Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang bước vào cao điểm thu hoạch vụ lúa Đông Xuân trong bối cảnh chi phí đầu vào đồng loạt tăng mạnh, từ xăng dầu, phân bón đến logistics. Trong khi đó, giá lúa gạo giảm, thị trường xuất khẩu gặp nhiều khó khăn khiến người nông dân như “ngồi trên đống lửa”.
Nông dân bất an với vụ lúa chính của năm
Những ngày này, ông Nguyễn Thành Tâm (56 tuổi, xã Vĩnh Thuận Đông, TP Cần Thơ) đứng ngồi không yên khi 3ha lúa của gia đình sắp vào vụ gặt. Dù đã ký liên kết tiêu thụ với doanh nghiệp, việc giá xăng dầu tăng liên tục khiến chi phí vận hành máy gặt đập liên hợp và vận chuyển lúa đội lên đáng kể.
Nông dân Đồng bằng sông Cửu Long đang vào giai đoạn thu hoạch rộ vụ lúa Đông Xuân (Ảnh: Huân Trần).
Tương tự, ông Nguyễn Văn Đời – Chủ tịch HĐQT, Giám đốc HTX Dịch vụ Nông nghiệp Bình Thành (xã Lấp Vò) – cho biết chi phí thu hoạch đã tăng gần gấp đôi, từ 280.000 đồng lên khoảng 500.000 đồng mỗi công. Cùng với đó, giá phân bón và thuốc bảo vệ thực vật đồng loạt tăng, khiến tổng chi phí sản xuất bị đẩy lên cao.
Theo ông Nguyễn Văn Nghiễm – Tổng Thư ký Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) – khu vực ĐBSCL đang bước vào cao điểm thu hoạch vụ Đông Xuân. Tuy nhiên, tác động từ xung đột tại Trung Đông đã khiến nguồn cung nhiên liệu, đặc biệt là dầu DO, thiếu hụt cục bộ tại một số địa phương, nhất là vùng sâu thuộc Tháp Mười và An Giang.
Ông Nghiễm cho biết, hoạt động vận chuyển lúa tại miền Tây phụ thuộc lớn vào đường thủy, do đó việc thiếu nhiên liệu đang ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thu hoạch. Dù nguồn cung ở một số nơi đã có dấu hiệu cải thiện, nhưng việc vận hành vẫn chưa thông suốt.
Trong bối cảnh đó, áp lực càng gia tăng khi phần lớn nông dân hiện bán lúa tươi. Với các giống lúa chất lượng cao, “thời gian vàng” để vận chuyển từ ruộng về nhà máy chỉ khoảng 24 giờ. Nếu chậm trễ, chất lượng lúa suy giảm, kéo theo giá bán bị ảnh hưởng.
Lúa từ ruộng sau khi thu hoạch sẽ được vận chuyển bằng ghe xuồng đến nhà máy (Ảnh: Huân Trần).
Ghi nhận tại một số kho lúa gạo khu vực xã Cái Bè, tỉnh Đồng Tháp sáng ngày 18/3 cho thấy, sức mua lúa tươi và gạo nguyên liệu có phần trầm lắng, nhiều thương lái chưa dám đặt cọc những ruộng lúa chuẩn bị đến ngày thu hoạch do lo lắng đầu ra.
Giá lúa gạo nguyên liệu cũng có xu hướng giảm nhẹ so với thời điểm đầu tuần này. Các giống lúa OM giao dịch ở mức 4.200-6.200 đồng/kg tùy giống. Trong đó, OM 4218 có giá cao nhất, quanh mức từ 6.000-6.200 đồng/kg. Lúa tươi giống IR50404 được thương lái thu mua với giá khoảng 5.400-5.500 đồng/kg trong khi Đài Thơm 8 giữ giá quanh mức 6.500-6.700 đồng/kg.
Giá gạo nguyên liệu xuất khẩu OM 5451 sáng 18/3 cũng đã giảm 150 đồng/kg so với đầu tuần, dao động ở mức 8.300-8.400 đồng/kg. Gạo nguyên liệu Đài Thơm 8 dao động 9.100-9.300 đồng/kg trong khi gạo nguyên liệu xuất khẩu IR 504 dao động ở mức 8.000-8.100 đồng/kg.
Xuất khẩu nhiều áp lực, doanh nghiệp đề xuất tạm trữ lúa gạo
Cùng thời điểm thu hoạch rộ vụ Đông Xuân, hoạt động xuất khẩu gạo của Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức tại các thị trường chủ lực.
Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong hai tháng đầu năm, Việt Nam xuất khẩu khoảng 1,3 triệu tấn gạo, đạt kim ngạch 599,3 triệu USD. Dù sản lượng tăng 5% so với cùng kỳ năm trước, giá trị lại giảm 11,2% do giá xuất khẩu bình quân giảm mạnh, chỉ còn 464,1 USD/tấn, tương đương mức giảm 15,4%.
Đáng chú ý, xuất khẩu sang nhiều thị trường truyền thống sụt giảm sâu. Trong đó, Ghana giảm 31%, trong khi Bờ Biển Ngà giảm tới 901% trong nhóm 15 thị trường lớn nhất. Tại Đông Nam Á, Philippines vẫn là thị trường nhập khẩu lớn nhất, chiếm 47,6% tổng lượng xuất khẩu, nhưng thị trường Indonesia lại gặp nhiều trở ngại khi nước này đẩy mạnh chiến lược tự chủ lương thực.
Ông Phạm Thế Cường, Tham tán thương mại Việt Nam tại Indonesia, cho biết gạo là một trong những mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này giảm mạnh trong hai tháng đầu năm. Nguyên nhân, theo phân tích của Thương vụ Việt Nam tại Indonesia, đến từ ba chiến lược lớn mà nước này đang triển khai quyết liệt, gồm tự chủ lương thực, tự chủ năng lượng và ứng phó với biến động thương mại toàn cầu.
“Ba chiến lược này dự kiến sẽ tác động mạnh tới thương mại song phương Việt Nam – Indonesia trong năm 2026 và các năm tiếp theo”, ông Cường nhận định.
Đối với chiến lược tự chủ lương thực, Indonesia đã đạt một số kết quả ban đầu. Năm 2025, nước này không còn nhập khẩu gạo dự trữ quốc gia và tiếp tục duy trì chủ trương này trong năm 2026, đồng thời lên kế hoạch xuất khẩu khoảng 1 triệu tấn gạo. Theo ông Cường, Indonesia đã xuất khẩu hơn 2.280 tấn gạo sang Ả rập Xê út để phục vụ cộng đồng người hành hương.
“Chiến lược tự chủ lương thực khiến Việt Nam có nguy cơ mất đi một thị trường xuất khẩu gạo quan trọng tại Đông Nam Á, đồng thời gia tăng sức ép cạnh tranh khi Indonesia bắt đầu xuất khẩu gạo sang các thị trường như Malaysia, Timor-Leste và các nước Trung Đông”, ông Cường cho biết.
Chi phí đầu vào gia tăng trong khi thị trường xuất khẩu thu hẹp, giá bán thấp khiến nhiều nông dân lo lắng cho khoản lợi nhuận của vụ Đông Xuân này (Ảnh: Huân Trần).
Ngoài ra, áp lực logistics cũng gia tăng đáng kể đến hoạt động xuất khẩu gạo. Ông Nguyễn Văn Nghiễm – Tổng Thư ký VFA – cho hay cước vận tải đi Trung Đông đã tăng từ 900-1.000 USD/container lên 3.000-4.000 USD/container, tức gấp 3-4 lần trước đây. Với đặc thù giá trị không cao, ngành lúa gạo chịu tác động nặng nề hơn so với nhiều mặt hàng nông sản khác.
Trước bối cảnh này, Hiệp hội Lương thực Việt Nam kiến nghị Nhà nước sớm triển khai các gói tín dụng ưu đãi để thu mua tạm trữ lúa gạo, với lãi suất khoảng 5-6%, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp ổn định tài chính và góp phần giữ giá cho nông dân.
Đồng thời, các cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra các đầu mối cung ứng nhiên liệu, bảo đảm nguồn dầu phục vụ thu hoạch. Việc duy trì nguồn cung ổn định được xem là yếu tố then chốt để không làm gián đoạn sản xuất và bảo toàn chất lượng lúa gạo trong giai đoạn cao điểm.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/nong-dan-lo-lang-vi-lua-giam-gia-vfa-kien-nghi-som-mua-tam-tru-20260318125242739.htm
