Nửa thế kỷ phụng sự của gia đình Anh hùng Lao động Lê Văn Kiểm

Trong chặng đường phát triển kinh tế tư nhân Việt Nam sau ngày đất nước thống nhất, có một gia đình doanh nhân đã viết nên câu chuyện thành công không chỉ bằng tư duy nhạy bén mà còn bằng tấm lòng nhân ái.

Đó là gia đình ông Lê Văn Kiểm (Chủ tịch KN Holdings) và bà Trần Cẩm Nhung (Phó Chủ tịch thường trực KN Holdings), nơi có đến 3 thành viên được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động (AHLĐ).

Không chỉ thành công trên thương trường với những dự án tỉ đô, gia đình AHLĐ Lê Văn Kiểm còn được biết đến là doanh gia hào phóng khi góp hàng ngàn tỉ đồng cho an sinh xã hội. Đặc biệt, người con gái – AHLĐ Lê Nữ Thùy Dương – không chỉ kế thừa di sản mà còn tiếp nối truyền thống của gia đình với hàng loạt các hoạt động thiện nguyện đang âm thầm gởi trao…

Giữa không gian xanh mướt của sân golf Long Thành những ngày cận kề năm mới, chúng tôi hội ngộ cùng gia đình doanh nhân Lê Văn Kiểm ngay tại “đứa con tinh thần” mà ông đã dành bao tâm huyết tạo dựng.

Ở tuổi ngoại bát thập, người AHLĐ ấy không nói nhiều về những con số nghìn tỉ hay những dự án bất động sản tầm cỡ quốc tế. Thay vào đó, câu chuyện của chúng tôi bắt đầu từ triết lý kinh doanh của một người lính với khát vọng gầy dựng doanh nghiệp tư nhân vững mạnh và nỗ lực sẻ chia những giá trị cho người Việt.

Quay ngược thời gian trở về những ngày đất nước mới thống nhất, người lính – kỹ sư trẻ Lê Văn Kiểm là một trong những cán bộ được phân công tiếp quản Bộ Giao thông Công chánh của chính quyền cũ với nhiệm vụ xây dựng, kiến thiết hạ tầng giao thông miền Nam.

Giữa những tháng ngày công trình giao thông còn ngổn ngang bởi đạn bom, ông Kiểm nhận ra một điều để sớm khôi phục cầu đường ở miền Nam, cần lực lượng các kỹ sư giỏi nghề và thiết tha ở lại đóng góp cho sự phát triển của đất nước. Với tư duy cởi mở, ông đã mạnh dạn bảo lãnh và trọng dụng các kỹ sư của chế độ cũ, giúp khôi phục toàn bộ hệ thống giao thông và xây dựng 14 cây cầu trọng yếu ở các tỉnh miền Nam chỉ trong hơn một năm rưỡi.

Cũng chính nhờ những ngày tháng gắn bó với các công trường này mà ông đã sớm nhận ra một điểm đột phá mang tính mấu chốt của “thầu tư nhân” khiến ông thay đổi hoàn toàn tư duy.

Đó là một ngày nắng gắt trên công trường khôi phục Quốc lộ 1 ở gần núi Tà Dôn (tỉnh Bình Thuận cũ). Đoàn kiểm tra của ông kiểm ngạc nhiên dừng lại trước một công trường im lìm mà lẽ ra đây phải là một công trường phá đá mở đường.

Nguyên do là một chiếc xe ủi bị hỏng đã kéo theo hiệu ứng domino tê liệt cả dây chuyền: xe không thể san gạt, xe ben không có chỗ đổ đá, toàn bộ công trường “đắp chiếu”.

Nếu là quy trình nhà nước thời bấy giờ, chiếc xe “bệnh binh” ấy sẽ phải kéo về tận TP.HCM, nằm chờ trong khu kỹ thuật cả tuần lễ mới được “chữa trị”, đồng nghĩa với tiến độ thi công bị chậm trễ nghiêm trọng. Nhưng không, ông chủ thầu tư nhân tại đó đã có một quyết định khiến vị cán bộ này sững sờ.

Ngay tại lán trại, ông chủ thầu rút tiền mặt đưa ngay cho những người thợ bậc cao uy tín nhất, rồi ra lệnh mua gà về nấu một nồi cháo thật ngon bồi dưỡng cho anh em. Mệnh lệnh được đưa ra ngắn gọn nhưng đầy sức nặng: “Các bác ăn lấy sức, cố gắng làm sao đêm nay phải phục hồi được xe. Sáng mai máy nổ, tôi thưởng thêm”.

Hôm đó, ánh đèn công trường sáng trắng đêm cùng những người thợ. Đến 5 giờ sáng hôm sau, tiếng động cơ máy ủi gầm lên giòn giã, đánh thức cả khu mỏ đá, đưa guồng máy hoạt động trở lại bình thường.

Chứng kiến cảnh tượng ấy, cấp trên của ông Kiểm không khỏi thắc mắc về sự quyết đoán của chủ thầu. Câu trả lời nhận được là một bài toán kinh tế sắc sảo: Chi phí cho nồi cháo gà và tiền thưởng chưa bằng 1/10 thiệt hại nếu công trường phải dừng cả tuần. Chính tiếng nổ của chiếc máy ủi lúc rạng sáng và bát cháo gà nóng hổi đêm ấy đã “đánh thức” tư duy kinh tế trong người lính Lê Văn Kiểm.

Ông nhận ra sự ưu việt của cơ chế tư nhân là dám quyết định, dám chịu trách nhiệm và hiệu quả tức thì trong khi cơ chế nhà nước lúc đó rất khác biệt, dường như không có cửa để “vượt rào”. Không lâu sau đó, tài sản quý giá nhất của gia đình đã được ông bán đi, đặt viên gạch đầu tiên cho hành trình khởi nghiệp.

Giai đoạn kinh tế bao cấp, không có vốn liếng, tài sản lớn nhất của hai vợ chồng kỹ sư Kiểm lúc đó chỉ là chiếc xe Honda. Ông bàn với vợ bán chiếc xe ấy đi để lấy tiền mua một cái mô tơ làm máy xay thức ăn gia súc, chính thức bước chân vào con đường kinh doanh đầy chông gai.

Giữa lúc phong trào nhà nhà nuôi heo, nuôi gà, chim cút, ông Kiểm lại có một suy nghĩ khác biệt. Ông cho rằng nếu chỉ nuôi vài con heo trong nhà thì vừa ô nhiễm, thu nhập lại chẳng đáng là bao. Thay vào đó, ông quyết định sản xuất thức ăn gia súc để phục vụ cho chính những người chăn nuôi.

Từ đó thương hiệu thức ăn gia súc Huy Hoàng nhanh chóng nổi danh, mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho gia đình, dù công việc phải làm ngoài giờ hành chính để giữ bí mật với cơ quan.

Tuy nhiên, khi thị trường bắt đầu xuất hiện hàng giả, hàng nhái kém chất lượng pha trộn tạp chất, ông Kiểm quyết định dừng lại để chuyển hướng sang một lĩnh vực mới đòi hỏi hàm lượng kỹ thuật cao hơn là sản xuất bột màu xây dựng.

Trong một lần đi cắm trại cùng gia đình trong rừng cao su, ông Kiểm tình cờ thấy những hạt cao su khô rụng bị đốt cháy phát ra tia lửa sáng rực.

Vợ ông, bà Trần Cẩm Nhung – một kỹ sư hóa học được đào tạo bài bản tại nước ngoài lập tức nhận định trong hạt này chắc chắn có dầu. Từ đó, hai ông bà đã nghiên cứu ép hạt cao su lấy dầu để thay thế dầu nhập khẩu dùng trong công nghiệp sản xuất sơn, giúp giải quyết “cơn khát” nguyên liệu cho các nhà máy sơn quốc doanh bấy giờ.

Ông Kiểm kể lại rằng chỉ riêng tiền bán bã hạt cao cho nông dân làm phân bón đã đủ để chi trả toàn bộ tiền lương công nhân, điện nước và chi phí thu mua nguyên liệu.

“Nhờ những cơ hội kinh doanh như thế mà chúng tôi đã tích lũy được số tiền khá lớn, giai đoạn cuối thập niên 80 đã tích lũy gần một tấn vàng, tạo bệ phóng để chúng tôi lập công ty tư nhân đầu tiên của Việt Nam được phép xuất nhập khẩu trực tiếp và lập ngân hàng tư nhân đầu tiên trên đất Việt sau này”, ông Kiểm kể.

Khác với tư duy sản xuất nhỏ lẻ đương thời, ông Kiểm táo bạo nhập khẩu toàn bộ dây chuyền máy móc hiện đại, đồng bộ từ Nhật Bản và Ý.

Chiến lược của ông rất sắc sảo khi gia công cho các nước tư bản để học hỏi kỹ thuật cao, sau đó tự mua nguyên liệu sản xuất hàng chất lượng cao xuất khẩu sang các nước tư bản và các nước xã hội chủ nghĩa, bằng phương pháp đổi hàng để nhận về xi măng, sắt, thép, xăng, dầu, ô tô, máy móc, thiết bị khác,… Cách làm này không chỉ mang lại lợi nhuận lớn mà còn khẳng định vị thế của hàng Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Với hơn 2.000 công nhân chính thức và 20.000 lao động vệ tinh lúc đó, công ty sản xuất các sản phẩm xuất khẩu chất lượng cao, được ưa chuộng tại châu Âu và các nước tư bản khác, thậm chí từng được Chính phủ chọn làm hàng trả nợ quốc gia.

Không dừng lại ở đó, với tầm nhìn xa, ông tiếp tục lấn sân sang lĩnh vực tài chính khi thành lập Ngân hàng Châu Á Thái Bình Dương (AP Bank) vào năm 1994, trở thành một trong những ngân hàng thương mại cổ phần đầu tiên tại Việt Nam.

Tên tuổi của ông còn gắn liền với những công trình hạ tầng quan trọng như nút giao thông Hàng Xanh – dự án ông chủ động đề xuất làm theo phương thức BT (xây dựng – chuyển giao) để tư nhân tự bỏ vốn ra làm hay việc đưa thiết bị khoan cọc nhồi hiện đại vào thi công các tòa nhà cao tầng và đường dây 500kV Bắc – Nam.

Khi chuyển hướng sang bất động sản và du lịch, ông Kiểm tiếp tục là “người mở đường”. Sân Golf Long Thành do ông đầu tư là sân golf đầu tiên hoàn toàn do người Việt Nam tự thiết kế, tự thi công và điều hành đạt tiêu chuẩn quốc tế.

Các dự án bất động sản như khu Thạnh Mỹ Lợi cũng được ông triển khai từ rất sớm, đón đầu làn sóng phát triển đô thị vệ tinh. Hơn thế, nhận thấy xu hướng năng lượng sạch là tất yếu, ông đã đầu tư vào điện mặt trời từ rất sớm và là một trong những doanh nghiệp đầu tiên được hưởng cơ chế giá ưu đãi.

Nói về động lực phát triển đa ngành, ông Kiểm khiêm tốn: “Cái gì mình cũng cố gắng học tập và đi trước, chọn ngành nghề phù hợp với nhu cầu thị trường thì mình sẽ thắng lợi”.

Bên cạnh thành công trong kinh doanh, ông Kiểm cũng sở hữu một “tài sản” vô giá đó là tình yêu gia đình vô bờ và tấm lòng sẻ chia với cộng đồng. Bà Trần Cẩm Nhung kể rằng hai ông bà đã quen biết nhau từ những năm tháng học tập tại các trường học sinh miền Nam trên đất Bắc, cưới nhau đúng ngày 30-4-1970 và đồng cam cộng khổ trong những ngày đầu khởi nghiệp khi đất nước thống nhất.

Điều đặc biệt là cả ông bà đều có chung tâm nguyện cống hiến cho cộng đồng xuyên suốt trong chặng đường kinh doanh của mình.

Triết lý “kinh doanh gắn liền với phụng sự” được ông bà thực hiện ngay từ những dự án đầu tiên.

Đặc biệt, trong đại dịch COVID-19, khi đất nước cần nguồn lực vắc xin, gia đình ông bà đã không ngần ngại trích từ nguồn dự trữ của gia đình để đóng góp tới 500 tỉ đồng. Bà kể đó là số tiền “mồ hôi nước mắt” tích lũy phòng thân của một doanh nghiệp tư nhân, nhưng ông bà đã cho đi không chút đắn đo vì “khi đất nước cần và nhân dân cần nhất”.

Thậm chí, lúc doanh nghiệp khó khăn trong các cuộc khủng hoảng tài chính năm 1997 và 2008, gia đình ông bà quyết tâm bán vàng, tài sản, nhà máy và đất đai… với mục tiêu trả nợ, cầm cự và đặc biệt là giữ chân người lao động.

Tính đến nay, tổng số tiền gia đình bà đóng góp cho các hoạt động thiện nguyện đã lên tới trên 2.900 tỉ đồng. Năm 2008, Golf Long Thành đã tặng 1.000 con trâu cho đồng bào miền núi miền Bắc có trâu chết trong đợt rét đậm rét hại.

Năm 2009, Golf Long Thành tổ chức giải golf từ thiện hữu nghị Việt Nam – Campuchia – Lào kêu gọi được hơn 215 tỉ đồng từ các doanh nhân, doanh nghiệp của 3 nước cho quỹ từ thiện để thực hiện các chương trình: mổ mắt cho người mù nghèo, xây dựng nhà tình nghĩa, trợ giúp các gia đình khó khăn, gia đình chính sách của 3 nước.

Trong đó Golf Long Thành ủng hộ 115 tỉ đồng. Sau này giải golf này được Kỷ lục thế giới bình chọn là giải golf từ thiện lớn nhất thời điểm đó. Là người sáng lập và là Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp, Doanh nhân Cựu chiến binh Việt Nam, ông Kiểm còn là ngọn cờ đầu kêu gọi đồng đội cùng chung tay.

Chỉ trong một đêm phát động phong trào đền ơn đáp nghĩa năm 2019, ông đã cùng các doanh nhân cựu chiến binh quyên góp được 338 tỉ đồng, trong đó riêng gia đình ông đóng góp gần 238 tỉ đồng giúp đỡ các đồng đội. Năm 2024, hưởng ứng Chương trình phát động hỗ trợ xóa nhà tạm, nhà dột nát trên phạm vi cả nước do Chính phủ phát động, Gia đình AHLĐ Lê Văn Kiểm và Tập đoàn KN đã ủng hộ hơn 3.000 căn nhà với tổng giá trị là 180 tỉ đồng.

Với những đóng góp không ngừng nghỉ, năm 2019, tạp chí Forbes đã bình chọn ông bà vào Top 10 nhà từ thiện hào phóng nhất khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Mới đây vào ngày 15-1-2026, Forbes đã trang trọng vinh danh Doanh nhân Lê Văn Kiểm giải thưởng “Thành tựu trọn đời”, ghi nhận những đóng góp của ông cho sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam.

Điều khiến ông Kiểm tự hào nhất không phải là khối tài sản đã gầy dựng, mà là sự tiếp nối của thế hệ sau. Gia đình ông có một “gia tài” vô giá là 3 AHLĐ trong hai thế hệ. Vợ chồng ông và con gái Lê Nữ Thùy Dương đều vinh dự nhận danh hiệu cao quý này.

“Tôi chỉ dừng khi điều kiện sức khỏe không còn cho phép”, lời khẳng định chắc nịch của vị doanh nhân 81 tuổi như một lời cam kết với non sông. Dù đã ở đỉnh cao danh vọng, ông vẫn miệt mài làm việc, không phải để tích lũy thêm cho riêng mình, mà để đóng góp nhiều hơn nữa cho đất nước. Bởi với ông, hạnh phúc đơn giản là được nhìn thấy nụ cười của những người nghèo khó được gia đình giúp đỡ và sự phồn vinh của đất nước mà ông đã dành cả đời để phụng sự.