Binh sĩ Ukraine chiến đấu ở Donetsk (Ảnh: Reuters).
Trong các cuộc đàm phán do Mỹ làm trung gian tại Geneva vào ngày 17-18/2, Kiev và Moscow đã thảo luận về việc thành lập một chính quyền dân sự chung Nga – Ukraine để điều hành khu vực phi quân sự ở vùng Donbass, miền Đông Ukraine.
Tuy nhiên, các quan chức Ukraine cho rằng đề xuất này không thực tế và không thể chấp nhận được, và vòng đàm phán gần đây tiếp tục kết thúc trong bế tắc. Ý tưởng này được đưa ra sau sự thất bại của các ý tưởng khác từng được thảo luận trong các cuộc đàm phán giữa Ukraine, Nga và Mỹ.
Đề xuất này lần đầu tiên được báo New York Times đưa tin vào ngày 18/2.
Đề xuất kêu gọi cả Nga và Ukraine rút quân khỏi một phần Donbass (gồm tỉnh Lugansk và Donetsk) và thành lập một chính quyền dân sự để quản lý khu vực. Chính quyền này có thể sẽ bao gồm cả đại diện của Ukraine và Nga.
Trang tin Kyiv Independent dẫn nguồn tin cho biết, các nhà đàm phán Mỹ đã đưa ra ý tưởng này trong các cuộc đàm phán gần đây như một phần trong nỗ lực giải quyết tranh chấp lãnh thổ.
Donbass vốn là một trung tâm của ngành công nghiệp khai thác than, luyện kim đen và kim loại màu của Ukraine. Donbass cũng từng là một trong các khu vực đô thị hóa nhất của Ukraine, có thời điểm khoảng 90% dân số sinh sống tại thành thị.
Việc vùng Donbass vẫn duy trì vị thế như là trung tâm công nghiệp nặng hàng đầu Ukraine càng làm khu vực này trở nên quan trọng trong chiến lược của Nga.
“Trước đây, vùng Donbass từng là nơi cung cấp nguyên liệu thô cho cả Liên bang Xô Viết”, Markian Dobczansky, nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu Ukraine tại Đại học Harvard (Mỹ), nói.
Việc tận dụng được thế mạnh công nghiệp của vùng công nghiệp Donbass chắc chắn sẽ giúp ích cho Nga rất nhiều trong việc phục hồi kinh tế sau xung đột.
Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitry Medvedev cho rằng, vùng Donestk và Lugansk, hay còn gọi là vùng Donbass, “hoàn toàn xa lạ” với Ukraine về mặt văn hóa.
Theo ông Medvedev, lý do khiến Ukraine chiến đấu để giành quyền kiểm soát các khu vực này vì họ “cần tiền” và Donbass có nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào.
Ông Medevdev cho biết, theo dữ liệu nguồn mở, các nguồn tài nguyên ở Donbass ước tính trị giá 7,3 nghìn tỷ USD. Khu vực này có trữ lượng than, kim loại, đất hiếm và các nguyên vật liệu có giá trị khác, bao gồm cả lithium.
Nga hiện kiểm soát 90% Donbass. Năm 2022, Nga tuyên bố sáp nhập các tỉnh Donetsk và Lugansk sau các cuộc trưng cầu dân ý, dù chưa kiểm soát hoàn toàn các khu vực này.
Vị trí vùng Donbass giáp biên giới Nga (Ảnh: BBC).
Lập trường của Nga – Ukraine về Donbass
Tình trạng của vùng lãnh thổ Donbass cho đến nay vẫn là vấn đề gây tranh cãi nhất giữa Nga và Ukraine.
Ukraine khẳng định việc đóng băng các vị trí tiền tuyến hiện tại là cơ sở thực tế nhất cho một thỏa thuận ngừng bắn. Trong khi đó, Nga tiếp tục yêu cầu lực lượng Ukraine rút khỏi Donbass như một điều kiện tiên quyết cho bất kỳ thỏa thuận nào, bất chấp sự phản đối của Kiev.
Các quan chức Ukraine cho biết ngay cả ý tưởng về một khu vực phi quân sự ở tỉnh Donetsk cũng khó có thể chấp nhận được, chứ chưa nói đến một chính quyền dân sự chung có sự tham gia của Nga.
Oleksandr Merezhko, người đứng đầu ủy ban đối ngoại của quốc hội Ukraine, cho biết đề xuất này vẫn đòi hỏi quân đội Ukraine phải rút khỏi các vị trí phòng thủ kiên cố.
“Đó là cốt lõi của vấn đề. Đối với chúng tôi, điều này là không thể chấp nhận được. Chúng tôi không thể bỏ lại những khu vực phòng thủ này ở Donetsk và chuyển giao chúng (cho Nga)”, ông Merezhko nêu rõ.
Ông Merezhko không tin đề xuất này khả thi, đồng thời cảnh báo không nên so sánh với các tiền lệ trong lịch sử.
“Tôi hiểu rằng người Mỹ suy nghĩ theo hướng các tiền lệ trong lịch sử, như khu phi quân sự giữa Triều Tiên và Hàn Quốc”, ông nói thêm.
Tuy nhiên, quan chức Ukraine lưu ý rằng vùng đệm trên bán đảo Triều Tiên ngắn hơn nhiều so với chiến tuyến hiện tại của Ukraine, vốn trải dài hàng trăm km.
Ý tưởng thiết lập một khu vực phi quân sự ở Donbass ban đầu được đưa vào kế hoạch hòa bình 28 điểm giữa Mỹ và Nga. Theo đề xuất này, Kiev sẽ rút quân khỏi các phần của tỉnh Donetsk mà họ vẫn đang kiểm soát.
Trợ lý tổng thống Nga Yuri Ushakov trước đó cho biết Moscow có thể đồng ý với thỏa thuận như vậy, nếu cảnh sát Nga hoặc các đơn vị Vệ binh Quốc gia được phép tuần tra khu vực phi quân sự.
Yaroslav Yurchyshyn, nghị sĩ thuộc đảng đối lập Holos, cho rằng còn quá sớm để kỳ vọng vào việc thực hiện kịch bản cả Nga và Ukraine cùng quản lý chung khu vực Donbass. Ông nói rằng để đối phó với kịch bản này, cần phải tăng cường sức mạnh cho Ukraine.
Theo ông Yurchyshyn, Ukraine đã xem xét nhiều đề xuất, nhưng cuối cùng không thành hiện thực, lấy dẫn chứng các ý tưởng như đóng băng hiện trạng và duy trì một khu vực phi quân sự với lực lượng gìn giữ hòa bình nước ngoài.
Châu Âu và “Liên minh các nước thiện chí” đã thúc đẩy việc triển khai lực lượng gìn giữ hòa bình để giám sát một lệnh ngừng bắn tiềm năng tại Ukraine. Tổng thống Volodymyr Zelensky lập luận rằng sự hiện diện của lực lượng này có thể giúp ngăn chặn chiến dịch quân sự khác của Nga trong tương lai.
Tổng thống Mỹ Donald Trump trước đây đã lên tiếng về việc triển khai lực lượng gìn giữ hòa bình của châu Âu ở Ukraine và gợi ý rằng Nga có thể đồng ý. Tuy nhiên, các quan chức Mỹ gần đây đã bày tỏ sự hoài nghi về tính khả thi của những thỏa thuận như vậy.
Moscow đã nhiều lần bác bỏ đề xuất này, nói rằng họ sẽ không chấp nhận quân đội NATO trên lãnh thổ Ukraine.
Theo nghị sĩ Yurchyshyn, mối nguy hiểm lớn nhất nằm ở tính bất khả thi của đề xuất này, khi Nga vẫn đang tìm cách kiểm soát toàn bộ tỉnh Donetsk.
Tổng thống Zelensky cũng đã công khai đề cập đến vấn đề này. Phát biểu với các phóng viên vào ngày 6/2, ông nói rằng Ukraine sẽ không từ bỏ chủ quyền theo bất kỳ khuôn khổ mới nào.
“Đây là lãnh thổ của chúng tôi. Chúng tôi không công nhận lãnh thổ này là của Nga, ngay cả khi nó là một khu kinh tế tự do. Lãnh thổ của chúng tôi, nếu nó là một khu kinh tế tự do, vẫn là đất nước của chúng tôi, quốc kỳ của chúng tôi và thuộc quyền kiểm soát của chúng tôi”, ông Zelensky nhấn mạnh.
Những lo ngại lại nổi lên trong vòng đàm phán mới nhất vào ngày 17-18/2, khi các nhà đàm phán một lần nữa không đạt được bước đột phá về các vấn đề lãnh thổ.
“Chúng tôi chưa tìm ra giải pháp mang tính xây dựng nào về các vấn đề lãnh thổ”, ông Zelensky nói vào ngày 20/2.
Tuy nhiên, ông tiết lộ một điểm đồng thuận trong các cuộc đàm phán: tất cả các bên đều chấp nhận rằng Mỹ sẽ đóng vai trò chủ đạo trong việc giám sát bất kỳ lệnh ngừng bắn tiềm năng nào.
“Nếu có lệnh ngừng bắn, Mỹ sẽ chịu trách nhiệm chính trong việc giám sát nó. Tôi coi đây là một kết quả rất quan trọng mà nhóm của chúng tôi đã đạt được”, nhà lãnh đạo Ukraine nhấn mạnh.
Vào tháng 12, ông Zelensky cũng nói rằng Ukraine chỉ có thể rút quân để tạo ra một “vùng kinh tế đặc biệt” phi quân sự ở Donbass nếu Nga rút quân đến cùng khoảng cách đó.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/phan-ung-cua-ukraine-ve-nhuong-vung-donbass-chien-luoc-cho-nga-20260221191608756.htm
