Ông Trump ‘rất ngạc nhiên’ khi đồng minh không điều tàu đến Hormuz

“Tôi rất ngạc nhiên. Họ đáng lẽ nên tham gia, và tôi bất ngờ khi họ nói không, bởi chúng tôi luôn nói có với họ”, Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu ngày 20/3 tại Washington, khi được phóng viên Sky News Australia hỏi cảm nhận về việc Australia, cũng như Nhật Bản và Hàn Quốc, từ chối điều tàu chiến mở lại eo biển Hormuz.

Khi được hỏi Australia đã phản hồi thế nào với đề xuất cử lực lượng tới Hormuz, ông Trump không trả lời. Tổng thống Mỹ tuần này đã chỉ trích nhiều đồng minh trong và ngoài khối NATO vì không gửi tàu chiến đến Vùng Vịnh hỗ trợ đối phó Iran.

“Phần lớn ‘đồng minh’ NATO đã thông báo với Mỹ rằng họ không muốn tham gia chiến dịch của chúng tôi chống lại Iran ở Trung Đông”, ông Trump viết trên mạng xã hội hồi đầu tuần. “Chúng tôi không còn ‘cần’ hay mong muốn sự hỗ trợ của các nước NATO nữa, cũng chưa từng làm vậy. Cũng như với Nhật Bản, Australia hay Hàn Quốc”.

Ngày 20/3, ông Trump tiếp tục đăng bài chỉ trích các thành viên NATO là “những người hèn nhát” vì không muốn góp sức mở lại eo biển Hormuz. Ông cho rằng việc mở lại eo biển là sứ mệnh quân sự đơn giản, nhưng các đồng minh lại không muốn tham gia dù chịu tác động từ giá dầu tăng cao.

Hải quân Australia đang đối mặt tình thế khó khăn khi phần lớn hạm đội tàu chiến đã lạc hậu, trong khi các tàu thay thế hiện đại hơn phải đến thập niên 2030 mới được đưa vào biên chế. Nhiều chuyên gia quốc phòng cho rằng đây không phải thời điểm phù hợp để Canberra điều một trong số ít chiến hạm còn lại tới khu vực rủi ro như eo biển Hormuz.

Australia hiện vận hành hai nhóm tàu chiến mặt nước chủ lực gồm các hộ vệ hạm lớp Anzac và khu trục hạm lớp Hobart. Trong đó, lớp Anzac là xương sống của hạm đội, với 7 tàu vẫn đang hoạt động sau khi HMAS Anzac, chiếc đầu tiên trong biên chế 8 tàu, đã được cho nghỉ hưu sau 30 năm hoạt động.

Một số tàu như HMAS Toowoomba vẫn hoạt động tích cực trong các sứ mệnh quốc tế. Con tàu này cũng từng được triển khai tới vịnh Ba Tư năm 2019, thời điểm căng thẳng giữa Iran và Mỹ leo thang. Tuy nhiên, giới phân tích quốc phòng vẫn hoài nghi khả năng của các tàu lớp Anzac trong đối phó với các mối đe dọa hiện đại như máy bay không người lái và tên lửa của Iran.

Jennifer Parker, cựu sĩ quan hải quân và hiện là giáo sư thỉnh giảng tại Đại học Tây Australia, nhận định các tàu lớp Anzac đang lạc hậu nhanh chóng. Chúng có năng lực tên lửa hạn chế, cả về số lượng lẫn tầm bắn, trong khi phần lớn các tàu “đã quá hạn cần được thay thế”.

Theo Parker, một trong ba khu trục hạm lớp Hobart hiện đại hơn và được trang bị tốt hơn sẽ phù hợp hơn nếu phải triển khai tới những khu vực căng thẳng như eo biển Hormuz. Dù vậy, bà cho rằng chi phí cơ hội của việc điều động các tàu này là rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh các chương trình nâng cấp quan trọng đang chờ thực hiện. Việc triển khai có thể làm chậm tiến độ hiện đại hóa hạm đội, điều mà Australia đã mong đợi trong thời gian dài.

Ngoại trưởng Australia Penny Wong cho biết bà đã trao đổi với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio về các cuộc tấn công của Iran nhằm vào tàu thương mại tại khu vực Hormuz. Bà nhấn mạnh cộng đồng quốc tế cần hợp tác để đảm bảo các tuyến hàng hải quan trọng không bị “bắt làm con tin”, song khẳng định Canberra không muốn xung đột leo thang.

Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải trọng yếu giữa Oman và Iran, gần như bị phong tỏa kể từ khi xung đột Trung Đông bùng phát ngày 28/2, đẩy thị trường năng lượng toàn cầu vào hỗn loạn.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo đây là “mối đe dọa lớn nhất lịch sử đối với nguồn cung năng lượng thế giới”. IEA cho rằng việc khôi phục lưu thông qua eo Hormuz là “hành động quan trọng nhất” trong thời gian tới để ổn định thị trường dầu khí, đồng thời khuyến nghị chính phủ và người dân các nước hạn chế di chuyển không cần thiết, làm việc từ xa để giảm áp lực từ cú sốc năng lượng.

Thanh Danh (Theo Guardian, ABC, Sky News)