Sự cố khiến loạt bom hạt nhân Mỹ vỡ tung ở Greenland năm 1968

Ngày 21/1/1968, oanh tạc cơ B-52G Mỹ có hô hiệu HOBO 28 làm nhiệm vụ tuần tra hạt nhân, chở theo 4 quả bom nguyên tử và bay vòng kín quanh căn cứ không quân Thule ở tây bắc đảo Greenland. Một thành viên tổ lái đột nhiên ngửi thấy mùi cao su cháy. Nguyên nhân là đệm mút do một người đặt trên lỗ thoát khí nóng đã bắt lửa.

Phi hành đoàn vội vã tìm cách dập tắt đám cháy, song ngọn lửa nhanh chóng vượt ra ngoài tầm kiểm soát. Họ liên lạc với sân bay Thule để xin hạ cánh khẩn cấp nhưng không kịp, do hệ thống điện đã ngừng hoạt động và buồng lái tràn ngập khói.

6 thành viên tổ lái nhảy dù thành công, người thứ 7 thiệt mạng do chấn thương đầu nghiêm trọng trong lúc cố gắng thoát ly. Máy bay B-52 lao xuống lớp băng trên vịnh North Star với tốc độ 900 km/h.

Cú va chạm mạnh đã kích hoạt những khối thuốc nổ trên các quả bom, song không gây ra vụ nổ hạt nhân. Dù vậy, vật liệu phóng xạ đã bị phát tán ra khu vực rộng lớn, gây ô nhiễm plutonium nặng nề. Vụ tai nạn cũng để lại “vết sẹo” dài 700 m, rộng 160 m trên mặt băng.

Nhiệm vụ mà HOBO 28 thực hiện ngày 21/1/1968 là một phần trong chiến dịch bí mật mang tên “Chrome Dome”, trong đó các phi đội B-52 mang theo vũ khí nguyên tử liên tục tuần tiễu trên không, sẵn sàng tiến hành đòn trả đũa hạt nhân nếu Mỹ bị tấn công phủ đầu. Những chiếc B-52 có nhiều lộ trình bay khác nhau, một số đi qua miền bắc nước Mỹ và châu Âu.

Chiếc HOBO 28 rơi cách sân bay Thule khoảng 11 km. Đến hiện trường đầu tiên là một nhóm thợ săn người Inuit bản địa, tiếp đó là hàng trăm binh sĩ Mỹ và nhân viên hỗ trợ người Đan Mạch từ căn cứ. Dưới màn đêm và nhiệt độ thấp tới -60 độ C, họ bắt đầu thu thập mảnh vỡ máy bay và hàng tấn băng tuyết bị nhiễm xạ.

Washington ban đầu muốn để xác máy bay chìm xuống đáy vịnh, song Đan Mạch đề nghị Mỹ thu gom phi cơ và đưa trở lại nước này, cùng với toàn bộ băng tuyết bị ô nhiễm. Do lo ngại nguy cơ mất căn cứ tại Greenland, Washington cuối cùng đã chấp nhận yêu cầu của Copenhagen.

Chiến dịch dọn dẹp mang tên “Crested Ice” được tiến hành nhanh chóng, do băng ở vịnh sẽ tan ra khi mùa xuân đến. Các mảnh vỡ được chuyển đến nhà máy Pantex tại bang Texas để giám định, còn băng tuyết nhiễm xạ được chất vào thùng thép niêm phong kín để đưa đến cơ sở Savannah River ở bang Nam Carolina.

Vụ tai nạn đã làm lộ việc Mỹ thường xuyên triển khai oanh tạc cơ mang vũ khí hạt nhân trên vùng trời Greenland, khiến quan hệ giữa Washington và Copenhagen trở nên căng thẳng. Đan Mạch đã tuyên bố là vùng phi hạt nhân vào năm 1957, đồng nghĩa không cho phép vũ khí nguyên tử hiện diện trên lãnh thổ.

Các thông tin được tiết lộ năm 1995 cho thấy thủ tướng Đan Mạch H. C. Hansen đã ngầm chấp thuận cho Mỹ triển khai vũ khí hạt nhân ở Greenland thông qua thư viết tay gửi cho đại sứ Mỹ. Theo một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ, động thái này đồng nghĩa Washington “gần như có thể làm mọi thứ mình muốn ở hòn đảo”.

Quân đội Mỹ đã lưu trữ ít nhất 48 đầu đạn hạt nhân tại căn cứ Thule trong giai đoạn 1958-1965.

Đây không phải rắc rối duy nhất xuất hiện sau vụ rơi máy bay B-52. Những người tham gia dọn dẹp tại hiện trường cho biết đã gặp nhiều vấn đề sức khỏe do tiếp xúc với chất phóng xạ, trong đó có lão hóa sớm, mệt mỏi cực độ, bệnh ngoài da và suy giảm hệ miễn dịch.

Dù vậy, các cuộc điều tra không xác định được mối liên hệ giữa những vấn đề này với phơi nhiễm phóng xạ, thậm chí còn kết luận rằng đây là “hậu quả từ lối sống” của những người đó.

Năm 2008, đài BBC công bố thông tin gây chấn động rằng Mỹ không thu hồi được toàn bộ 4 quả bom nguyên tử, do một quả đã phá vỡ lớp băng và chìm xuống đáy biển. Một chiến dịch trục vớt bằng tàu ngầm đã được tiến hành nhưng không thu hồi được vũ khí.

Khi giới chức Mỹ phân tích các mảnh vỡ thu thập được, họ cũng phát hiện rằng một trong các tầng thứ cấp của bom đã bị thất lạc.

Một số chuyên gia nhận định quả bom bị mất không phải mối đe dọa với cư dân và môi trường tại khu vực. Tuy nhiên, khả năng cao là lượng lớn vật liệu hạt nhân cấp độ vũ khí vẫn còn nằm đâu đó ở đáy biển, dưới lớp băng ngoài khơi vịnh North Star.

Dù vậy, Viện nghiên cứu Quốc tế Đan Mạch hồi năm 2009 công bố báo cáo cho rằng không có quả bom nào bị mất, khẳng định chiến dịch tìm kiếm dưới nước là nhằm truy vết vật liệu uranium-235 trong lõi phân hạch của tầng thứ cấp.

Phạm Giang (Theo New World, Eurasian Times)