Ngày 19/1, Chính phủ đã ban hành Nghị định 29 quy định chi tiết về sàn giao dịch carbon trong nước. Đây được xem là mảnh ghép pháp lý quan trọng nhất để hoàn thiện cấu trúc thị trường carbon, hiện thực hóa các cam kết về giảm phát thải và Luật Bảo vệ môi trường 2020.
Nghị định xác lập rõ ràng cơ chế tổ chức, vận hành, cũng như vai trò của các định chế tài chính trung gian trong hệ sinh thái đặc biệt này.
Không áp dụng cơ chế đối tác bù trừ trung tâm
Điểm nhấn quan trọng nhất tại Nghị định 29 là việc “chốt” mô hình vận hành của sàn giao dịch. Theo đó, hàng hóa trên sàn – bao gồm hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon – sẽ được giao dịch tập trung, công khai dưới sự giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.
Về phân công nhiệm vụ, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) được giao trọng trách tổ chức và vận hành hệ thống giao dịch. Trong khi đó, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) sẽ đảm nhận khâu lưu ký và thanh toán. Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) giữ vai trò giám sát chung.
Khác với thị trường chứng khoán phái sinh hay cơ sở hiện nay, cơ chế thanh toán trên sàn carbon có sự khác biệt lớn. Nghị định quy định rõ việc thanh toán được thực hiện theo nguyên tắc chuyển giao hạn ngạch/tín chỉ đồng thời với thanh toán tiền.
Đáng chú ý, các giao dịch sẽ được thanh toán theo từng giao dịch và không áp dụng cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP). Điều này đồng nghĩa với việc các bên tham gia có thể phải ký quỹ 100% hoặc đảm bảo đủ tiền/hàng trước khi đặt lệnh để giảm thiểu rủi ro thanh toán.
Để tham gia thị trường, các chủ thể sở hữu hạn ngạch hoặc tín chỉ carbon bắt buộc phải đăng ký, cấp mã định danh duy nhất trên hệ thống đăng ký quốc gia do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý.
Các chủ thể này không trực tiếp vào lệnh mà phải thông qua các thành viên giao dịch là các công ty chứng khoán. Quy định cũng giới hạn mỗi chủ thể chỉ được mở một tài khoản giao dịch và một tài khoản lưu ký, nhằm đảm bảo tính minh bạch và tránh thao túng giá.
Hình ảnh minh họa về sàn giao dịch carbon (Ảnh: Getty).
Chạy đà cho lộ trình vận hành chính thức từ năm 2029
Việc ban hành Nghị định 29 là bước đi cụ thể hóa Đề án “Thành lập và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam” (Quyết định 232) mà Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt hồi tháng 1/2025.
Theo Đề án này, lộ trình phát triển thị trường carbon được chia làm hai giai đoạn nước rút. Giai đoạn thí điểm bắt đầu từ giữa năm 2025 đến hết năm 2028. Trong khoảng thời gian này, sàn giao dịch carbon trong nước sẽ được vận hành thử nghiệm.
Toàn bộ hạn ngạch phát thải khí nhà kính sẽ được nghiên cứu phân bổ miễn phí cho một số lĩnh vực phát thải lớn để các doanh nghiệp làm quen. Tín chỉ carbon được phép giao dịch sẽ tuân theo danh mục được cơ quan có thẩm quyền xác nhận.
Giai đoạn vận hành chính thức sẽ bắt đầu từ năm 2029 trên phạm vi toàn quốc. Khi đó, các cơ chế thị trường sẽ được áp dụng triệt để hơn, bao gồm việc đấu giá hạn ngạch thay vì cấp miễn phí hoàn toàn.
Hàng hóa trên thị trường được xác định gồm hai loại chính. Thứ nhất là hạn ngạch phát thải khí nhà kính (được phân bổ cho các cơ sở buộc phải kiểm kê khí nhà kính). Thứ hai là tín chỉ carbon thu được từ các chương trình, dự án trong nước hoặc các cơ chế quốc tế.
Ngoài các cơ sở phát thải, các tổ chức, cá nhân đủ điều kiện tham gia đầu tư, kinh doanh tín chỉ carbon cũng được phép tham gia thị trường, hứa hẹn tạo nên tính thanh khoản sôi động.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/quy-dinh-chi-tiet-ve-san-giao-dich-carbon-hnx-van-hanh-vsdc-thanh-toan-20260120152646742.htm
