Sách về cội nguồn văn hóa của học giả Đào Duy Anh

Cuốn đầu tiên trong bộ sách – Văn hóa là gì? – được xuất bản lần đầu năm 1948, là một trong những tác phẩm sớm đặt nền móng lý luận cho việc nhận thức về văn hóa giữa thế kỷ 20. Tác giả đặt hàng loạt câu hỏi như văn hóa là gì, hình thành từ đâu, vận động ra sao trong lịch sử, từ đó từng bước kiến giải nó như một chỉnh thể rộng lớn, gắn chặt với đời sống sinh hoạt của con người.

Tác phẩm cũng nhìn lại tiến trình phát triển của nhân loại, từ buổi đầu con người vật lộn với tự nhiên để sinh tồn, đến khi văn hóa trở thành công cụ và là sản phẩm của các mối quan hệ xã hội.

Đó là kết tinh chung của lao động, khát vọng giải phóng con người khỏi những ràng buộc về vật chất lẫn tinh thần. Tác giả viết: “…Văn hóa ngày nay với cái ý nghĩa tốt đẹp của nó, là kết quả của sự hợp tác của toàn thể nhân loại trên thế giới trải qua các thế hệ, chứ không phải là của một giai cấp nào riêng”.

Theo đơn vị phát hành, sau hơn nửa thế kỷ, sách vẫn giữ nguyên giá trị, giúp độc giả tiếp cận lại những suy tư ban đầu về văn hóa trong học thuật, gợi mở nhiều cách nhìn sâu sắc. Tác phẩm trở thành sách yêu thích với độc giả phổ thông lẫn sinh viên chuyên ngành liên quan.

Cuốn thứ hai – Nguồn gốc dân tộc Việt Nam – là một trong những công trình tiên phong của sử học Việt Nam hiện đại, kết hợp giữa cổ sử, khảo cổ học, dân tộc học và nhân chủng học. Tác giả từng bước phân tích vấn đề nguồn gốc người Việt bằng những luận cứ có cơ sở khoa học, mở ra hướng nghiên cứu mới.

Sách gồm bảy chương: Nguồn gốc truyền kỳ, Giao Chỉ và Việt Thường, Ư Việt, Bách Việt, Lạc Việt, Văn hóa Lạc Việt và Sự phôi thai của dân tộc Việt Nam. Ông khảo sát các truyền thuyết như Thần Nông, Kinh Dương Vương, phân tích các nhóm Việt cổ trong không gian rộng lớn của lưu vực Trường Giang. Trên nền tảng đó, tác giả từng bước đặt người Việt vào bức tranh chung của các tộc người phương Nam cổ đại. Không chỉ truy tìm nguồn gốc, sách tái hiện sự vận động, giao thoa và phân hóa của các nhóm cư dân trong lịch sử khu vực.

Một trong những đóng góp nổi bật của công trình là cách tác giả tiếp cận các vấn đề di cư, tiếp xúc văn hóa, tổ chức xã hội, phát triển nông nghiệp. Qua đó, ông lý giải sự hình thành của một cộng đồng người mang bản sắc riêng. Theo nhà xuất bản, với cách viết chặt chẽ, giàu tư liệu, ấn phẩm dành cho những ai quan tâm đến lịch sử hình thành, bản sắc của dân tộc Việt, phù hợp với sinh viên các ngành khoa học xã hội cũng như bạn đọc phổ thông.

Giáo sư Đào Duy Anh (1904-1988) là học giả có nhiều nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học xã hội – nhân văn, ngôn ngữ, văn hóa, sử học, dân tộc học, xã hội học, địa lý học lịch sử, văn bản học. Ông còn có nhiều đóng góp về dịch thuật, hiệu đính, chú giải các tác phẩm cổ sử Việt Nam. Năm 2000, giáo sư Đào Duy Anh được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh.

Mai Nhật