Tết nội hay Tết ngoại?

Năm hết, Tết đến, câu chuyện về ăn Tết nhà nội hay nhà ngoại trong nhiều gia đình lại nóng lên, thậm chí dẫn đến cãi vã. Nhìn ra một số nước trên thế giới, đây cũng là câu chuyện khá phổ biến.

Ông Park Sung-deok (62 tuổi, Giám đốc Viện nghiên cứu gia đình và các cặp đôi ở Hàn Quốc) cho biết phòng tư vấn của ông cũng như rất nhiều phòng tư vấn khác trở nên bận rộn hơn vào dịp Tết. Không phải là những tranh chấp tài sản triệu đô hay các vụ kiện tụng hình sự, mà là xử lý đơn ly hôn. Hiện tượng này phổ biến đến mức người ta có một thuật ngữ riêng cho nó: “Ly hôn dịp lễ Tết”.

Tại Hàn Quốc, hai dịp lễ lớn nhất trong năm là Seollal (Tết Âm lịch) và Chuseok (Trung thu). Với nhiều nàng dâu, đây không phải là khoảng thời gian đoàn tụ gia đình mà trở thành nỗi ám ảnh hàng năm, do họ phải gánh vác trách nhiệm chuẩn bị mâm cúng cực kỳ cầu kỳ và phục vụ đại gia đình chồng trong suốt kỳ nghỉ. Một số nàng dâu thậm chí còn bị ức chế tinh thần khi phải đối diện với sự soi mói của mẹ chồng và thái độ dửng dưng của người chồng.

Có lẽ vì vậy, số liệu thống kê qua nhiều năm tại Hàn Quốc cho thấy tỷ lệ nộp đơn ly hôn thường xu hướng tăng ngay sau các kỳ nghỉ lễ. Một bộ phận thế hệ trẻ Hàn Quốc, nhất là nữ giới ngày nay phản ứng bằng phong trào bihon (không kết hôn), hoặc nếu đã kết hôn, họ yêu cầu thay đổi cách ăn Tết bằng cách đặt đồ ăn sẵn thay vì phải vào bếp thâu đêm suốt sáng.

Một gia đình ở Hà Nội đang quây quần gói bánh chưng đón Tết (Ảnh: Hữu Nghị).

Trung Quốc có một phong tục truyền thống được gọi là Hui Men (hồi môn) – tức con gái đã lấy chồng sẽ về thăm cha mẹ đẻ vào ngày mùng 2 Tết. Ngày này còn được gọi là ngày tiếp đón con rể. Theo truyền thống, ngày mùng 1 là “lãnh địa bất khả xâm phạm” của nhà nội. Con dâu tuyệt đối không về nhà mẹ đẻ ngày này vì quan niệm sẽ mang lại xui xẻo hoặc “làm nghèo” nhà ngoại. Tuy nhiên, ngày mùng 2 lại được quy ước bất thành văn là dành riêng cho nhà ngoại, giúp cân bằng hai nhà nội ngoại.

Tuy nhiên, sự cân bằng mong manh này đã bị phá vỡ bởi chính sách một con trước đây và tốc độ đô thị hóa. Ngày nay, hàng triệu cặp vợ chồng trẻ Trung Quốc đều là con một và gánh trên vai kỳ vọng của cả hai bên tứ thân phụ mẫu. Khi họ sống và làm việc tại các siêu đô thị cách quê nhà hàng nghìn cây số, quy trình “sáng mùng 1 nội, sáng mùng 2 ngoại” trở nên bất khả thi về mặt di chuyển.

Điều này dẫn đến những cuộc đàm phán gay gắt là Tết về quê ai? Câu trả lời không còn đơn giản tuân theo truyền thống. Một giải pháp nổi lên những năm gần đây là “đón Tết luân phiên” (năm nay nội, năm sau ngoại) hoặc mô hình táo bạo hơn là “đón Tết kết hợp”, đó là đón cả bốn bố mẹ lên thành phố lớn để cùng ăn Tết, dù giải pháp này đôi khi lại sinh ra những mâu thuẫn mới giữa hai gia đình thông gia dưới một mái nhà, hoặc khó thực hiện do bố mẹ thích ăn Tết ở quê vì còn có họ hàng, người thân, bè bạn…

Nhật Bản vốn có lịch sử gia đình truyền thống, nơi con dâu về nhà chồng. Nhưng trong xã hội Nhật Bản hiện đại, kỳ nghỉ Oshogatsu (Tết Dương lịch) đã và đang chứng kiến một cuộc cách mạng thầm lặng. Khảo sát cho thấy nhiều cặp vợ chồng trẻ (20-40 tuổi) chọn cách tách ra trong kỳ nghỉ. Chồng mang con về thăm ông bà nội, vợ về thăm bố mẹ đẻ, hoặc chia đôi con cái, con về nội với bố, con về ngoại với mẹ. Người Nhật gọi điều này là bunri kisei – hay hiểu nôm na là “nhà ai nấy về”.

Xu hướng này giải quyết triệt để vấn đề “xung đột lợi ích” giữa vợ và chồng. Người vợ không phải gồng mình diễn vai con dâu thảo hiền nếu không muốn, và người chồng thoát khỏi thế khó xử. Dù thiếu vắng sự lãng mạn của sự sum họp trọn vẹn, bunri kisei phản ánh sự phát triển của tư duy cá nhân hóa cao độ. Đây có phải là sự hy sinh hình thức “đoàn tụ vật lý” để giữ gìn sự “bình yên tâm lý” cho cuộc hôn nhân không?

Tại Mỹ và Anh, một số thống kê cho thấy mô hình phổ biến nhất là “luân phiên sự kiện”. Nếu Lễ Tạ ơn (Thanksgiving) năm nay ăn ở nhà vợ, thì Giáng sinh (Christmas) chắc chắn sẽ dành cho nhà chồng, và năm sau sẽ đảo ngược lại. Điểm mấu chốt ở đây là kế hoạch. Các cặp đôi thường thảo luận lịch trình này từ rất sớm, có khi từ tháng 9, để loại bỏ yếu tố bất ngờ và cảm giác gò bó, ép buộc. Điều quan trọng nhất là mọi thỏa thuận trong vấn đề này đều đạt được dựa trên sự tự nguyện và chia sẻ, không có gượng ép hay xem đây là vấn đề danh dự như ở một số quốc gia Á Đông.

Nhìn ra thế giới để thấy, mâu thuẫn “Tết nội – Tết ngoại” không phải riêng có ở Việt Nam. Kinh nghiệm các nước cho thấy, cách ứng xử theo truyền thống nếu không được soi chiếu dưới ánh sáng của nhân văn và sự cảm thông, sẽ có thể trở thành “gông cùm”.

Trước hết chúng ta cần một cuộc cách mạng trong nếp nghĩ, bắt đầu từ việc gỡ bỏ cấu trúc quan niệm “dâu con, rể khách”. Sự hiện diện của con dâu tại nhà chồng hay con rể ở nhà vợ đều vô cùng quý giá, và ai cũng có quyền được báo hiếu cha mẹ đẻ của mình trong những ngày lễ Tết.

Các gia đình mà nội ngoại ở cách xa nhau, hãy chủ động đề xuất và thống nhất năm về nội, năm về ngoại. Các mô hình linh hoạt như “Luân phiên năm chẵn – lẻ” hay “Tết du lịch” hoàn toàn có thể áp dụng nếu có sự đồng thuận và tôn trọng. Với gia đình bên nội, người chồng sẽ là người đứng ra tâm sự và chia sẻ với bố mẹ đẻ của mình, với gia đình bên ngoại, vợ sẽ là người chủ động nói về sự luân phiên như thế. Và quan trọng là diễn giải cho các đấng sinh thành thấy rằng, “ở bên Tây và bên Tàu” cũng thế, chứ không riêng gì ở mình đâu.

Cái Tết trọn vẹn nhất không phải là cái Tết đầy đủ nghi lễ nhất, mà là cái Tết không có giọt nước mắt tủi hờn, chỉ có những nụ cười, niềm vui của sự đoàn viên.

Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!