Quy mô lực lượng quân sự Mỹ tập trung quanh Iran

Dựa trên ảnh vệ tinh, dữ liệu theo dõi hàng hải, hàng không và tuyên bố của giới chức Mỹ, Washington Post cho biết Lầu Năm Góc đã triển khai hàng chục chiến đấu cơ đến các căn cứ gần Iran cùng khoảng 12 tàu chiến các loại ở Trung Đông trong tháng 1, thời điểm căng thẳng song phương lên đến đỉnh điểm.

Mỹ bắt đầu tăng cường lực lượng quân sự tới Trung Đông sau khi biểu tình bùng phát ở Iran từ cuối tháng 12/2025 và leo thang thành bạo lực khiến hàng nghìn người thiệt mạng. Tổng thống Mỹ Donald Trump khi đó công khai đề cập đến khả năng can thiệp, kể cả bằng chiến dịch không kích Iran, khiến Trung Đông đứng trên bờ vực của một cuộc xung đột quy mô lớn.

Tuy nhiên, lực lượng hải quân và không quân Mỹ ở Trung Đông khi đó chưa đạt quy mô như hồi tháng 6/2025, khi Mỹ phối hợp với Israel tiến hành chiến dịch không kích quy mô lớn nhắm vào các cơ sở hạt nhân Iran. Một số quan chức Mỹ và đồng minh của nước này ở Trung Đông lo ngại Washington không có đủ hỏa lực để đối phó nếu Tehran phóng tên lửa đáp trả, dường như đã khiến ông Trump rút lại lệnh tập kích vào phút chót.

Giới chức Iran ngày 21/1 tuyên bố “cuộc nổi loạn đã kết thúc”, đồng thời cam kết xử lý nghiêm những người đứng sau biểu tình. Ông Trump ngay sau đó chỉ đạo lực lượng Mỹ tăng cường hiện diện quân sự tại khu vực bằng “một hạm đội lớn”.

Truyền thông Mỹ dẫn các nguồn thạo tin cho biết “hạm đội lớn” này có tàu sân bay USS Abraham Lincoln cùng hàng loạt tàu khu trục trang bị hệ thống chiến đấu Aegis, như USS Spruance, USS Frank E. Petersen Jr., USS Michael Murphy. Các tàu khu trục này còn có khả năng phóng tên lửa hành trình Tomahawk tầm bắn 1.500-2.000 km, cho phép tập kích sâu vào đất liền khi được lệnh.

Việc tăng cường lực lượng này được cho là giúp tăng thêm sức nặng cho cảnh báo hành động quân sự của Tổng thống Trump khi ông tìm cách đàm phán một thỏa thuận hòa bình với Iran.

“Họ đang bài binh bố trận nhằm mở rộng các lựa chọn tấn công trong trường hợp Tổng thống ra lệnh không kích trực tiếp”, Dana Stroul, nhà nghiên cứu tại Viện Washington, nói.

Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan phụ trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, ngày 26/1 xác nhận nhóm tác chiến tàu sân bay Abraham Lincoln đang triển khai ở Trung Đông để thúc đẩy an ninh và ổn định tại khu vực và hoạt động ở Biển Arab.

Dữ liệu theo dõi chuyến bay cho thấy một vận tải cơ Osprey thuộc biên đội trên tàu sân bay Abraham Lincoln đã nhiều lần bay từ Biển Arab đến Oman. Đây là lần đầu tiên một tàu sân bay Mỹ hiện diện ở Biển Arab kể từ tháng 10/2025, dù Lầu Năm Góc trước đây thường xuyên bố trí một hàng không mẫu hạm ở khu vực này.

Hình ảnh công khai cho thấy trên USS Abraham Lincoln hiện có tiêm kích tàng hình F-35C, phi cơ tác chiến điện tử EA-18G Growler, có khả năng gây nhiễu radar và làm gián đoạn thông tin liên lạc.

Gregory Brew, chuyên gia phân tích Iran tại công ty tư vấn rủi ro Eurasia Group, cho rằng máy bay tác chiến điện tử Growler sẽ đặc biệt hữu ích nếu Mỹ có ý định xâm nhập không phận Iran trước bất cứ chiến dịch nào. Trong khi đó, chiến đấu cơ tàng hình F-35C thường được sử dụng để vô hiệu hóa hệ thống phòng không của đối phương, qua đó tạo môi trường an toàn hơn cho các phi cơ khác.

Dữ liệu theo dõi cho thấy Mỹ còn bố trí ít nhất 8 chiến hạm khác tại khu vực, trong đó có hai khu trục hạm tên lửa dẫn đường USS McFaul và USS Mitscher, gần eo biển Hormuz.

Iran gần đây cũng điều các thiết bị bay không người lái đến hoạt động ở cùng khu vực. Ảnh vệ tinh chụp ngày 30/1 cho thấy sự hiện diện của tàu chở drone Shahid Bagheri ở eo biển này.

CENTCOM ngày 3/2 đã triển khai tiêm kích F-35C từ tàu Abraham Lincoln để bắn rơi drone dòng Shahed-139 của Iran, nhằm “tự vệ và bảo vệ tàu sân bay cùng nhân sự trên tàu”. Drone này bị cáo buộc “tiếp tục bay về phía tàu Abraham Lincoln bất chấp các biện pháp giảm leo thang do lực lượng Mỹ thực hiện”, khi tàu sân bay này hoạt động cách bờ biển Iran khoảng 800 km.

Ngoài tàu chiến, Mỹ đã triển khai hơn 30 phi cơ, bao gồm tiêm kích, drone, máy bay tiếp dầu, trinh sát và vận tải, tới các căn cứ Mỹ ở khu vực hoặc hoạt động ở Trung Đông kể từ ngày 13/1. Hầu hết có điểm đến là căn cứ không quân al-Udeid ở Qatar.

Hơn 10 tiêm kích F-15E và 9 cường kích yểm trợ mặt đất A-10C Thunderbolt II đã đến căn cứ Muwaffaq Salti ở Jordan ngày 25/1. Những tiêm kích F-15E này thuộc cùng biên đội với lực lượng đã không kích Iran tháng 6/2025, theo Nicole Grajewski, phó giáo sư Đại học Sciences Po, Pháp.

Bộ tư lệnh Trung tâm Không quân Mỹ (AFCENT) trước đó thông báo “diễn tập sẵn sàng chiến đấu trong nhiều ngày” tại khu vực cơ quan này phụ trách, trong đó có khu vực Trung Đông.

AFCENT cho biết đợt diễn tập giúp tăng cường khả năng điều động lực lượng, củng cố quan hệ đối tác với các nước chủ nhà và chuẩn bị cho “các phản ứng linh động”. Hiện chưa rõ các đợt điều động phi cơ có liên quan thông báo của AFCENT hay không.

Theo dữ liệu theo dõi chuyến bay, hai máy bay HC-130J Combat King, thường hoạt động ban đêm và được sử dụng cho các nhiệm vụ tìm kiếm, cứu nạn trong môi trường tác chiến, đã rời đảo Chania của Hy Lạp tuần trước và bay về phía Jordan. Cả hai chuyến bay đều tắt tín hiệu theo dõi khi hạ độ cao.

Theo các chuyên gia, việc điều thêm máy bay HC-130J Combat King là một trong những dấu hiệu cho thấy Lầu Năm Góc có thể đang chuẩn bị cho những hoạt động tìm kiếm – cứu nạn, thường được tiến hành khi phi công và lực lượng đặc nhiệm Mỹ cần được giải cứu trong lãnh thổ đối phương.

Những loại máy bay như vậy, bao gồm cả trực thăng tối ưu cho việc giải cứu binh sĩ, từng được điều gấp tới khu vực Caribe khoảng ba tuần trước cuộc đột kích bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro. Hình ảnh vệ tinh chụp hôm 2/2 cho thấy tại căn cứ ở Jordan có ít nhất một UAV MQ-9 Reaper và một số trực thăng đa nhiệm, dường như mới được triển khai tới đây.

Ngoài các tàu chiến gần eo biển Hormuz, Mỹ tuần trước còn điều tàu khu trục USS Delbert D. Black cập cảng thành phố Eilat, miền nam Israel hôm 30/1. Khu trục hạm này đã rời Eilat ngày 1/2 và hoạt động ở Biển Đỏ. Theo các quan chức quốc phòng Mỹ, còn hai tàu khu trục khác ở phía đông Địa Trung Hải là USS Bulkeley và USS Roosevelt.

Những động thái này cho thấy “cả Mỹ và Israel đều rất lo ngại về khả năng Iran trả đũa nhằm vào Israel, ngay cả khi Israel không trực tiếp tham gia”, Brew nhận định. Iran đã đe dọa sẽ đáp trả mạnh mẽ nếu Mỹ tấn công, tuyên bố rằng lợi ích của Mỹ trong khu vực và Israel sẽ trở thành mục tiêu.

Theo Fabian Hinz, chuyên gia về chương trình tên lửa Iran tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), gần như mọi tên lửa đạn đạo trong kho vũ khí của Iran đều được thiết kế để nhắm vào Israel hoặc các căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực.

“Tất cả các hệ thống này đều có tầm bắn đủ để tấn công các căn cứ trong khu vực”, ông nói thêm. “Kho tên lửa tầm ngắn này rất có khả năng vẫn còn gần như nguyên vẹn sau chiến dịch không kích 12 ngày của Israel và Mỹ hồi năm ngoái”.

Song song với các động thái triển khai lực lượng quân sự, Mỹ vẫn thúc đẩy nỗ lực ngoại giao với Iran để hạ nhiệt căng thẳng. Ông Trump ngày 31/1 nói Tehran “đang liên hệ với chúng tôi và Washington sẽ xem có thể làm gì tiếp theo”. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố Tehran đàm phán nhưng cũng sẵn sàng cho chiến tranh.

WSJ ngày 3/2 dẫn lời một số quan chức Nhà Trắng giấu tên cho biết cuộc đối đấu giữa tàu sân bay Abraham Lincoln và drone Iran đã khiến Tổng thống Trump tức giận và xem xét khả năng từ bỏ đàm phán.

Tuy nhiên, thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt sau đó xác nhận các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran vẫn sẽ diễn ra cuối tuần này, cho thấy cánh cửa ngoại giao vẫn để mở với cả hai bên để tháo gỡ khủng hoảng.

Sanam Vakil, giám đốc chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại Viện Chatham ở London, cảnh báo rằng với lực lượng quân sự Mỹ đang hiện diện dày đặc quanh Iran, bất cứ hành động quyết liệt nào cũng có thể thổi bùng căng thẳng.

Công ty an ninh hàng hải Vanguard ngày 3/2 cảnh báo khách hàng rằng rủi ro của các hoạt động đường biển trong khu vực đang tăng lên. “Với những hoạt động quân sự tăng cường và căng thẳng khu vực leo thang, không thể loại trừ nguy cơ xảy ra tính toán sai lầm”, Vanguard cho biết.

Như Tâm (Theo Washington Post, Al Jazeera, Reuters)