Tổng thư ký NATO Mark Rutte gặp gỡ Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tại Washington ngày 8/4 (Ảnh: Reuters).
Tổng thư ký NATO Mark Rutte đang có chuyến thăm Mỹ và có cuộc gặp Tổng thống Donald Trump, Ngoại trưởng Marco Rubio và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth trong nỗ lực xoa dịu những quan ngại của chính quyền Mỹ về liên minh quân sự này.
Các chuyên gia cho rằng, Tổng thư ký Rutte hiện đang đối mặt nhiệm vụ ngày càng khó khăn trong việc duy trì sự đoàn kết của liên minh gồm 32 quốc gia này. Ông Rutte thường xuyên ca ngợi ông Trump và cách tiếp cận của người đứng đầu NATO đôi khi nhận về phản ứng trái chiều.
Dù Mỹ không thông báo trước cho các đồng minh NATO về cuộc không kích Iran, ông Rutte vẫn công khai bảo vệ các chiến dịch quân sự của Mỹ, cho rằng những gì ông Trump đang làm sẽ “khiến cả thế giới an toàn hơn”.
Bất chấp những động thái đó, NATO kiên quyết không tham gia chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel tại Iran cũng như không hưởng ứng lời kêu gọi của ông cùng lập liên minh hàng hải hộ tống tàu đi qua eo biển Hormuz.
Các quan chức cấp cao châu Âu phản bác rằng họ chưa bao giờ được tham vấn trước về chiến dịch quân sự của Mỹ, khiến việc phối hợp phản ứng quân sự trong những ngày đầu của chiến dịch trở nên khó khăn. Hai bộ trưởng quốc phòng NATO, gồm Estonia và Italy, đã bị mắc kẹt ở Dubai khi Mỹ phát động cuộc không kích trong khi Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE) buộc phải đóng cửa không phận thương mại của mình.
Nhưng ông Trump vẫn nổi giận và chỉ trích gay gắt vì “NATO không giúp ích gì trong cuộc xung đột của Mỹ và Israel với Iran”.
Theo các quan chức Nhà Trắng, Tổng thống Trump được cho là đang xem xét kế hoạch trừng phạt một số quốc gia thành viên NATO.
Đề xuất này có thể bao gồm việc rút quân Mỹ khỏi các quốc gia thành viên NATO bị đánh giá là “không giúp ích gì cho nỗ lực chiến tranh với Iran” và đóng quân nhiều hơn tại các quốc gia ủng hộ chiến dịch quân sự của Mỹ.
Trước đó, Tổng thống Trump đã dọa sẽ rút hoàn toàn Mỹ khỏi NATO, điều mà theo luật của Mỹ là cần có sự chấp thuận của Quốc hội. Kế hoạch vẫn đang trong giai đoạn hình thành ban đầu và là một trong số những dự tính mà Nhà Trắng đang thảo luận để trừng phạt một số nước trong NATO.
Động thái trên cho thấy rõ những rạn nứt ngày càng lớn giữa chính quyền ông Trump và các đồng minh châu Âu sau quyết định của nhà lãnh đạo Mỹ về việc phát động cuộc xung đột với Iran.
Tổng thư ký NATO Mark Rutte đã gặp Tổng thống Trump tại Washington ngày 8/4 giờ địa phương. Ông Rutte đến Mỹ với mục tiêu tìm cách tăng cường quan hệ với Tổng thống Trump bất chấp căng thẳng trong liên minh xuyên Đại Tây Dương và là một trong những người đã thuyết phục ông chủ Nhà Trắng không giành quyền kiểm soát Greenland bằng vũ lực.
Sau cuộc họp kín với ông Rutte, ông Trump đã có những phát ngôn đầu tiên về các đồng minh NATO và nhắc đến Greenland. “NATO đã không có mặt khi chúng ta cần họ, và họ cũng sẽ không có mặt nếu chúng ta cần họ lần nữa. Nhớ Greenland, cái vùng biển băng lớn, quản lý kém chất lượng đó!!!”, ông Trump viết trên Truth Social. Giới quan sát cho rằng phát ngôn trên có phần nhẹ hơn những gì họ nghĩ khi trước đó ông Trump chỉ trích NATO.
Mỹ có khoảng 84.000 binh sĩ đóng quân trên khắp châu Âu, mặc dù con số chính xác thay đổi tùy thuộc vào các cuộc tập trận và triển khai luân phiên. Các căn cứ của Mỹ ở châu Âu đóng vai trò là trung tâm trong các hoạt động quân sự toàn cầu của Washington, cũng như mang lại lợi ích kinh tế cho quốc gia sở tại thông qua đầu tư. Các căn cứ ở Đông Âu cũng đóng vai trò răn đe đối với các đối thủ của Mỹ.
Khi được hỏi về vấn đề này, Nhà Trắng dẫn lại những tuyên bố gần đây của Ngoại trưởng Rubio chỉ trích các nước NATO vì đã không hỗ trợ nhiều hơn cho Mỹ trong cuộc xung đột tại Iran.
Chưa thể xác định được Mỹ dự kiến sẽ rút bớt quân từ quốc gia nào, nhưng thực tế cho thấy một số thành viên liên minh đã căng thẳng với Tổng thống Trump kể từ khi ông trở lại nắm quyền và gần đây hơn là những tranh cãi quanh cuộc xung đột tại Iran.
Tây Ban Nha – quốc gia NATO duy nhất không cam kết chi 5% GDP cho quốc phòng – đóng cửa không phận và các căn cứ quân sự đối với máy bay Mỹ tham gia chiến dịch quân sự nhắm vào Iran. Các quan chức Nhà Trắng cũng thất vọng với Đức sau khi các quan chức cấp cao nước này chỉ trích chiến dịch của Mỹ, dù Berlin là một trong những trung tâm lớn nhất và quan trọng nhất đối với quân đội Mỹ trong việc hỗ trợ các hoạt động ở Trung Đông.
Italy cũng đã tạm thời từ chối cho phép quân đội Mỹ sử dụng căn cứ không quân tại Sicily do vi phạm quy trình phối hợp và không nằm trong thỏa thuận quốc phòng, trong khi chính phủ Pháp chỉ đồng ý cho phép Washington sử dụng một căn cứ ở miền nam sau khi đảm bảo rằng các máy bay không liên quan đến các cuộc tấn công vào Iran sẽ hạ cánh ở đó.
Vì vậy, ngoài việc tái bố trí lực lượng quân đội, kế hoạch trừng phạt các quốc gia thành viên NATO của Mỹ cũng có thể bao gồm việc đóng cửa một căn cứ ở ít nhất một trong các quốc gia châu Âu, có thể là Tây Ban Nha hoặc Đức, theo hai quan chức chính quyền giấu tên.
Các quốc gia có thể hưởng lợi vì được xem là ủng hộ Mỹ, bao gồm Ba Lan, Romania, Lithuania và Hy Lạp, các quan chức cho biết.
Các nước Đông Âu có tỷ lệ chi tiêu quốc phòng cao nhất trong NATO và là một trong những quốc gia đầu tiên báo hiệu sẽ ủng hộ một liên minh quốc tế để giám sát eo biển Hormuz. Sau khi chiến sự nổ ra, Romania đã nhanh chóng chấp thuận yêu cầu của Washington cho phép Không quân Mỹ sử dụng các căn cứ của mình.
Nhưng kế hoạch như vậy có thể khiến Mỹ triển khai thêm quân đến gần biên giới Nga hơn, một động thái được cho là sẽ gây nguy hiểm hơn cho mối quan hệ giữa Washington với Moscow.
Xung đột tại Iran là cuộc khủng hoảng ngoại giao mới nhất trong một loạt các cuộc khủng hoảng mà NATO phải đối mặt kể từ khi Tổng thống Trump lên nắm quyền.
Trước đó, ông Trump đã khiến các đồng minh nổi giận vì mức áp thuế cao đối với châu Âu và việc ông tiếp xúc với Tổng thống Nga Vladimir Putin trong những nỗ lực làm trung gian hòa giải hòa bình ở Ukraine.
Nhà Trắng cũng gây căng thẳng ngoại giao với đồng minh NATO là Đan Mạch do những vấn đề liên quan tới Greenland – một quần đảo ở Bắc Cực mà Washington muốn sở hữu.
Trong nhiệm kỳ đầu tiên vào năm 2020, ông Trump đã ra lệnh rút khoảng 12.000 quân khỏi Đức, nhưng Tổng thống Joe Biden đã đảo ngược quyết định này sau khi nhậm chức vào năm 2021.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/ong-trump-tinh-trung-phat-mot-so-quoc-gia-nato-vi-khong-ung-ho-my-tai-iran-20260409143202795.htm
