Nóng ‘bàn cờ’ eo biển Hormuz

Phản ứng thận trọng

Tổng thống Mỹ Donald Trump kêu gọi cộng đồng quốc tế nhanh chóng điều động tàu chiến tới eo biển Hormuz để phối hợp cùng Hải quân Mỹ bảo vệ tàu chở dầu thương mại. Viết trên mạng xã hội Truth Social ngày 14.3, Tổng thống Trump nêu “kỳ vọng Trung Quốc, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc, Anh và các quốc gia khác” sẽ sớm tham gia liên minh hàng hải này.

Tuyên bố trên được đưa ra trong bối cảnh cuộc xung đột tại Trung Đông đang bước sang tuần thứ ba đã đe dọa nghiêm trọng an ninh hàng hải ở eo biển Hormuz, một trong những cửa ngõ vận chuyển dầu và nhiên liệu quan trọng của thế giới.

Một số nước đưa ra phản hồi thận trọng. Ông Takayuki Kobayashi, Trưởng ban chính sách của đảng Dân chủ tự do (LDP) cầm quyền tại Nhật Bản, ngày 15.3 cho biết điều kiện để Tokyo điều tàu chiến đến Hormuz sẽ “rất khắt khe”. “Về mặt pháp lý, chúng ta không loại trừ khả năng này, nhưng xét đến tình hình hiện tại của cuộc xung đột, tôi tin rằng đây là điều cần được xem xét hết sức thận trọng”, ông nói với Đài NHK. Phía Văn phòng Tổng thống Hàn Quốc cho biết sẽ “xem xét kỹ lưỡng” đề xuất của ông Trump, trong khi quân đội Anh nói vẫn đang thảo luận với đồng minh về những phương án khả thi.

Ngoài ra, Tổng thống Trump còn khẳng định Mỹ đã “phá hủy 100% năng lực quân sự của Iran”, song thừa nhận Tehran vẫn có khả năng tiến hành các cuộc tấn công quy mô nhỏ nhằm vào tuyến hàng hải, như sử dụng máy bay không người lái (UAV), thả thủy lôi hoặc phóng tên lửa tầm ngắn vào tàu thuyền hoạt động trong khu vực.

Tờ The Guardian dẫn phản hồi từ phía Iran cho rằng tuyên bố về năng lực quân sự của Tehran bị phá hủy “dựa trên những lời bịa đặt”. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi hôm qua cũng cảnh báo các nước “kiềm chế mọi hành động gây leo thang và khiến xung đột lan rộng”.

Nhiệm vụ nguy hiểm

Theo giới chuyên gia, về mặt địa lý, Iran sẽ có ưu thế để triển khai tấn công tàu của Mỹ và đồng minh đi qua Hormuz, trong khi các nước cũng đang có xu hướng tránh vướng vào xung đột.

Bà Rosemary Kelanic, Giám đốc chương trình Trung Đông tại tổ chức nghiên cứu Defense Priorities (Mỹ), nói với CNN ngày 15.3 rằng việc điều tàu chiến đến eo biển Hormuz là nhiệm vụ nguy hiểm. Bà cho biết Iran kiểm soát vùng đất cao hơn ở phía bắc eo biển, từ đó có thể đa dạng hóa phương thức tấn công như UAV hay tên lửa. Địa thế bó hẹp ở Hormuz cũng khiến các tàu không có nhiều thời gian phản ứng khi Tehran tấn công.

Kể từ đầu xung đột, đã có ít nhất 17 con tàu bị tấn công xung quanh eo biển Hormuz, vịnh Ba Tư và vịnh Oman, theo dữ liệu từ Cơ quan Điều hành thương mại hàng hải Anh (UKMTO). Trong ngày 14.3, Iran nhấn mạnh tất cả các quốc gia – ngoại trừ Mỹ, Israel và đồng minh của 2 nước này – đều có thể đi qua eo biển Hormuz.

“Nó chỉ bị đóng cửa đối với các tàu chở dầu và tàu thuyền thuộc về kẻ thù của chúng ta, những kẻ đang tấn công chúng ta và các đồng minh của chúng. Những người khác được tự do đi qua”, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố.

Mỹ dần hụt hơi?

Theo tờ Financial Times, chính quyền Mỹ đã tiêu tốn một lượng lớn đạn dược và tên lửa chỉ trong thời gian ngắn kể từ khi xung đột với Iran nổ ra, làm dấy lên lo ngại về chi phí leo thang và khả năng bổ sung kho dự trữ. Các nguồn thạo tin tiết lộ Washington đã dùng số vũ khí tương đương nhiều năm sản xuất, trong đó, kho dự trữ tên lửa Tomahawk bị cho là ở mức báo động.

Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) ước tính quân đội Mỹ đã phóng tới 168 quả tên lửa Tomahawk chỉ trong 100 giờ đầu tiên của cuộc chiến từ ngày 28.2. Đến nay, Lầu Năm Góc được cho là đã khai hỏa ít nhất 400 quả Tomahawk, tương đương 10% dự trữ của nước này và tốn đến 800 triệu USD. Trong khi đó, Mỹ chỉ bổ sung 322 quả Tomahawk trong 5 năm qua.

Ngoài ra, Washington đang phải dùng các hệ thống phòng thủ đắt đỏ bậc nhất để đánh chặn những vũ khí giá rẻ. Thượng nghị sĩ Dân chủ Mark Kelly phàn nàn rằng những tên lửa phòng không như Patriot hay THAAD có giá hàng triệu USD mỗi quả, nhưng chỉ đánh chặn các UAV của Iran có giá trên dưới 30.000 USD/chiếc. Trước đó, các quan chức Lầu Năm Góc trình bày chi phí trong 6 ngày đầu Mỹ không kích Iran đã hơn 11 tỉ USD.

Điều này đặt ra những lo ngại rằng kho dự trữ của Mỹ không đảm bảo cho kịch bản chiến sự Trung Đông kéo dài. Trước đây, các nhà phân tích quân sự đã nhận định học thuyết phát triển quân sự của Lầu Năm Góc trong nhiều thập niên hướng đến hiệu suất, áp dụng công nghệ hiện đại hàng đầu vào các loại vũ khí. Tuy nhiên, điều phải đánh đổi là giá thành cao và số lượng ít. Kho vũ khí Mỹ sẽ gặp sức ép lớn nếu Washington lún sâu vào cuộc chiến tiêu hao, trong bối cảnh chiến tranh hiện đại đang trở thành “sân chơi” của chiến thuật dùng UAV giá rẻ, số lượng lớn để áp đảo phòng không.