Ông Nguyễn Xuân Thắng: Không để chuyển đổi số làm gia tăng bất bình đẳng xã hội

Chiều 13-1, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Hội đồng Lý luận Trung ương tổ chức hội thảo khoa học cấp quốc gia Chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số và chủ nghĩa xã hội công nghệ lý luận – thực tiễn.

Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trở thành yếu tố chi phối, thống trị trong nền kinh tế hiện đại

Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương Nguyễn Xuân Thắng nêu rõ sự phát triển khoa học công nghệ, Internet vạn vật, tự động hóa thông minh, công nghệ siêu lượng tử… làm biến đổi căn bản chất lượng mới của lực lượng sản xuất.

Cùng với đó là phương thức tổ chức phân phối và làm thay đổi toàn diện cấu trúc quyền lực kinh tế – xã hội toàn cầu.

Theo ông, sự vận động nêu trên đã hình thành hai mô hình nổi bật mà giới nghiên cứu nhiều nước đề cập, là “chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số” và “chủ nghĩa xã hội công nghệ”.

Ông Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh, trong kỷ nguyên số, lực lượng sản xuất đang đạt tới một trình độ mới, trong đó tri thức, dữ liệu và thuật toán trở thành yếu tố quyết định về năng suất lao động và hiệu quả.

Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) trở thành công cụ sản xuất phổ biến, yếu tố chi phối, thống trị trong nền kinh tế hiện đại.

Ông cho rằng sự phát triển của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo là thành tựu phát triển chung, chúng ta phải thụ hưởng, tiếp nhận, thúc đẩy và sử dụng một cách hiệu quả, bởi đây là tài nguyên.

Song, ông cảnh báo về tình trạng độc quyền tài nguyên số và độc quyền thuật toán trong chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số. Nhất là khi một số ít doanh nghiệp công nghệ nắm quyền kiểm soát dòng chảy thông tin, hành vi tiêu dùng và cả dư luận xã hội.

Các siêu công ty công nghệ không chỉ là thực thể kinh tế mà trở thành những trung tâm quyền lực mới.

Phát triển công nghệ phải đi đôi với giáo dục, bảo đảm an sinh xã hội

Ông Nguyễn Xuân Thắng chỉ rõ việc phát triển công nghệ phải đi đôi với giáo dục, bảo đảm an sinh xã hội, hướng tới giảm thiểu tác động tiêu cực của công nghệ…

Cùng với đó, biến tiến bộ công nghệ thành động lực giải phóng con người khỏi lao động nặng nhọc thay vì đẩy họ vào tình trạng mất việc làm.

Ông nhìn nhận, nếu bị lợi nhuận chi phối, AI có thể trở thành công cụ gia tăng bất bình đẳng và giám sát cực đoan, xói mòn quyền con người. Nhưng nếu được định hướng bởi các giá trị nhân văn, công bằng, bao trùm, AI có thể trở thành đòn bẩy quan trọng để nâng cao phúc lợi xã hội, cải thiện dịch vụ công, y tế, giáo dục và bảo vệ các nhóm yếu thế.

Do đó, vai trò của công nghệ số và AI không chỉ nằm ở hiệu quả kinh tế mà ở khả năng phục vụ con người, tôn trọng phẩm giá con người, thúc đẩy phát triển bền vững.

Với Việt Nam, ông nhấn mạnh việc nghiên cứu đối chiếu hai mô hình này có ý nghĩa quan trọng để hoàn thiện nhận thức, lý luận về đột phá khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Yêu cầu đặt ra phải chủ động tiếp thu thành tựu khoa học công nghệ và kiên định mục tiêu phát triển vì con người, bao trùm, bền vững, “không để ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi số”, không để chuyển đổi số làm gia tăng bất bình đẳng hay xói mòn các giá trị xã hội.