Nỗi lo của Trung Quốc qua thương vụ Meta – Manus

Manus, startup AI do công ty mẹ Butterfly Effect thành lập tại Trung Quốc, thu hút sự chú ý toàn cầu vào tháng 3/2025 sau khi tuyên bố thiết kế một tác nhân AI “đa năng” có thể thực hiện hàng loạt nhiệm vụ không cần con người giám sát nhiều. Tác nhân này giúp người dùng viết báo cáo nghiên cứu chuyên sâu, lên kế hoạch chuyến đi và chuẩn bị bài thuyết trình – vốn phức tạp hơn những nhiệm vụ thường được giao cho chatbot như ChatGPT hay Gemini. Manus sử dụng các mô hình do Anthropic và công ty khác phát triển, chia nhiệm vụ tổng thể thành nhiều phần nhỏ hơn rồi tận dụng thế mạnh của từng mô hình để xử lý.

Giữa 2025, Manus chuyển trụ sở tới Singapore. Khoảng 6 tháng sau, Meta tuyên bố mua lại Manus và cắt đứt mối liên hệ của startup này với Trung Quốc. Hãng dự định đưa đội ngũ lãnh đạo cấp cao của Manus về Mỹ làm việc, tiếp tục vận hành nền tảng tác nhân AI một cách độc lập, đồng thời tích hợp vào các sản phẩm của mình.

Manus là startup AI nổi tiếng đầu tiên có liên hệ với Trung Quốc được Big Tech Mỹ mua lại. Tuy nhiên, thương vụ trị giá hơn 2 tỷ USD này không diễn ra suôn sẻ. Bộ Thương mại Trung Quốc tuần trước thông báo mở cuộc điều tra nhằm đánh giá động thái của Meta có tuân thủ luật và quy định của nước này liên quan đến kiểm soát xuất khẩu hay không.

Giới phân tích nhận định, cuộc điều tra đáng chú ý vì có thể hướng tới mục tiêu ngăn các startup AI Trung Quốc thực hiện “Singapore washing” và bán mình cho Mỹ. “Singapore washing” là tình trạng doanh nghiệp chuyển từ Trung Quốc sang quốc gia Đông Nam Á để tránh sự giám sát. TikTok và gã khổng lồ thời trang nhanh Shein cũng từng hành động tương tự.

Vài năm qua, trước sự cạnh tranh gay gắt trong nước, nhiều công ty Trung Quốc mở rộng sự hiện diện ra toàn cầu, trong đó có việc thành lập công ty con tại những khu vực như Đông Nam Á và Trung Đông. Nhiều công ty đã giảm mối liên hệ với Trung Quốc, nhằm giảm sự giám sát từ nước ngoài và các rủi ro địa chính trị, đồng thời tiếp cận tốt hơn nguồn vốn toàn cầu.

Manus cho biết việc chuyển đến Singapore xuất phát từ vấn đề kinh doanh, vì sản phẩm của họ nhắm đến người dùng bên ngoài Trung Quốc và nhiều mô hình mà họ sử dụng không khả dụng trong nước. Tuy nhiên, một số quan chức Trung Quốc lo ngại việc Manus chuyển trụ sở rồi bán mình cho một công ty Mỹ sẽ tạo tiền lệ cho nhiều startup khác.

Theo WSJ, việc bắt tay với những tên tuổi hàng đầu Thung lũng Silicon mang lại cho các startup Trung Quốc tiềm năng làm giàu vượt mức kỳ vọng cùng cơ hội gây dựng danh tiếng toàn cầu. Trong khi đó, các ông lớn công nghệ Mỹ cũng đánh giá kỹ sư AI Trung Quốc thuộc nhóm tài năng bậc nhất thế giới, đặc biệt trong mảng phát triển ứng dụng cho người tiêu dùng. Một phần quan trọng trong thỏa thuận của Meta với Manus là giữ lại đa số nhân sự hiện tại, bao gồm hai nhà đồng sáng lập Manus là Xiao Hong và Ji Yichao.

Wendy Chang, nhà phân tích cấp cao tại Viện Nghiên cứu Trung Quốc Mercator, nói với Business Insider: “Tôi cho rằng cuộc điều tra của Bắc Kinh là một nỗ lực nhằm ngăn nhân tài và công nghệ AI bị thất thoát thông qua các thương vụ mua lại từ nước ngoài, đặc biệt là từ Mỹ”.

Năm 2020, Trung Quốc đã đưa ra các biện pháp kiểm soát xuất khẩu với thuật toán đề xuất nội dung dựa trên AI, trong bối cảnh ByteDance bị Nhà Trắng gây sức ép bán mảng kinh doanh tại Mỹ của TikTok. Các thuật toán này do nhóm nghiên cứu Trung Quốc của ByteDance phát triển và được coi là bí quyết thành công cho ứng dụng video ngắn nổi tiếng.

Theo quy định, ByteDance phải xin Bắc Kinh chấp thuận trước khi bán TikTok, vì thương vụ như vậy đòi hỏi chuyển giao công nghệ cho một thực thể nước ngoài. Điều này trao cho Bắc Kinh quyền phủ quyết khi đàm phán với Washington và tạo đòn bẩy khi thảo luận thương mại. Sau cuộc họp thương mại giữa các quan chức Mỹ và Trung Quốc tháng 9 năm ngoái, TikTok tháng trước thông báo đã ký thỏa thuận thành lập liên doanh mới tại Mỹ.

Theo Murthy Grandhi, nhà phân tích hồ sơ doanh nghiệp tại công ty nghiên cứu GlobalData, cuộc điều tra thương vụ Meta cho thấy “chiến trường AI” giữa Mỹ và Trung Quốc đã mở rộng từ chip tới mô hình, tác nhân, nhân tài và doanh nghiệp.

Chris McGuire, chuyên gia tại tổ chức tư vấn Council on Foreign Relations, cũng cho rằng Mỹ và Trung Quốc đang phát triển hai hệ sinh thái AI riêng biệt. “Việc Manus ‘chuyển phe’ cho thấy hệ sinh thái của Mỹ có thể hấp dẫn hơn”, ông nói với Financial Times

Theo Business Insider, hiện chưa rõ sự việc sẽ kéo dài bao lâu nếu phát triển thành cuộc điều tra toàn diện. Hanna Dohmen, nhà phân tích nghiên cứu tại Trung tâm An ninh và Công nghệ Mới thuộc Đại học Georgetown, nhận định: “Dù kết quả thế nào, điều này chắc chắn sẽ gửi một tín hiệu đến các công ty khác của Mỹ hoặc nước ngoài đang cân nhắc những vụ sáp nhập tương tự”.

Thu Thảo tổng hợp