Nữ giáo sư nghiên cứu ung thư và hành trình trở thành “thuyền trưởng”

Đầu tháng 4 tới, GS.TS Đinh Thị Mai Thanh, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học VIệt Nam), nhận Huân chương “Cành cọ Hàn lâm” của Pháp. Đây là một trong những giải thưởng danh giá dành cho những nhà khoa học xuất sắc.

Ngày 27/12 vừa qua, bà là 1 trong 7 thành viên của trường vinh dự được vinh danh tại Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc năm 2025.

Coi nghiên cứu khoa học là hơi thở

Năm 2024, bà gây ấn tượng mạnh khi cùng nhóm cộng sự của nhà trường tổng hợp thành công vật liệu mới, có khả năng dẫn thuốc tiêu diệt 75% tế bào ung thư bàng quang.

Hiện nhóm nghiên cứu phối hợp với các đối tác tại Ba Lan, tiếp tục mở rộng nghiên cứu sang các loại ung thư khác như ung thư gan, ung thư buồng trứng.

Trong quá trình công tác, GS.TS Đinh Thị Mai Thanh đã công bố hơn 220 bài báo trong nước và quốc tế; có 2 giải pháp hữu ích/sở hữu trí tuệ; chủ trì/chủ nhiệm 21 đề tài nghiên cứu (2 đề tài cấp Nhà nước, 3 đề tài Nafosted, 7 đề tài cấp bộ và 9 đề tài cấp cơ sở); xuất bản 3 sách chuyên khảo và 2 sách tham khảo thuộc nhà xuất bản có uy tín.

Song hành với nghiên cứu, GS.TS Đinh Thị Mai Thanh còn dành nhiều tâm huyết cho giảng dạy và đào tạo thế hệ nhà khoa học trẻ.

Với bà, niềm vui không chỉ đến từ những kết quả nghiên cứu được công bố, mà còn từ việc thấy học trò của mình trưởng thành, tự tin và vững bước trên con đường khoa học.

Chia sẻ với phóng viên Dân trí, nữ nhà khoa học này cho rằng: “Dù ở bất kỳ cương vị nào, tôi vẫn coi nghiên cứu là hơi thở của mình. Khi làm khoa học bằng đam mê và sự nhiệt huyết, mọi kết quả đều có giá trị”.

GS.TS Đinh Thị Mai Thanh, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội, dành nhiều tâm huyết cho giảng dạy và đào tạo thế hệ nhà khoa học trẻ (Ảnh: Hồng Khánh).

Trong bối cảnh khoa học – công nghệ được xác định là trụ cột chiến lược của phát triển quốc gia, theo GS.TS Mai Thanh, nhà trường đang tập trung nâng cao chất lượng các chương trình đào tạo thuộc các lĩnh vực khoa học mũi nhọn và công nghệ chiến lược, gắn chặt đào tạo với nghiên cứu và ứng dụng.

Đồng thời, với sự hỗ trợ của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và các đối tác Pháp, trường định hướng mở thêm các ngành mới gắn liền với phát triển xanh, năng lượng hạt nhân, chuyển đổi số…, nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển kinh tế – xã hội trong giai đoạn mới.

Với những đóng góp cho giáo dục và thúc đẩy quan hệ hợp tác Việt Nam – Pháp, bà là 1 trong 5 đại biểu tiêu biểu của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam được vinh danh tại Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc năm 2025, đồng thời trở thành người đầu tiên của nhà trường được trao Huân chương “Cành cọ Hàn lâm” của Cộng hòa Pháp.

GS.TS Mai Thanh và nhóm nghiên cứu đang tiếp tục mở rộng nghiên cứu sang các loại bệnh ung thư khác (Ảnh: Tư liệu).

Khi nhà khoa học trở thành “thuyền trưởng”

Ngay từ những năm học phổ thông, cô bé Đinh Thị Mai Thanh đã bộc lộ năng khiếu và niềm yêu thích đặc biệt với môn Hóa học.

Sau khi tốt nghiệp loại xuất sắc tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, nữ sinh Mai Thanh về công tác tại Viện Kỹ thuật Nhiệt đới (nay là Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam).

Năm 2000, Mai Thanh nhận học bổng của Chính phủ Pháp để theo học chương trình tiến sĩ tại Đại học Paris VI (nay là Sorbonne Université).

Với một nhà nghiên cứu trẻ, được đặt chân đến Pháp, quê hương của những nhà hóa học nổi tiếng mà cô vẫn ngưỡng mộ và trân quý là bước ngoặt lớn, đặt dấu mốc quan trọng trong sự nghiệp khoa học của nữ sinh này.

Những năm tháng miệt mài học tập và nghiên cứu xa quê hương đã đặt nữ nhà khoa học trẻ trong dòng chảy giao thoa giữa hai nền khoa học và giáo dục Việt Nam – Pháp.

Chính trải nghiệm ấy định hình lối tư duy chặt chẽ, phương pháp làm việc kỷ luật nhưng vẫn linh hoạt và cởi mở. Những giá trị đó đã trở thành “kim chỉ nam” theo chân bà trong suốt sự nghiệp nghiên cứu và quản trị đại học sau này.

Từ nền tảng học thuật được trau dồi ở châu Âu, năm 2003, nữ khoa học trẻ Mai Thanh trở về Việt Nam tập trung nghiên cứu 3 hướng chính: Vật liệu và lớp phủ chống ăn mòn cho thép; vật liệu phục vụ xử lý môi trường và vật liệu y sinh trên nền Hydroxyapatite.

GS.TS Đinh Thị Mai Thanh tại buổi đón Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân đến thăm nhà trường (Ảnh: Hồng Khánh).

Năm 2016, khi đang giữ cương vị Phó Viện trưởng Viện Kỹ thuật Nhiệt đới, GS.TS Đinh Thị Mai Thanh nhận lời đề nghị giữ chức Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH) – ngôi trường thành lập trong khuôn khổ Hiệp định liên Chính phủ giữa Việt Nam – Pháp.

Quyết định này đánh dấu bước chuyển từ quản lý viện nghiên cứu sang quản lý, dẫn dắt cơ sở đào tạo về khoa học công nghệ.

“Tôi luôn tâm niệm, nếu mình hoàn thành tốt vai trò lãnh đạo phát triển 1 trường đại học, sẽ có nhiều thế hệ sinh viên, giảng viên và cán bộ nhà trường được tạo thêm cơ hội phát triển và nhận được những giá trị tích cực từ sự nỗ lực đó. Đó cũng chính là động lực để tôi kiên trì mỗi khi đối diện với khó khăn”, bà chia sẻ.

Năm 2019, bà được Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Chính phủ Pháp tin tưởng bổ nhiệm giữ chức vụ Hiệu trưởng, trở thành nữ Hiệu trưởng người Việt đầu tiên của nhà trường đến thời điểm này.

Trên cương vị mới, bà sát cánh cùng Hiệu trưởng người Pháp, dẫn dắt nhà trường bước vào giai đoạn chuyển mình sau 10 năm hình thành và phát triển.

Càng gắn bó, GS.TS Mai Thanh càng yêu môi trường học thuật và con người nơi đây. Theo bà, đó không phải là “tình yêu từ cái nhìn đầu tiên”, mà là tình yêu thầm lặng lớn dần qua từng năm tháng.

Bà tự hào vì được trở thành “chất xúc tác”, đóng góp cho sự phát triển của “con tàu” kết nối tri thức giữa hai nền giáo dục, khoa học – công nghệ Việt Nam và Pháp.

Tình yêu của bà với nhà trường thầm lặng qua từng năm tháng (Ảnh: Hồng Khánh).

Không có thành công nào không đi kèm hy sinh

Để cống hiến trọn vẹn cho sự nghiệp khoa học và giáo dục, GS.TS Đinh Thị Mai Thanh cho biết gia đình chính là hậu phương vững chắc, là điểm tựa tinh thần để bà yên tâm học tập và công tác.

Năm 2000, khi nhận học bổng sang Pháp, Đinh Thị Mai Thanh phải đối diện với quyết định khó khăn khi con gái đầu lòng chưa đầy 4 tuổi. Với bà, ký ức không thể quên là lần đầu chia tay con gái tại sân bay.

“Khi tôi vừa bước qua cửa an ninh, con vùng khỏi tay bố, chạy ào tới ôm chặt lấy tôi. Mặc dù đã chuẩn bị tinh thần, nhưng tôi vẫn không tránh khỏi những phút yếu lòng”, bà nhớ lại.

4 năm học tập và nghiên cứu tại Pháp cũng là 4 lần con gái và chồng tiễn ra sân bay. Khi con gái càng lớn, hiểu hơn về những lần chia xa, lại càng quyến luyến và không muốn tạm biệt mẹ. “Có những chuyến đi, chỉ khi lên máy bay, tôi mới dám khóc”, bà xúc động chia sẻ.

Gia đình là hậu phương vững chắc của GS.TS Đinh Thị Mai Thanh (Ảnh: nhân vật cung cấp).

Trong những năm xa nhà, người bạn đời trở thành chỗ dựa tinh thần vững chắc, thay bà chăm sóc con.

“Anh vừa làm bố, vừa làm mẹ khi chăm lo cho con gái nhỏ, để tôi có thể đi trọn con đường khoa học mình đã chọn”, bà nói.

Thấu hiểu sự hy sinh thầm lặng của chồng và các con, dù bận rộn với công việc nghiên cứu và quản lý, GS.TS Mai Thanh vẫn luôn cố gắng sắp xếp thời gian cho gia đình.

Mỗi tuần, nữ giáo sư dành trọn ngày thứ bảy và chủ nhật để tự tay vào bếp nấu những bữa ăn ngon cho người thân. Bà cũng là “tác giả” của thực đơn mỗi ngày trong tuần của gia đình.

“Có buổi sáng chồng tôi dậy sớm không thấy vợ, nhìn điện thoại ở nhà là biết tôi đang đi chợ. Đó là thói quen nhiều năm nay của tôi”, bà chia sẻ.

Với nữ khoa học này, những buổi đi chợ sớm, ngắm thực phẩm tươi mới là khoảng lặng để thư giãn và tái tạo năng lượng cho một ngày mới.

GS.TS Mai Thanh tự nhủ, không mang áp lực công việc về nhà.

“Việc đầu tiên sau khi trở về nhà, tôi sẽ nở nụ cười tươi giống như một “món quà” tinh thần cho gia đình, sau đó ưu tiên dành thời gian trò chuyện với chồng và các con”, bà cho hay.

Chia sẻ về những thách thức của phụ nữ trên con đường khoa học, GS.TS Mai Thanh cho rằng, không có thành công nào không đi kèm hy sinh. Theo bà, rào cản lớn nhất của phụ nữ không nằm ở năng lực mà ở thiên chức làm vợ, làm mẹ và chăm sóc gia đình khó san sẻ.

Bà mong những nhà khoa học nữ trẻ hãy bền bỉ và kiên định theo đuổi con đường mình đã lựa chọn. Sự kiên nhẫn, mềm mại và linh hoạt chính là thế mạnh để phụ nữ thích ứng, kết nối và giải quyết công việc một cách hài hòa, hiệu quả trong môi trường khoa học.