Phải chú ý ‘chữa lành’ cho trẻ em vừa trải qua hỏa hoạn, tai nạn, bạo hành

Ngày 16-3, Viện Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai tổ chức buổi sinh hoạt chuyên đề “Sức khỏe tâm thần trẻ em sau thảm họa”.

Cảm xúc “thất thường” sau biến cố

ThS Đỗ Thùy Dung, Viện Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết viện vừa tiếp nhận điều trị một bé trai 13 tuổi, học lớp 7, do gia đình đưa đến khám vì cảm xúc thất thường.

Theo người nhà, sau khi bị giáo viên mắng, em bỏ ra bờ sông chơi rồi không may trượt ngã xuống nước. Hơn hai giờ bám vào vật nổi, lênh đênh trên sông, em được người dân đưa lên bờ trong tình trạng tím tái, lạnh cóng và hoảng loạn.

Khi cô giáo chủ nhiệm và gia đình đến, cô lập tức mắng em: “Tại sao lại có hành động dại dột như vậy?”. Sau đó em được đưa đến bệnh viện theo dõi.

Khi sức khỏe ổn định, em xuất viện. Nhưng tuần tiếp theo, em bắt đầu có nhiều biểu hiện bất thường: giật mình khi ngủ, ác mộng, run rẩy, hồi hộp, thậm chí tiểu dầm.

“Khoảng một tháng sau, tình trạng tâm lý của em thay đổi rõ rệt hơn: cáu kỉnh, buồn chán, giảm tập trung học tập và bị bạn bè bắt nạt. Khi đến khám, bác sĩ ghi nhận em có hội chứng trầm cảm và lo âu mức độ vừa, kèm các triệu chứng cơ thể như buồn nôn, đau ngực, đau tay chân. Em được chẩn đoán rối loạn hỗn hợp lo âu và trầm cảm, hiện đang điều trị ngoại trú kết hợp trị liệu tâm lý” – ThS Dung cho biết.

Trước đó, Viện Sức khỏe tâm thần cũng tiếp nhận những bệnh nhi gặp sang chấn tâm lý sau khi trải qua hỏa hoạn. Theo các chuyên gia, điều quan trọng là trẻ phải được chăm sóc sức khỏe tâm thần ngay sau khi thảm họa xảy ra.

Dấu hiệu trẻ gặp sang chấn tâm lý

TS Vũ Sơn Tùng, Viện Sức khỏe tâm thần, cho hay trẻ em là nhóm dễ bị tổn thương nhất khi xảy ra thảm họa.

Một phần nguyên nhân xuất phát từ đặc điểm sinh lý: não bộ và khả năng điều hòa cảm xúc của trẻ vẫn đang trong quá trình phát triển. Trẻ còn hạn chế trong việc hiểu và diễn đạt cảm xúc, đồng thời phụ thuộc nhiều vào cha mẹ hoặc người chăm sóc.

Khi các cấu trúc quen thuộc như gia đình, trường học hay cộng đồng bị thảm họa làm gián đoạn, trẻ dễ rơi vào trạng thái bất an. Đáng chú ý, phản ứng tâm lý của trẻ thường biểu hiện khác người lớn, nên đôi khi bị bỏ sót hoặc bị hiểu nhầm là hành vi “bướng bỉnh”.

“Mức độ sang chấn ở mỗi trẻ khác nhau, phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tính cách, tiền sử sang chấn, khả năng hỗ trợ của gia đình và mức độ mất mát hoặc nguy hiểm mà trẻ trải qua.

Sau các biến cố lớn, trẻ có thể xuất hiện nhiều biểu hiện căng thẳng tâm lý như lo lắng, buồn bã, dễ cáu gắt, mất tập trung, mệt mỏi hoặc rối loạn giấc ngủ.

Ở trẻ nhỏ, các dấu hiệu thường gặp là bám chặt người chăm sóc, khóc nhiều, cáu kỉnh hoặc quay lại các hành vi như tè dầm, mút tay.

Trẻ lớn hơn thì có xu hướng thu mình, né tránh các gợi nhớ về sự kiện, gặp khó khăn ở trường hoặc thậm chí có hành vi chống đối” – TS Tùng cho biết.

Cần sơ cứu tâm lý cho trẻ sau thảm họa

Theo TS Tùng, không phải mọi trẻ đều hồi phục nhanh. Bởi vậy, trong giai đoạn sớm sau thảm họa, biện pháp can thiệp hiệu quả nhất là sơ cứu tâm lý (Psychological First Aid – PFA).

Mục tiêu của phương pháp này là giúp trẻ cảm thấy an toàn, ổn định cảm xúc và kết nối lại với các nguồn hỗ trợ xung quanh.

Trẻ được lắng nghe, được cung cấp thông tin rõ ràng và không bị ép kể lại chi tiết sang chấn khi chưa sẵn sàng.

TS Tùng cũng nhấn mạnh sự hỗ trợ từ gia đình và nhà trường đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình phục hồi tâm lý của trẻ.

Cha mẹ nên ở gần, trấn an trẻ một cách chân thực, hạn chế để trẻ tiếp xúc quá nhiều với hình ảnh hoặc thông tin tiêu cực từ truyền thông; đồng thời khuyến khích trẻ thể hiện cảm xúc qua nói chuyện, vẽ tranh, chơi hoặc viết nhật ký.

Ở góc độ cộng đồng, trường học là môi trường quan trọng giúp trẻ phục hồi các chức năng học tập và xã hội. Giáo viên có thể nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường, tạo môi trường lớp học ổn định và tổ chức các hoạt động nhóm giúp trẻ tăng khả năng thích nghi.

Trẻ ‘sang chấn’ sau kỳ thi, cha mẹ cần làm gì?

Sau khi nhận được kết quả kỳ thi vào lớp 10 không được như kỳ vọng, hai nam sinh 15 tuổi tại Hà Nội đã có hành vi dại dột với bản thân, may mắn cả hai đều được đưa đến bệnh viện cấp cứu kịp thời.