Quy trình kiểm tra giới tính ở bóng chuyền nữ Việt Nam

Bắt đầu từ mùa 2026, VFV sẽ xác định tư cách VĐV thông qua kiểm tra nhiễm sắc thể. Phương pháp áp dụng là PCR gene SRY, nhằm xác định nhiễm sắc thể Y được hiểu là “nam giới sinh học”, còn “nữ giới sinh học” không có Y.

Phương pháp được áp dụng ở tất cả các giải đấu trong hệ thống quốc gia. Tuy nhiên, việc xác định tư cách VĐV ban đầu thuộc trách nhiệm của các đội dự giải. VFV sẽ can thiệp khi có nghi ngờ, yêu cầu hoặc khiếu nại cụ thể. Quy trình xác minh gồm 10 bước đã được Liên đoàn gửi đến các trung tâm, đơn vị và đội bóng.

Theo đó, đội khiếu nại phải nộp khoản đặt cọc 10 triệu đồng. Khoản tiền này được hoàn trả nếu xét nghiệm chứng minh VĐV không phải nữ về mặt di truyền.

Sau khi Liên đoàn phê duyệt, VĐV được làm xét nghiệm tại cơ sở hoặc tổ chức y tế tiêu chuẩn đã được chỉ định, phê duyệt ở gần khu vực thi đấu, hoặc bên thứ ba để đảm bảo riêng tư. Chi phí xét nghiệm cơ bản do VFV chi trả. Ban tổ chức địa phương chịu trách nhiệm đưa đón VĐV và đại diện đội đến điểm xét nghiệm, hoặc đưa chuyên gia đến gặp VĐV ở phòng được chỉ định. Các mẫu xét nghiệm và giấy tờ liên quan sẽ được VFV lưu giữ, quản lý và bảo mật.

VĐV và CLB được yêu cầu phải hợp tác hoàn toàn trong quá trình kiểm tra. VFV cho phép VĐV được thi đấu bình thường trong khi chờ kết quả.

“Nếu VĐV không có nhiễm sắc thể Y, sự việc được chấm dứt. Nếu có, kết quả được gửi đến Trưởng ban giám sát và VFV”, thông báo của VFV có đoạn. “Trưởng ban sẽ thông báo kết quả cho VĐV, CLB và quyết định việc thi đấu”.

Quyết định xây dựng quy trình kiểm tra giới tính đã được Ban chấp hành VFV thông qua từ cuộc họp vào ngày 11/9/2025. VFV căn cứ vào các quy định và hướng dẫn của Liên đoàn bóng chuyền châu Á (AVC), Liên đoàn bóng chuyền Thế giới (FIVB), và thực tiễn án phạt tại giải U21 thế giới ở Indonesia.

Theo đó, Việt Nam bị FIVB xử thua bốn trận với tỷ số 0-3 do có một VĐV không đủ tư cách thi đấu. Quyết định kỷ luật không nêu lý do cụ thể cũng như danh tính VĐV. Sau này được xác định là Đặng Thị Hồng, và vi phạm liên quan đến vấn đề giới tính. VĐV cũng được kiểm tra bằng xét nghiệm di truyền SRY.

Sự việc kéo theo nhiều tranh cãi về quy định, quy trình và cơ sở pháp lý của FIVB. Tuy nhiên, do là liên đoàn thành viên, VFV vẫn phải chấp hành và cấm Đặng Thị Hồng tham dự tất cả các giải đấu trong hệ thống, từ tháng 9/2025. VĐV chỉ có cơ hội trở lại nếu FIVB đưa ra thông báo mới, hoặc thay đổi quy định.

FIVB đã nhiều lần thay đổi việc xác định tư cách thi đấu cầu thủ. Trước năm 2000, họ áp dụng xét nghiệm gene là bắt buộc để xác định tư cách thi đấu cầu thủ nữ trước mỗi giải đấu. Nhưng khi khoa học chứng minh phương pháp này không chính xác tuyệt đối, họ loại bỏ từ năm 2007 và chỉ dựa vào giấy khai sinh.

Sau đó, bóng chuyền thế giới tranh cãi về trường hợp Santini Manganang. VĐV người Indonesia nhận nhiều khiếu nại nhưng vẫn được FIVB bảo vệ do các giấy tờ hợp lệ. Phải đến lúc giải nghệ vào năm 2020, Manganang được xác định giới tính sinh học là nam, sau khi được chẩn đoán bị dị tật lỗ tiểu thấp lúc sinh. Những bé trai gặp dị tật này có thể bị nhầm là gái. Đến năm 2022, FIVB sửa đổi quy chế, cho phép xác minh giới tính nếu có khiếu nại kèm bằng chứng y tế, trong đó áp dụng với ba VĐV Việt Nam ở giải U21 thế giới 2025.

Phương pháp xét nghiệm di truyền SRY vẫn còn nhiều tranh cãi trong giới khoa học về độ chính xác tuyệt đối. Tuy nhiên, một số giải đấu hoặc liên đoàn vẫn áp dụng, để xác định tư cách thi đấu của VĐV nữ.

SEA Games 33 ở Thái Lan có quy định kiểm tra rối loạn giới tính ở các môn dành cho nữ. Ngoài ra, Liên đoàn điền kinh thế giới bắt buộc VĐV xét nghiệm SRY tối thiểu một lần từ 1/9/2025. Hình thức là lấy mẫu niêm mạc hoặc mẫu máu khô để phân tích kết quả. Nếu VĐV có nhiễm sắc thể Y thì không được thi đấu hạng mục nữ, hoặc thi đấu ở các giải không xếp hạng. Trường hợp bị rối loạn phát triển giới (DSD) có cơ thể sản sinh testosterone cao, VĐV phải hạ mức hormone xuống dưới ngưỡng cho phép.

Hiếu Lương