Nữ phó giáo sư và hành trình 45 năm “giải mã” những tín hiệu thầm lặng của cơ thể

Dưới đây là những chia sẻ của PGS.TS.BS Nguyễn Thị Nữ về cơ duyên đưa bà đến với chuyên ngành huyết học – truyền máu và lựa chọn rời phố về đảo xây dựng nền tảng xét nghiệm chuyên sâu.

Từ ấn tượng lần đầu soi tế bào ác tính đến chuyên gia xét nghiệm đầu ngành

Cơ duyên nào đưa bác sĩ đến với chuyên ngành huyết học – truyền máu, một lĩnh vực vốn đòi hỏi cả tư duy lâm sàng lẫn phân tích xét nghiệm sâu?

– Mùa hè năm thứ 5 tại Đại học Y Hà Nội, khi đủ điều kiện thi bác sĩ nội trú, tôi đứng trước nhiều lựa chọn. Cuối cùng, tôi quyết định theo huyết học – truyền máu vì đây là chuyên ngành có sự giao thoa chặt chẽ giữa điều trị lâm sàng và phân tích cận lâm sàng.

Tôi luôn tin rằng một bác sĩ giỏi không chỉ điều trị triệu chứng, mà phải hiểu được cơ chế bệnh sinh phía sau. Huyết học cho tôi cơ hội đó: vừa trực tiếp tham gia điều trị người bệnh, vừa đào sâu bản chất bệnh lý thông qua dữ liệu xét nghiệm.

Kỷ niệm tôi không thể quên là lần đầu tiên soi kính hiển vi quan sát hình thái tế bào máu và tủy xương. Khi những tế bào ác tính của bệnh nhân ung thư máu hiện ra rõ nét dưới kính, tôi thực sự bị chấn động. Cảm giác ấy không chỉ là ấn tượng chuyên môn, mà là sự ý thức về trách nhiệm của người bác sĩ. Mỗi hình ảnh bất thường không đơn thuần là tiêu bản, đó là sinh mệnh con người, là gia đình, là hy vọng phía sau.

PGS.TS.BS Nguyễn Thị Nữ (phải) hiện là Trưởng khoa Xét nghiệm, Bệnh viện Đa khoa Vinmec Phú Quốc (Ảnh: BVCC).

Khóa bác sĩ nội trú huyết học – truyền máu khi đó chỉ có hai người. Giai đoạn ấy đã rèn luyện bà như thế nào?

– Đó là khóa đầu tiên, chỉ có hai học viên. Lịch trực dày đặc, chúng tôi vừa học tại Bệnh viện Bạch Mai, vừa hoàn thành chương trình tại trường. Nhân lực ít đồng nghĩa với việc phải đảm nhiệm nhiều vai trò hơn, chịu trách nhiệm sớm hơn. Có những ca bệnh nặng buộc chúng tôi phải vừa xử trí cấp cứu, vừa tự phân tích kết quả xét nghiệm để đưa ra hướng điều trị.

Đó là quãng thời gian vất vả nhất, nhưng cũng là lúc tôi trưởng thành nhanh nhất. Khi không có nhiều điểm tựa, bạn buộc phải rèn cho mình tư duy độc lập, khả năng đa nhiệm.

Sau gần nửa thế kỷ làm nghề, theo bác sĩ, xét nghiệm giữ vai trò như thế nào trong y học hiện đại?

– Trong y học hiện đại, xét nghiệm là nền tảng của chẩn đoán và theo dõi điều trị. Phần lớn bệnh lý đều gây ra biến đổi trên các chỉ số sinh học trước khi xuất hiện triệu chứng lâm sàng rõ rệt. Nếu được phân tích đúng, xét nghiệm có thể giúp phát hiện bệnh ở giai đoạn rất sớm – khi can thiệp còn hiệu quả và ít tốn kém nhất.

Xét nghiệm cũng giúp xác định căn nguyên gây bệnh. Ví dụ, một bệnh cảnh nhiễm trùng có thể do virus, vi khuẩn hay đồng nhiễm nhiều tác nhân. Nếu không định danh chính xác, việc sử dụng kháng sinh có thể không phù hợp, thậm chí làm gia tăng tình trạng kháng thuốc. Với bệnh nhân chảy máu, xét nghiệm giúp đánh giá mức độ, phát hiện rối loạn đông máu và định hướng xử trí kịp thời.

Tôi thường nói rằng, xét nghiệm không chỉ trả kết quả, mà phải giải nghĩa kết quả. Điều đó đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ lâm sàng và bác sĩ xét nghiệm. Khi có trao đổi hai chiều và mỗi con số được đặt trong bối cảnh cụ thể của người bệnh, dữ liệu mới phát huy trọn vẹn giá trị.

Theo bác sĩ Nữ, trong y học hiện đại, xét nghiệm là nền tảng của chẩn đoán và theo dõi điều trị (Ảnh: BVCC).

Lựa chọn rời phố về đảo xây dựng nền tảng xét nghiệm chuyên sâu

Điều gì khiến bác sĩ tiếp tục nhận lời ra làm việc tại Phú Quốc?

– Năm 2015, sau khi nghỉ hưu, tôi đảm nhiệm vị trí Trưởng khoa Xét nghiệm tại Vinmec Times City. Khi đã có ý định nghỉ ngơi, tôi được mời ra Vinmec Phú Quốc. Trước yêu cầu phát triển chuyên môn tại một cơ sở y tế với nhiều đặc thù khác biệt, tôi quyết định nhận lời.

Nhưng làm xét nghiệm ở đảo khác so với đất liền. Hóa chất, chế phẩm máu phụ thuộc vào vận chuyển đường biển, chịu ảnh hưởng lớn của thời tiết. Khi tàu phà ngưng hoạt động, kế hoạch có thể bị đảo lộn. Thiết bị hỏng phải chờ kỹ sư từ đất liền ra. Nhân lực cũng dễ biến động. Áp lực nhất là khi hóa chất gần cạn mà thời tiết xấu khiến vận chuyển chậm trễ. Nếu không chủ động phương án, hoạt động chẩn đoán và điều trị sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp.

Phú Quốc đang phát triển mạnh, nhu cầu chăm sóc sức khỏe chất lượng cao ngày càng lớn. Tôi tin rằng người dân và du khách tại đây xứng đáng được tiếp cận dịch vụ y tế với tiêu chuẩn ngày càng cao. Khi một địa phương đang chuyển mình mạnh mẽ, ngành y tế cũng cần đi cùng nhịp phát triển ấy. Nếu mình có thể góp một phần nhỏ vào hành trình đó, thì đó là lựa chọn xứng đáng.

Phó giáo sư và ê-kíp đã xây dựng nền tảng chuyên môn xét nghiệm tại Vinmec Phú Quốc ra sao?

– Chúng tôi bắt đầu từ việc xây dựng hệ thống dự phòng và quản trị rủi ro. Khoa luôn rà soát tồn kho, thiết lập kế hoạch dự trữ hóa chất, xây dựng quy trình ứng phó khi vận chuyển gián đoạn. Đồng thời, đào tạo nhân sự đa kỹ năng để mỗi kỹ thuật viên có thể đảm nhiệm nhiều vị trí khi cần.

Về chuyên môn, chúng tôi triển khai nuôi cấy, định danh vi khuẩn và làm kháng sinh đồ ngay tại chỗ. Điều này giúp xác định chính xác tác nhân gây bệnh và lựa chọn kháng sinh phù hợp, rút ngắn thời gian chờ đợi. Trong ba năm gần đây, nhờ kỹ thuật này, bệnh viện đã phát hiện 10 trường hợp mắc Whitmore – một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, dễ nhầm lẫn trên lâm sàng và có tỷ lệ tử vong cao nếu chẩn đoán muộn.

Bên cạnh đó, chúng tôi triển khai thường quy kỹ thuật PCR đa mồi cho phép phát hiện đồng thời nhiều tác nhân gây bệnh đường hô hấp, tiêu hóa và sinh dục trong cùng một lần xét nghiệm. Các xét nghiệm chẩn đoán rối loạn đông máu nguy hiểm như DIC (đông máu nội mạch rải rác), ITP (xuất huyết giảm tiểu cầu miễn dịch), TTP (ban xuất huyết giảm tiểu cầu huyết khối) cũng được thực hiện đầy đủ.

Đồng thời, các quy trình đảm bảo an toàn truyền máu như sàng lọc và định danh kháng thể bất thường trước truyền máu được triển khai thường quy. Mục tiêu của chúng tôi là bảo đảm mỗi kết quả đưa ra kịp thời và có giá trị thực tiễn trong điều trị.

Ngoài phát triển chuyên môn, PGS Nữ rất quan tâm đến việc đào tạo thế hệ nhân sự kế cận (Ảnh: BVCC).

Điều gì khiến bác sĩ tự hào nhất khi nhìn lại hành trình rời phố về đảo?

– Tôi tự hào vì khoa Xét nghiệm Vinmec Phú Quốc hôm nay đã vận hành theo chuẩn mực chất lượng tương đương các cơ sở tuyến trung ương. Nhưng hơn cả là đội ngũ nhân sự trẻ đã trưởng thành. Các bạn không chỉ thành thạo kỹ thuật, mà còn có tư duy phân tích và tinh thần trách nhiệm cao.

Sau gần 45 năm, điều gì vẫn giữ bác sĩ ở lại với nghề?

– Có lẽ là cảm giác được góp phần “giải mã” những tín hiệu thầm lặng của cơ thể. Mỗi ngày, cơ thể con người gửi đi vô số thông điệp, nếu lắng nghe và phân tích đúng, có thể đi trước bệnh tật một bước.

Với tôi, xét nghiệm không chỉ là kỹ thuật. Đó là trách nhiệm được xây dựng bằng tri thức và đạo đức nghề nghiệp. Khi biết rằng phía sau mỗi kết quả là một sinh mệnh được bảo vệ tốt hơn, tôi vẫn thấy mình cần tiếp tục làm việc, tiếp tục đóng góp dù ở đất liền hay trên đảo xa.