Tăng sức chống chịu cho nền kinh tế

Ứng phó linh hoạt

Đêm 13.3, Bộ Công thương thông báo tiếp tục chi Quỹ bình ổn giá xăng dầu (Quỹ bình ổn) để góp phần ổn định, hạn chế tác động của giá xăng dầu đến các hoạt động KT-XH. Sau khi chi sử dụng Quỹ bình ổn, giá xăng dầu tiêu dùng phổ biến trên thị trường được giữ nguyên như trước đó với giá xăng RON 95 không cao hơn 25.575 đồng/lít; giá dầu diesel không cao hơn 27.025 đồng/lít; giá dầu mazut không cao hơn 18.661 đồng/kg… Như vậy, sau 4 lần liên tiếp chi mạnh Quỹ bình ổn, cộng với việc giảm thuế suất nhập khẩu khẩu ưu đãi đối với các mặt hàng xăng, nhiên liệu và một số nguyên liệu hóa dầu xuống còn 0% (thuế nhập khẩu ưu đãi các mặt hàng trước đây từ 2 – 10%), chúng ta đã tạm thời kìm hãm được đà tăng của xăng dầu, giảm bớt áp lực đè nặng lên hàng hóa trong nước cũng như hoạt động của các doanh nghiệp (DN).

Đây không phải là lần đầu tiên VN ứng phó với những biến động mạnh từ bên ngoài nền kinh tế. Năm 2025, chính sách thuế đối ứng của Mỹ cũng gây tác động lớn đến hoạt động xuất khẩu – một trong những động lực tăng trưởng của kinh tế VN. Thế nhưng kết quả năm 2025 ghi nhận tăng trưởng GDP cả năm của VN đạt trên 8%, thuộc nhóm cao nhất châu Á và thuộc nhóm tăng trưởng hàng đầu thế giới. Quy mô GDP cả nước ước đạt 510 tỉ USD và thu nhập bình quân đầu người lần đầu vượt mốc 5.000 USD, tăng 1,4 lần so với năm 2020, đưa VN vào nhóm nước thu nhập trung bình cao… Kết quả đó là nhờ những nỗ lực vượt bậc của VN, với sự điều hành xuyên suốt của Chính phủ khi làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống và thúc đẩy động lực tăng trưởng mới như kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế sáng tạo…

PGS-TS Trần Hoàng Ngân, đại biểu Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng tư vấn đột phá phát triển Trường ĐH Sài Gòn, nhận định trong vòng 5 năm qua, VN đã phải đối diện với nhiều “cú sốc” lớn từ thế giới. Có thể kể đến như đại dịch Covid-19 gây ảnh hưởng đến nhiều mặt; kế đến là xung đột quân sự giữa Nga với Ukraine cũng khiến giá xăng dầu thế giới bật tăng cao trong một thời gian, tác động đến chuỗi cung ứng thế giới; hay gần đây là chính sách thuế đối ứng của Mỹ đối với nhiều nước. Tuy nhiên, vượt qua những thách thức khó khăn đó, đặc biệt kết quả tăng trưởng kinh tế cuối năm 2025 đã thể hiện sức “đề kháng” của VN ngày càng tốt hơn. Mức tăng trưởng GDP cao năm vừa qua cũng cho thấy khả năng chống chịu và thích ứng của nền kinh tế VN trong bối cảnh bất định toàn cầu ngày càng tăng.

Tăng cường nội lực

TS Nguyễn Văn Điển, Trưởng khoa Kinh tế chính trị, Học viện Chính trị Khu vực II, đánh giá: may mắn đầu tiên của VN trong bối cảnh khủng hoảng chiến sự Trung Đông lần này là có một Chính phủ hành động rất nhanh, mạnh. Ngay khi chiến sự leo thang, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã trực tiếp điện đàm và làm việc với lãnh đạo các quốc gia dầu mỏ hàng đầu để tìm kiếm cam kết cung ứng dài hạn. Với quan hệ và uy tín, VN cũng đã nhận được tín hiệu ủng hộ từ các nước. Đây là diễn biến tích cực từ bên ngoài giúp chúng ta đảm bảo nguồn cung về nguyên liệu, nhiên liệu cho những ngành hàng liên quan đến dầu khí, dầu mỏ.

Trong nước, cả hệ thống chính trị cũng đang quyết tâm đột phá về thể chế, tạo môi trường kinh doanh thật sự thuận lợi hơn, đồng hành cùng DN, lắng nghe DN nhiều hơn. Với các DN, quan trọng nhất hiện nay không phải vấn đề được bơm tiền mà là có một môi trường kinh doanh thuận lợi, thông thoáng. Vì thế, sự sát cánh của nhà nước là động lực rất lớn về mặt tâm lý, mang ý nghĩa ủng hộ tinh thần rất quan trọng đối với các DN khi ngày càng có nhiều cú sốc từ bên ngoài. Đây là những “tấm giảm xóc” hiệu quả để tăng sức chống chịu cho nền kinh tế trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, trong bối cảnh thế giới bất định, các tác động bên ngoài ngày càng nhiều và sức ảnh hưởng ngày càng mạnh, VN cần nhất là tăng cường nội lực, tự dựng cho mình “sức đề kháng” đủ mạnh, đảm bảo mục tiêu tăng trưởng cao. Muốn tạo dựng nội lực, tự lực tự cường, quan trọng nhất là phải thay đổi thể chế, tạo ra một môi trường kinh doanh thân thiện, thủ tục hành chính đơn giản để các DN có đầy đủ không gian sáng tạo và phát huy tất cả năng lực của mình. Bên cạnh đó, nhà nước cần phải đẩy mạnh giải ngân đầu tư công, coi đây là một trong những đòn bẩy tạo động lực lan tỏa mạnh mẽ nhất, đưa khu vực công nghiệp và xây dựng tăng trưởng mạnh. Song song, kích hoạt các sandbox thể chế về kinh tế số, kinh tế tuần hoàn, mở đường băng cho VN phát triển bền vững.

“Cả phía nhà nước và DN đều phải đồng lòng, linh hoạt thích ứng. Thường thì trong những cú sốc lớn như hiện nay, hành động từ nhà nước và những người đứng đầu chính quyền các cấp sẽ đóng vai trò quan trọng hơn. Cộng đồng DN dựa trên động lực, tinh thần lan tỏa đó sẽ yên tâm, mạnh mẽ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; từ đó khắc phục những cú sốc nguồn cung từ bên ngoài”, vị chuyên gia kinh tế này nhấn mạnh.

TS Nguyễn Quốc Việt, Trưởng nhóm nghiên cứu vĩ mô, Trường ĐH Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, phân tích: VN là một nền kinh tế có độ mở cao, vì thế tăng trưởng GDP của VN phụ thuộc đáng kể vào xuất khẩu và các dòng dịch chuyển xuyên biên giới như du lịch, những ngành mà cú sốc từ bên ngoài sẽ có tác động trực tiếp. Chẳng hạn, nếu chiến sự tại khu vực Trung Đông hiện nay kéo dài, hoạt động vận tải hàng không bị ảnh hưởng, du lịch quốc tế suy giảm, thì đây sẽ là một lực cản đáng kể. Để giảm thiểu những tác động tiêu cực đó, VN nhất định phải tăng cường nội lực, nâng cao năng suất, tăng sức chống chịu của nền kinh tế. Những chính sách, nghị quyết của Đảng thời gian qua để phát triển kinh tế tư nhân, thúc đẩy KH-CN, đổi mới sáng tạo hay xây dựng kinh tế nhà nước cùng DN nhà nước lớn mạnh là hướng đến mục tiêu xây dựng nền kinh tế tự chủ, tự cường cho VN.

TS Nguyễn Quốc Việt nhấn mạnh: trong quá trình thúc đẩy kinh tế phát triển, xây dựng nền kinh tế tự chủ thì vẫn cần các giải pháp ngắn hạn để ứng phó linh hoạt, hiệu quả với những biến động khó lường. Chẳng hạn với giá xăng dầu tăng cao do tác động từ chiến sự ở khu vực Trung Đông, việc phối hợp giữa các bộ, ngành cũng như sự vào cuộc của Chính phủ với nhiều chính sách để giảm thiểu tác động này là cần thiết. Sự phối hợp giữa các ngành cần tiếp tục thực hiện với tư duy dám làm, quyết định sớm. Nếu không ứng phó kịp thì khả năng tác động cao, gây ra lạm phát và các yếu tố kinh tế vĩ mô khác sẽ khiến kinh tế bị tổn thương.

ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH

Thuận lợi cho hành trình tăng trưởng cao

Dù đối diện với những khó khăn thách thức, các chuyên gia đánh giá VN vẫn có những thuận lợi để thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao đã đề ra. TS Nguyễn Văn Điển nhìn nhận: cũng giống như giai đoạn đại dịch Covid-19 hay khủng hoảng kinh tế năm 2008 và biến động nhiên liệu toàn cầu hiện nay, kinh tế VN vẫn có thể trụ vững và lấy đà phát triển là nhờ có trụ đỡ vững chắc là khu vực nông nghiệp. Dù có xung đột thì con người vẫn phải tiêu thụ thực phẩm, vẫn phải mua lương thực, rau củ quả… Mới nhất, VN đã xuất khẩu bưởi tươi sang Úc, đây là loại trái cây thứ 6 được phép nhập khẩu chính ngạch sang thị trường này. Trước đây, VN toàn nhập trái cây từ Úc, nay lại có những sản phẩm xuất khẩu ngược lại. Nếu có thể tiếp tục phát huy vai trò của nông nghiệp là trụ đỡ của nền kinh tế thông qua việc tiếp tục chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đạt chuẩn Global Gap để mở rộng thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm nông sản, thì VN vẫn sẽ giữ được độ đàn hồi bền vững trước các biến động mạnh từ thế giới.

Về trụ cột xuất nhập khẩu, hiện VN là nền kinh tế mở, đã ký 17 hiệp định thương mại thế hệ mới, được bạn bè, đối tác khắp thế giới nhìn nhận là địa chỉ tin cậy, độ uy tín cao. Đây chính là “xa lộ” để VN xuất khẩu hàng hóa đi khắp thế giới. Bộ Chính trị cũng dự kiến sớm ban hành nghị quyết riêng về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), chủ trương thu hút vốn FDI vào những ngành nghề phù hợp quy hoạch, chiến lược theo từng giai đoạn, từng thời kỳ. Đặc biệt, thuận lợi chính là VN đang ở giai đoạn quyết tâm chuyển đổi, biến điểm nghẽn thể chế trở thành động lực. Khi tháo những điểm nghẽn thì sẽ trở thành động lực, VN thu hút được những chuyên gia nước ngoài, lực lượng lao động chất lượng cao…

“Nhưng nói như vậy cũng để thấy, hạn chế lớn nhất hiện vẫn là thể chế và con người thực thi. Nếu không tháo gỡ được tư duy, thủ tục vẫn rườm rà thì sẽ rất khó để tận dụng tiềm năng và cơ hội. Lãnh đạo chính trị, lãnh đạo chính quyền đều quyết tâm cao nhưng thực tế vẫn còn tình trạng trên nóng dưới lạnh, khiến bộ máy bên dưới chưa thực sự chuyển động. Do đó, hiện nay ngoài việc phân cấp phân quyền rõ thì bản thân mỗi cán bộ cũng phải chuyển đổi tư duy, chủ động đề xuất giải pháp để thực hiện ngay. Trong bộ máy quản lý hành chính nhà nước, “ông” nào không chịu chuyển đổi, không làm thì thay luôn, đứng sang một bên. Chỉ khi quyết liệt từ trên xuống dưới thì bộ máy mới chuyển động thật sự và tạo ra thành quả”, TS Nguyễn Văn Điển chỉ rõ.

PGS-TS Trần Hoàng Ngân nhận định từ kinh nghiệm vượt qua những thách thức trước đây, VN cần tiếp tục phát huy các lợi thế của mình như tiếp tục duy trì ổn định vĩ mô, kiềm chế lạm phát. Ngoài những giải pháp ngắn hạn để ứng phó với biến động trước mắt thì giải pháp dài hạn là xây dựng nền kinh tế tự lực, tự chủ và chuyển đổi; đồng thời tiếp tục khai thông “điểm nghẽn” hạ tầng và đầu tư công. Nếu giải ngân đầu tư công trong năm nay đạt gần 100% mục tiêu thì sẽ tạo được hiệu ứng mồi cho đầu tư tư nhân, sử dụng hiệu quả đất công, tài sản công… Tương tự, thúc đẩy các động lực mới, đặc biệt ở những thành phố, khu vực kinh tế lớn như TP.HCM, Hà Nội, chuyển từ thâm dụng lao động sang kinh tế tri thức. Một vấn đề khác là tiếp tục nâng cao hiệu quả phục vụ của nền hành chính, cắt giảm thủ tục chồng chéo, hỗ trợ tối đa nhà đầu tư trong và ngoài nước…

“Kể từ khi vượt qua được cú sốc đại dịch Covid-19, VN đã duy trì được sự ổn định vĩ mô, kinh tế ngày càng tăng trưởng. Điều này đã thể hiện được sự ứng phó linh hoạt, hiệu quả với những biến động thách thức từ môi trường thế giới, mang lại niềm tin cho người dân nói chung, DN và nhà đầu tư nước ngoài. Đây sẽ là thuận lợi lớn nhất để VN thực hiện được mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn bước vào kỷ nguyên mới”, PGS-TS Trần Hoàng Ngân chia sẻ.