Tăng trưởng kiểu cũ chạm trần, TP.HCM buộc phải đổi mô hình phát triển

Ngày 5.2, Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM tổ chức tọa đàm chuyển đổi mô hình phát triển của TP.HCM sang mô hình dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Ông Nguyễn Hải Minh, Phó vụ trưởng Vụ Kinh tế tổng hợp (thuộc Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương), cho biết đơn vị đang xây dựng đề án đổi mới mô hình phát triển đất nước, hướng đến mục tiêu tăng trưởng 2 con số dựa trên nền tảng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo ông Minh, nhiều quốc gia trên thế giới đã chuyển sang mô hình phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và dữ liệu, tạo ra cuộc cạnh tranh gay gắt về chiến lược và mô hình phát triển. Trong bối cảnh đó, Việt Nam buộc phải sớm định hình mô hình phát triển của riêng mình để nắm bắt cơ hội.

Ông Minh cho biết có 6 trụ cột phát triển đất nước gồm kinh tế, xã hội, văn hóa, môi trường, đối ngoại – quốc phòng an ninh và thể chế, trong đó khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là yếu tố xuyên suốt cả 6 trụ cột này.

Đối với TP.HCM, ông Minh đánh giá địa phương hội tụ đầy đủ các yếu tố và điều kiện để phát triển mọi ngành kinh tế dựa trên tri thức như: kinh tế số, kinh tế sáng tạo, công nghiệp công nghệ cao, tài chính ngân hàng, logistics, cùng các dịch vụ y tế và giáo dục.

Trong khi đó, TS Trần Du Lịch cho biết từ 20 năm trước, TP.HCM đã thảo luận việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu, từ gia công sang tham gia vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao nhất nhưng chuyển biến trên thực tế còn chậm.

Hiện tăng trưởng của TP.HCM vẫn dựa trên 4 nhóm ngành công nghiệp chủ lực và 9 nhóm ngành dịch vụ. Theo chuyên gia, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số vẫn phải gắn với các ngành này chứ không thể chỉ làm chip. “Vấn đề không phải là không còn làm những sản phẩm đó nữa, mà là đưa yếu tố xanh và số vào để tăng tính cạnh tranh”, TS Trần Du Lịch nhận định.

Cũng theo TS Trần Du Lịch, Trung ương đã trao quyền tự chủ về thể chế khá mạnh cho TP.HCM, nên địa phương cần sớm cụ thể hóa bằng các chính sách đối với các lĩnh vực như công nghệ tài chính, kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, trung tâm thương mại quốc tế và các mô hình kinh doanh mới.

Chuyên gia cũng đề xuất sớm hình thành quỹ đổi mới sáng tạo và đầu tư mạo hiểm với quy mô lớn, hoạt động theo nguyên tắc thị trường, nhà nước cùng đầu tư với tư nhân để hỗ trợ các công ty khởi nghiệp công nghệ, doanh nghiệp khởi nguồn từ trường đại học… Nhà nước tham gia quỹ này với vai trò góp vốn mồi để kích hoạt vốn đầu tư xã hội.

Chuyển đổi mô hình tăng trưởng là tất yếu

Ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM nhận định địa phương đang đứng trước thời điểm lịch sử với không gian phát triển mới sau khi sáp nhập địa giới hành chính.

Để duy trì vị thế đầu tàu kinh tế, TP.HCM không thể tiếp tục dựa vào các mô hình tăng trưởng truyền thống vốn đã chạm ngưỡng giới hạn. “Việc chuyển dịch sang mô hình phát triển dựa trên kinh tế tri thức, kinh tế số là lựa chọn tất yếu, là chìa khóa để nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc tế”, ông Thắng nói.

Dự thảo chuyên đề do Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp nhóm chuyên gia biên soạn xác định khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo không còn là yếu tố hỗ trợ, mà là nền tảng cốt lõi của mọi hoạt động kinh tế – xã hội.

Ông Thắng cho biết TP.HCM đặt mục tiêu là trung tâm thử nghiệm chính sách mới của quốc gia, nhưng cơ chế thử nghiệm (sandbox) cũng cần có cơ sở pháp lý vững chắc để thực hiện.

TP.HCM đã chuẩn bị đầy đủ tâm thế và nguồn lực, nhưng vẫn còn thiếu những “mảnh ghép” về mặt cơ chế để thực sự trở thành trung tâm thử nghiệm chính sách quốc gia về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.