Phí bảo hiểm tăng 300%, Hormuz thành tuyến biển đắt nhất hành tinh

Chỉ vài tuần trước, chi phí bảo hiểm để một siêu tàu chở dầu trị giá 120 triệu USD đi qua Vịnh Ba Tư chỉ khoảng 40.000 USD nhưng giờ con số đó đã nhảy vọt lên tới 1,2 triệu USD cho chuyến đi duy nhất.

Đó không phải là kịch bản giả định mà là thực tế khốc liệt đang diễn ra tại eo biển Hormuz vào giữa tháng 3. Tuyến hàng hải hẹp nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman đang chứng kiến một cú sốc chưa từng có, biến nơi đây thành “nút thắt” đắt đỏ và nguy hiểm bậc nhất hành tinh.

Bảo hiểm rủi ro chiến tranh đối với tàu đi qua eo biển Hormuz đã tăng mạnh kể từ khi xung đột Iran bùng phát (Ảnh: The Time).

Khi phí bảo hiểm bóp nghẹt chuỗi cung ứng

Theo ghi nhận từ Euronews, bảo hiểm rủi ro đối với các tàu đi qua eo biển Hormuz đã tăng phi mã kể từ khi xung đột tại Iran bùng phát và bước sang tuần thứ 3. Trước thời điểm khủng hoảng, phí bảo hiểm rủi ro cho một con tàu đi qua khu vực này chỉ dao động ở mức 0,02% đến 0,05% giá trị tàu. Hiện tại, tỷ lệ này đã vọt lên 0,5% đến 1%, tương đương mức tăng sốc 300%.

Sự nhảy vọt này không tự nhiên sinh ra. Theo Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh, tính đến giữa tháng 3, đã có ít nhất 21 sự cố liên quan đến tàu thuyền tại Vịnh Ba Tư, eo biển Hormuz và Vịnh Oman. Trong đó bao gồm 16 vụ tấn công trực tiếp vào tàu chở dầu, tàu hàng và 5 trường hợp có hoạt động đáng ngờ.

Những rủi ro từ tên lửa, máy bay không người lái và thủy lôi đã buộc các hãng bảo hiểm phải xếp khu vực này vào nhóm rủi ro cực cao.

Ông Marco Forgione, Giám đốc Viện Xuất khẩu và Thương mại Quốc tế Anh, chia sẻ trên Euronews rằng môi trường từng chỉ “dễ bị gián đoạn” nay đã biến thành một khu vực thù địch. Tại đây, sự chấp nhận của bên bảo hiểm và điều kiện chiến thuật theo thời gian thực đã trở thành rào cản khổng lồ.

Đối với giới kinh doanh và các nhà đầu tư, hệ lụy từ bài toán “đội giá” này là vô cùng rõ ràng. Các hãng vận tải không thể tự gánh vác mức chi phí khổng lồ hàng triệu USD cho mỗi chuyến đi.

Phần chi phí dội lên sẽ được hạch toán thẳng vào giá cước, lan sang đầu vào của các nhà máy lọc dầu, chuỗi logistics và cuối cùng là trút lên vai người tiêu dùng. Chỉ trong vài tuần tới, túi tiền của người dân toàn cầu sẽ có thể trực tiếp “ngấm đòn” thông qua giá xăng dầu và hàng hóa thiết yếu leo thang.

Tàu chở khí LPG neo đậu khi lưu lượng tàu qua lại eo biển Hormuz sụt giảm mạnh, trong bối cảnh leo thang căng thẳng giữa Mỹ – Israel với Iran (Ảnh: Reuters).

“Mạch máu” năng lượng đóng băng và bóng ma lạm phát

Trong điều kiện bình thường, eo biển Hormuz là huyết mạch trung chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu và 30% nguồn cung phân bón vận chuyển bằng đường biển. Nhưng hiện tại, tuyến đường này gần như bị đóng băng hoàn toàn.

Theo báo cáo của AP, tình trạng tắc nghẽn tại Hormuz đang giữ chân hơn 90% lượng dầu thô và sản phẩm tinh chế trong khu vực. Iran đã đưa ra những tuyên bố cứng rắn về việc chặn xuất khẩu dầu, khẳng định không để lọt “dù chỉ một lít” tới tay các đối thủ.

Dù trong quá khứ, khu vực này từng chứng kiến nhiều căng thẳng, nhưng một đợt “đóng cửa” toàn diện như hiện nay là điều chưa từng có tiền lệ trong nhiều thập kỷ.

Thị trường tài chính lập tức phản ứng dữ dội. Giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng. Ông Hakan Kaya, quản lý danh mục cấp cao tại Neuberger Berman, cảnh báo trên Associated Press rằng quy mô rủi ro hiện tại là cực kỳ lớn và không thể xem nhẹ. Các chuyên gia phân tích thậm chí dự báo giá “vàng đen” có thể vọt lên 150 USD/thùng nếu eo biển tiếp tục bị phong tỏa trong nhiều tuần.

Đối với các nền kinh tế đang nỗ lực phục hồi, đây là một kịch bản tồi tệ. Giá năng lượng tăng vọt sẽ kéo theo chi phí sản xuất, vận tải tăng, châm ngòi cho một đợt lạm phát mới, bào mòn ngân sách của các hộ gia đình và làm đảo lộn kế hoạch kiểm soát lãi suất của các ngân hàng trung ương.

Giá dầu thế giới hiện vượt mốc 100 USD/thùng và chuyên gia cảnh báo giá dầu hoàn toàn có thể vọt lên ngưỡng 150 USD/thùng nếu tắc nghẽn kéo dài (Ảnh: Getty).

Doanh nghiệp chật vật tìm đường lùi

Phản ứng trước rủi ro an ninh và chi phí bùng nổ, hàng loạt “ông lớn” trong ngành vận tải biển như Maersk, MSC, CMA CGM và Hapag-Lloyd đã phải tạm dừng hành trình qua Vịnh Ba Tư.

Hàng trăm tàu hàng và siêu tàu chở dầu đang nằm chờ vất vưởng ở hai đầu tuyến đường. Ông Tom Goldsby, chuyên gia logistics tại Đại học Tennessee, mô tả trên AP rằng những con tàu mắc kẹt trong Vịnh gần như không thể di chuyển, trong khi các tàu đang tiến vào cũng buộc phải thả neo hoặc chuyển hướng.

Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy một thực tế ảm đạm khi chỉ có vỏn vẹn 15 tàu dám đi qua eo biển này trong 3 ngày gần nhất.

Việc chuyển hướng hàng hóa sang các tuyến đường thay thế đồng nghĩa với thời gian vận chuyển kéo dài, chi phí đội lên và kế hoạch giao nhận bị phá vỡ. Đặc thù địa lý của Vịnh Ba Tư khiến các doanh nghiệp gần như không có lựa chọn thay thế khả dĩ nào cho vận tải biển quy mô lớn.

Ông Christopher Long, Giám đốc tình báo và rủi ro tại Neptune P2P Group, cho biết các công ty hiện phải đưa yếu tố rủi ro địa chính trị vào cốt lõi của kế hoạch vận hành. Từ việc theo dõi sát sao các mối đe dọa, điều chỉnh thời điểm di chuyển, cho đến rà soát mức độ sẵn sàng của thủy thủ đoàn.

Trước viễn cảnh kinh tế toàn cầu bị bóp nghẹt, các cường quốc đang ráo riết tìm cách khơi thông tuyến đường.

Theo AP, một nhóm các nền kinh tế lớn thông qua Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã quyết định tung ra lượng dầu dự trữ khẩn cấp lớn nhất lịch sử với 400 triệu thùng. Con số này cao hơn gấp đôi so với mức 182,7 triệu thùng từng được giải phóng vào năm 2022.

Trước nguy cơ tê liệt thương mại toàn cầu, IEA tung ra lượng dầu dự trữ khẩn cấp lớn nhất trong lịch sử với 400 triệu thùng (Ảnh: Nuprc).

Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ sớm mở lại eo biển Hormuz. Washington đang triển khai cơ chế thông qua Tập đoàn Tài chính Phát triển Quốc tế Mỹ (DFC), cung cấp gói bảo hiểm rủi ro chính trị lên tới 20 tỷ USD để khuyến khích các tàu quay lại hoạt động. Đồng thời, Nhà Trắng cũng cân nhắc nới lỏng Đạo luật Jones nhằm giảm chi phí nhiên liệu nội địa.

Phương án triển khai lực lượng hải quân hộ tống tàu thương mại cũng được đặt lên bàn cân, dù vấp phải sự thờ ơ từ nhiều quốc gia đồng minh.

Tuy nhiên, dưới góc nhìn thương mại, các giải pháp can thiệp quân sự hay xả kho dự trữ chỉ là liều thuốc giảm đau tạm thời. Ông Christopher Long nhận định việc hộ tống mang lại một lớp bảo đảm, nhưng giới kinh doanh vẫn sẽ coi Hormuz là khu vực rủi ro cao.

Khủng hoảng tại Hormuz đang gửi đi một thông điệp đắt giá cho cộng đồng doanh nghiệp toàn cầu: sự phụ thuộc vào một tuyến đường, một nguồn cung hay một đối tác duy nhất là tử huyệt trong kỷ nguyên đầy biến động.

Vì vậy, “tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng không còn là lựa chọn, mà là ưu tiên chiến lược cấp bách”, như lời ông Marco Forgione chia sẻ trên Euronews.