Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei (Ảnh: Reuters).
Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei, 86 tuổi, đã thiệt mạng hôm 28/2 trong một cuộc không kích chung của Mỹ – Israel nhằm vào khu nhà của ông ở Tehran.
Israel và Mỹ đã chọn thời điểm tấn công trùng với một cuộc họp mà ông Khamenei đang tiến hành với các trợ lý cấp cao, một số người trong đó cũng đã thiệt mạng.
Truyền thông nhà nước Iran xác nhận thông tin Lãnh tụ Khamenei thiệt mạng vào sáng sớm nay và tuyên bố 40 ngày quốc tang.
Những bước của một tiến trình kế nhiệm phức tạp bắt đầu hình thành ngay sau đó.
Một hội đồng lãnh đạo tạm thời đảm nhận nhiệm vụ
Theo quy định trong hiến pháp, Iran hôm nay đã thành lập một hội đồng để đảm nhận nhiệm vụ lãnh đạo và điều hành đất nước.
Hội đồng này bao gồm tổng thống đương nhiệm của Iran, người đứng đầu ngành tư pháp và một thành viên của Hội đồng Giám hộ do Hội đồng Phân xử Lợi ích Quốc gia lựa chọn – cơ quan có nhiệm vụ tư vấn cho lãnh tụ tối cao và giải quyết tranh chấp với quốc hội.
Tổng thống theo đường lối cải cách Masoud Pezeshkian và Chánh án tư pháp theo đường lối cứng rắn Gholamhossein Mohseni Ejei là những thành viên sẽ “tạm thời đảm nhận toàn bộ nhiệm vụ lãnh đạo”.
Một hội đồng giáo sĩ sẽ chọn lãnh tụ tối cao mới
Dù hội đồng lãnh đạo sẽ điều hành đất nước trong giai đoạn chuyển tiếp, một hội đồng gồm 88 thành viên gọi là Hội đồng Chuyên gia “trong thời gian sớm nhất có thể” phải lựa chọn một lãnh tụ tối cao mới theo luật Iran.
Hội đồng này hoàn toàn gồm các giáo sĩ Hồi giáo Shiite, được bầu cử phổ thông 8 năm một lần và các ứng viên của họ phải được Hội đồng Giám hộ, cơ quan giám sát hiến pháp của Iran, phê chuẩn.
Cơ quan này nổi tiếng với việc loại bỏ nhiều ứng viên trong các cuộc bầu cử ở Iran, và Hội đồng Chuyên gia cũng không ngoại lệ. Hội đồng Giám hộ đã cấm cựu Tổng thống Iran Hassan Rouhani, một nhân vật tương đối ôn hòa có chính quyền ký thỏa thuận hạt nhân năm 2015 với các cường quốc thế giới, tham gia bầu cử vào Hội đồng Chuyên gia vào tháng 3/2024.
Con trai của ông Khamenei có thể là một ứng viên
Những cân nhắc của giới giáo sĩ về việc kế nhiệm diễn ra kín đáo, khiến khó có thể đánh giá ai là ứng viên hàng đầu.
Trước đây, người ta cho rằng Tổng thống theo đường lối cứng rắn Ebrahim Raisi có thể sẽ tiếp quản vị trí này. Tuy nhiên, ông đã thiệt mạng trong một vụ rơi trực thăng vào tháng 5/2024.
Điều đó khiến một trong những người con trai của ông Khamenei, Mojtaba, một giáo sĩ Shiite 56 tuổi, trở thành ứng viên tiềm năng, dù ông chưa từng giữ chức vụ chính phủ nào.
Tuy nhiên, việc chuyển giao quyền lực từ cha sang con trong trường hợp lãnh tụ tối cao có thể khá phức tạp. Một quá trình chuyển giao như vậy mới chỉ xảy ra một lần trước đây
Chỉ có một lần chuyển giao quyền lực khác đối với chức vụ lãnh tụ tối cao của Iran, người nắm quyền quyết định tối cao kể từ Cách mạng Hồi giáo năm 1979.
Năm 1989, Đại giáo chủ Ruhollah Khomeini qua đời ở tuổi 86 sau khi là biểu tượng của cuộc cách mạng và lãnh đạo Iran trong cuộc chiến kéo dài 8 năm đẫm máu với Iraq.
Quyền lực rộng lớn của lãnh tụ tối cao
Lãnh tụ tối cao là trung tâm của hệ thống thần quyền Hồi giáo Shiite chia sẻ quyền lực phức tạp của Iran và có tiếng nói cuối cùng về mọi vấn đề của quốc gia.
Lãnh tụ tối cao cũng là tổng tư lệnh quân đội và Lực lượng Vệ binh Cách mạng, một lực lượng bán quân sự hùng mạnh và được ông Khamenei trao thêm quyền lực trong thời gian ông cầm quyền.
Lực lượng Vệ binh, lực lượng dẫn dắt cái gọi là “Trục Kháng chiến” – một mạng lưới các nhóm vũ trang và đồng minh trên khắp Trung Đông nhằm đối trọng với Mỹ và Israel, cũng nắm giữ nguồn tài sản và lợi ích kinh tế đáng kể tại Iran.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/quy-trinh-iran-chon-nguoi-ke-nhiem-lanh-tu-toi-cao-khamenei-20260301173749013.htm
