Theo thông tin công bố tại họp báo giới thiệu Triển lãm quốc tế chuyên ngành nguyên liệu, hương liệu và phụ gia thực phẩm Fi Vietnam 2026 diễn ra ngày 8/4, ngành lương thực – thực phẩm tiếp tục ghi nhận tín hiệu tích cực trong giai đoạn từ năm 2025 đến đầu năm 2026.
Doanh nghiệp thực phẩm phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu
Cụ thể, chỉ số sản xuất công nghiệp của ngành trong năm 2025 tăng 11%, sang hai tháng đầu năm 2026 tiếp tục tăng 13,2%. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cũng tăng 7,9%. Đáng chú ý, kim ngạch xuất khẩu trong quý I/2026 đạt 16,69 tỷ USD, tăng 5,9% so với cùng kỳ và là mức cao nhất trong vòng 6 năm qua.
Ngành lương thực, thực phẩm vẫn giữ đà tăng trưởng tích cực trong 2 tháng đầu năm 2026 (Ảnh: FFA).
Theo bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TPHCM (FFA), những con số này cho thấy ngành vẫn giữ được nền tảng tăng trưởng vững vàng, bất chấp bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động. Không chỉ mở rộng về quy mô, thị trường còn đang chuyển dịch theo hướng gia tăng giá trị, đáp ứng tốt hơn các xu hướng tiêu dùng mới.
Tuy nhiên, nút thắt lớn nhất của ngành hiện nay vẫn nằm ở vấn đề nguyên liệu. Thực tế cho thấy ngành chế biến lương thực – thực phẩm vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung nhập khẩu.
Trong hai tháng gần đây, khoảng 50-60% nguyên liệu đầu vào đã tăng giá, tạo áp lực lớn lên chi phí sản xuất. Sự lệ thuộc này khiến doanh nghiệp dễ bị tổn thương trước các biến động về giá cả, chi phí logistics và những rủi ro địa chính trị trên thị trường quốc tế.
Trong bối cảnh chi phí đầu vào leo thang, doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh chiến lược kinh doanh. Tuy nhiên, do đặc thù gắn với nhu cầu thiết yếu, ngành thực phẩm khó có thể tăng giá bán tương ứng. Nhiều doanh nghiệp vẫn nỗ lực giữ ổn định giá các mặt hàng như gạo, đường, dầu ăn hay nước mắm nhằm bảo đảm an sinh thị trường.
Bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TPHCM (Ảnh: Huân Trần).
Để làm được điều này, họ phải chủ động dự trữ nguyên liệu từ 3 đến 6 tháng, đồng thời chấp nhận thu hẹp biên lợi nhuận, thậm chí bán hòa vốn hoặc chịu lỗ ở một số sản phẩm.
Không chỉ dừng lại ở áp lực nguyên liệu, chi phí vận chuyển, năng lượng và logistics cũng liên tục biến động trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị toàn cầu chưa hạ nhiệt. Đây là những yếu tố khó kiểm soát và không thể dự trữ, khiến rủi ro chi phí đối với doanh nghiệp luôn ở trạng thái thường trực.
Đổi mới công nghệ, phát triển nguồn nguyên liệu để theo kịp thị trường
Trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh và yêu cầu tiêu dùng không ngừng thay đổi, đổi mới công nghệ và phát triển nguồn nguyên liệu đang trở thành trụ cột để ngành lương thực – thực phẩm Việt Nam bắt kịp xu hướng. Theo bà Lý Kim Chi, nguyên liệu không còn đơn thuần là yếu tố đầu vào mà đã trở thành điểm xuất phát quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Cùng quan điểm, PGS.TS Hoàng Kim Anh – Ủy viên Ban Thường vụ Hội Khoa học và Công nghệ Lương thực Thực phẩm Việt Nam – cho rằng nguyên liệu chính là yếu tố cốt lõi tạo nên bản sắc sản phẩm, đồng thời đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao giá trị gia tăng.
Khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sức khỏe, xu hướng lựa chọn sản phẩm cũng chuyển mạnh sang các dòng thực phẩm có nguồn gốc tự nhiên, ít phụ gia. Những thành phần có lợi như chất chống oxy hóa, hỗ trợ tiêu hóa hay tăng cường miễn dịch đang dần trở thành tiêu chuẩn mới, buộc doanh nghiệp phải thích ứng nếu không muốn bị bỏ lại phía sau.
Người tiêu dùng mua lương thực, thực phẩm tại một siêu thị ở TPHCM (Ảnh: Huân Trần).
Ở góc độ thị trường, bà Rose Chitanuwat – Giám đốc chuỗi dự án ASEAN của Tập đoàn Informa Markets – nhận định rằng khoảng trống lớn nhất của ngành hiện nay nằm ở giá trị gia tăng. Dù Việt Nam đã vươn lên thành một trong những quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, thậm chí có thời điểm vượt Thái Lan, nhưng giá trị thu về vẫn còn khiêm tốn.
Giá gạo xuất khẩu trung bình chỉ khoảng 500 USD/tấn, trong khi nhiều nguyên liệu thô như nghệ tươi chỉ có giá vài USD mỗi kg. Những sản phẩm này sau khi được các nước như châu Âu hay Nhật Bản nhập khẩu, chế biến sâu và tái xuất ra thị trường với giá trị cao hơn nhiều lần.
Thực tế này cho thấy dư địa phát triển của ngành không nằm ở việc gia tăng sản lượng mà ở khả năng nâng cấp chuỗi giá trị, đặc biệt là khâu chế biến sâu và phát triển nguyên liệu chất lượng cao. Để giải quyết bài toán này, Hiệp hội Lương thực – Thực phẩm TPHCM đề xuất cần chủ động hơn trong việc phát triển nguồn cung trong nước, từng bước giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu.
Bên cạnh đó, PGS.TS Hoàng Kim Anh nhấn mạnh vai trò của sự liên kết giữa doanh nghiệp với các trường đại học, viện nghiên cứu trong hoạt động nghiên cứu và phát triển sản phẩm mới. So với Thái Lan – nơi các doanh nghiệp nhận được nhiều hỗ trợ khi mở rộng quy mô hoặc phát triển sản phẩm – Việt Nam vẫn còn hạn chế về đầu tư cho lĩnh vực này. Thậm chí, nhiều cơ sở đào tạo trong nước chưa có ngành học chuyên sâu về phát triển sản phẩm mới, khiến nguồn nhân lực và tốc độ đổi mới còn chậm.
Do đó, cần thiết lập cơ chế hợp tác chặt chẽ hơn theo hướng doanh nghiệp “đặt hàng” trực tiếp cho các viện, trường. Đồng thời, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ về thuế và tín dụng ưu đãi để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ chế biến sâu và phát triển nguồn nguyên liệu bền vững, qua đó nâng cao vị thế của ngành trên thị trường quốc tế.
Triển lãm Quốc tế Chuyên ngành Nguyên liệu, Hương liệu, Phụ gia Chế biến Thực phẩm và Đồ uống tại Việt Nam (Fi Vietnam 2026) sẽ diễn ra từ ngày 13-15/5 tại TPHCM. Triển lãm dự kiến quy tụ hơn 300 đơn vị trưng bày và 9.000 khách tham quan chuyên ngành đến từ hơn 40 quốc gia.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/phu-thuoc-nguyen-lieu-ngoai-doanh-nghiep-thuc-pham-bi-bao-mon-lai-20260410063547681.htm
