryam, một nghệ sĩ 54 tuổi ở Tehran, dán mắt vào tin tức hàng ngày, nghe ngóng thông tin về các cuộc đàm phán ngoại giao và mối đe dọa xung đột đang cận kề.
“Những người mà tôi trò chuyện những ngày này đều đang rất hoang mang”, bà nói. Một số người Iran cho biết họ không thể hiểu nổi lập trường liên tục thay đổi của Tổng thống Donald Trump về quy mô cũng như thời điểm Mỹ sẽ không kích Iran, hay thậm chí liệu nó có thực sự xảy ra hay không. Trong khi đó, giới chức Iran cũng đưa ra những tuyên bố cứng rắn, đe dọa sẽ đáp trả “hủy diệt” nếu Mỹ tấn công.
Sahar, 38 tuổi, nhân viên tại một công ty khởi nghiệp ở Tehran, cho hay cô vô cùng khiếp sợ trước viễn cảnh đất nước bị giằng xé bởi những người “không mấy bận tâm đến số phận của dân thường Iran”.
“Như thể hai người đang tranh giành một ngôi nhà”, cô nói. “Và cuối cùng, họ thiêu rụi nó khi chúng tôi vẫn còn ở bên trong”.
Vũ Hoàng (Theo Reuters, AFP, AP)
Nguồn: https://vnexpress.net/noi-hoang-mang-cua-nguoi-iran-truoc-bong-ma-xung-dot-voi-my-5044922.html
