Số phận ông Maduro trước dấu hỏi lớn

Nếu bị kết tội, ông có thể phải ngồi tù suốt đời, song các luật sư lập luận ông được hưởng quyền miễn trừ với tư cách nguyên thủ quốc gia.

Hôm 5-1, Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro ra hầu tòa lần đầu tại tòa án liên bang ở TP New York. Phiên điều trần đánh dấu bước đầu trong quá trình pháp lý dự báo sẽ phức tạp và kéo dài, trong khi tại Venezuela, tình hình chính trị đang chìm trong bất ổn.

“Tôi bị bắt cóc”

Theo báo Washington Post, phiên điều trần kéo dài hơn 35 phút là cơ hội công khai đầu tiên để ông Maduro lên tiếng kể từ khi nhà lãnh đạo Venezuela và phu nhân Cilia Flores bị lực lượng đặc nhiệm Mỹ bắt từ thủ đô Caracas. 

“Tôi là Tổng thống Nicolas Maduro Moros. Tôi là Tổng thống Cộng hòa Venezuela. Tôi bị bắt cóc từ ngày 3-1. Tôi bị bắt tại nhà riêng ở Caracas, Venezuela” – ông Maduro nói.

Ông Maduro ngồi tại bàn bị cáo, mặc quần áo tù nhân và làm theo chỉ dẫn của thẩm phán. Nhà lãnh đạo Venezuela tận dụng phiên điều trần để phản đối việc bị đưa tới tòa án Mỹ, khẳng định mình là “tổng thống hợp hiến của đất nước tôi” và là “một người tử tế”.

Bản cáo trạng của phía Mỹ cho rằng ông Maduro “đứng đầu một chính phủ tham nhũng và bất hợp pháp, trong nhiều thập niên đã lợi dụng quyền lực nhà nước để bảo vệ và thúc đẩy các hoạt động phi pháp bao gồm buôn ma túy”. 

Bản cáo trạng nêu rằng ông Maduro vẫn “duy trì quyền lực bất chấp thất bại trong các cuộc bầu cử gần đây”, đồng thời cáo buộc ông, vợ ông và những người thân cận đã tích lũy của cải và quyền lực trong lúc tiến hành “chiến dịch buôn bán cocaine không ngừng nghỉ”.

Ông Maduro đối mặt với bốn cáo buộc – bao gồm âm mưu khủng bố ma túy, âm mưu nhập khẩu cocaine và các tội danh liên quan đến vũ khí. Vợ ông bị truy tố về âm mưu nhập khẩu cocaine và các cáo buộc liên quan đến vũ khí. Cả hai đều tuyên bố không nhận tội.

Quá trình pháp lý phức tạp

Thẩm phán liên bang Mỹ Alvin K. Hellerstein, người chủ trì phiên điều trần, cam kết sẽ bảo đảm rằng Tổng thống Maduro và phu nhân Flores được “xét xử công bằng”. Thẩm phán đọc cho ông Maduro biết các quyền, bao gồm quyền có luật sư và quyền giữ im lặng.

Các luật sư cho biết cả hai bị cáo đều cần được chăm sóc y tế trong thời gian giam giữ. Ông Barry Pollack, luật sư của ông Maduro, thông tin nhà lãnh đạo 63 tuổi này có “một số vấn đề về sức khỏe và y tế cần được chú ý”. 

Còn luật sư của bà Flores cho biết phu nhân 69 tuổi bị thương trong quá trình bắt giữ và đề nghị thẩm phán cho phép chụp X-quang cũng như khám sức khỏe để xác định mức độ thương tích, gồm khả năng bị gãy hoặc bầm dập xương sườn. 

Thẩm phán Hellerstein đã chỉ đạo các công tố viên và phía bào chữa sắp xếp việc điều trị cho cả hai bị cáo.

“Thân chủ của chúng tôi đang giữ tinh thần tốt. Chúng tôi mong muốn xem xét và phản bác các bằng chứng mà Chính phủ Mỹ đưa ra. Đệ nhất phu nhân Venezuela hiểu rằng con đường phía trước còn dài và bà đã sẵn sàng” – ông Mark E. Donnelly, luật sư của bà Flores, chia sẻ.

Trong phần thảo luận về lịch trình trước xét xử, luật sư Pollack nói rằng vụ án sẽ liên quan đến “một quy trình pháp lý đồ sộ và phức tạp”. 

“Ở đây có những vấn đề liên quan đến tính hợp pháp của việc bắt cóc bằng quân sự” – luật sư Pollack nói với thẩm phán Hellerstein. 

Ông cho biết các hồ sơ pháp lý sẽ tập trung vào “đặc quyền và quyền miễn trừ” mà Tổng thống Maduro được hưởng với tư cách là nguyên thủ của một quốc gia có chủ quyền.

Ông Kyle Wirshba, trợ lý công tố viên Mỹ tại Manhattan, cho biết văn phòng của ông sẽ bắt đầu cung cấp bằng chứng cho bên bào chữa một khi hai bên thống nhất về lệnh niêm phong các tài liệu này.

Tại phiên điều trần, cả hai bị cáo đều cho biết họ không yêu cầu được tại ngoại, mặc dù họ có thể lựa chọn làm như vậy sau này. Phiên điều trần tiếp theo được ấn định vào ngày 17-3-2026, song một phiên tòa xét xử toàn diện có thể còn phải chờ khá lâu nữa.

Báo Politico bình luận việc đưa ra phán quyết về các cáo buộc có thể mất thời gian dài, và thẩm phán Hellerstein là người có kinh nghiệm với những vụ án nổi bật kéo dài trong nhiều năm. Trước đây, ông từng đảm nhận việc xét xử hơn 10.000 vụ kiện liên quan đến vụ khủng bố ngày 11-9-2001.

Tại phiên họp khẩn cấp của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc hôm 5-1, Đại sứ Venezuela Samuel Moncada kêu gọi Chính phủ Mỹ “tôn trọng đầy đủ các quyền miễn trừ của Tổng thống Nicolas Maduro và Đệ nhất phu nhân Cilia Flores, cũng như lập tức trả tự do và đưa họ trở về Venezuela an toàn”.

Venezuela trong bất ổn

Cuộc đột kích ban đêm vào hôm 3-1 diễn ra sau nhiều tháng Mỹ gia tăng sức ép đối với ông Maduro. Diễn biến này gây chấn động toàn cầu, đồng thời làm gia tăng lo ngại Tổng thống Trump có thể thực hiện những lời đe dọa mà ông từng đưa ra đối với các quốc gia khác trong khu vực như Cuba, Colombia.

Trong lúc ông Maduro tuyên bố vô tội tại Mỹ, lãnh đạo lâm thời Delcy Rodríguez của Venezuela đang nỗ lực củng cố quyền lực trong nước. Một số quan chức Mỹ và các nhà phân tích đánh giá bà Rodriguez (56 tuổi) là người thực dụng hơn ông Maduro. 

Bà đã chính thức tuyên thệ nhậm chức tổng thống lâm thời tại Quốc hội Venezuela vào ngày 5-1. Ban đầu bà lên án việc Mỹ bắt giữ ông Maduro, nhưng đến ngày 4-1 đã thể hiện giọng điệu hòa giải hơn với chính quyền ông Trump và kêu gọi “chung sống hòa bình”.

Cuộc đột kích – mà Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tiết lộ có sự tham gia của khoảng 200 binh sĩ Mỹ – đã làm dấy lên làn sóng bất an tại Venezuela, khi người dân không rõ điều gì sẽ xảy ra tiếp theo.

Theo một sắc lệnh có hiệu lực từ hôm 3-1 nhưng chỉ được công bố đầy đủ ngày 5-1, lực lượng cảnh sát quốc gia, các bang và địa phương của Venezuela đã được lệnh ngay lập tức truy tìm và bắt giữ bất kỳ ai “liên quan đến việc thúc đẩy hoặc hỗ trợ cuộc tấn công vũ trang của Mỹ”.

Chính quyền ông Trump đã đưa ra những tín hiệu trái chiều về tương lai của Venezuela. Sau khi ông Maduro bị bắt, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ “điều hành” Venezuela. 

Tuy nhiên, Ngoại trưởng Marco Rubio lại có cách tiếp cận khác khi gợi ý trong các cuộc phỏng vấn truyền hình rằng Mỹ “điều hành chính sách” chứ không phải điều hành cả đất nước Venezuela. 

Ông nói trên Đài NBC: “Đây không phải là một cuộc xâm lược. Đây không phải là một chiến dịch quân sự kéo dài. Đây là một chiến dịch rất chính xác, chỉ diễn ra trong vài giờ”.