Thách thức với tuyên bố ‘thắng dễ Iran’ của ông Trump

Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây liên tục đưa ra những cảnh báo ngày càng gay gắt với Iran, khi quốc gia Hồi giáo này chưa chịu nhượng bộ trước các yêu cầu về chương trình hạt nhân, tên lửa mà Washington đưa ra trong các cuộc đàm phán.

Ông đặt ra thời hạn 10-15 ngày để Iran đạt được thỏa thuận từ bỏ nỗ lực làm giàu uranium và hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo, nếu không sẽ phải đối mặt với “những điều thực sự tồi tệ”. Quân đội Mỹ cũng đang triển khai hai nhóm tác chiến tàu sân bay cùng hơn 10 chiến hạm và ít nhất 60 chiến đấu cơ xung quanh Iran, sẵn sàng tiến hành đòn không kích nếu được lệnh.

Tổng thống Mỹ ngày 23/2 tuyên bố nước này sẽ “chiến thắng dễ dàng nếu quyết định tấn công Iran được đưa ra”. Ông trước đó cũng đe dọa sẽ “giáng đòn cực mạnh vào những nơi hiểm yếu” của Iran.

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết Tổng thống Trump “không ngại sử dụng vũ lực và sức mạnh của quân đội Mỹ với Iran nếu thấy cần thiết”, dù ngoại giao vẫn là “lựa chọn ưu tiên”.

Những phát ngôn cứng rắn này không chỉ rất thu hút trên truyền hình và mạng xã hội, mà còn thể hiện phong cách dùng lời lẽ “đao to búa lớn” để thúc đẩy chính sách, vốn là đặc trưng của ông Trump. Nó đồng thời cho thấy một Tổng thống Mỹ quyết tâm tạo ra khác biệt so với những người tiền nhiệm luôn đầy do dự khi tiếp cận vấn đề Iran.

Tuy nhiên, theo giới chuyên gia, Tổng thống Trump sẽ đối mặt rất nhiều thách thức và rủi ro nếu quyết định tấn công Iran, bởi mọi phương án quân sự hiện nay đều là những lựa chọn tồi.

Đòn không kích mang tính biểu tượng

Wall Street Journal dẫn các nguồn tin cho biết cả Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Dan Caine lẫn các quan chức Lầu Năm Góc đều cảnh báo về những rủi ro như thương vong đối với binh sĩ Mỹ và đồng minh, cũng như nguy cơ lực lượng phòng không Mỹ cạn kiệt nguồn lực nếu tấn công Iran.

Đây là lý do Tổng thống Mỹ được cho là đang cân nhắc tiến hành đòn tấn công quân sự hạn chế để buộc Iran đáp ứng các yêu cầu về thỏa thuận hạt nhân. Đây sẽ không phải là cuộc tập kích tổng lực có thể châm ngòi cho đòn trả đũa quy mô lớn từ Tehran.

Việc ra lệnh cho tàu chiến, máy bay Mỹ phóng tên lửa vào vài doanh trại của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), phá hủy một số cơ sở của hải quân Iran ở Vùng Vịnh hay san phẳng một trung tâm chỉ huy là đủ để ông Trump tuyên bố rằng Mỹ đã hành động quyết liệt, nhưng không đến mức khơi mào một cuộc xung đột trực tiếp.

Cuộc tấn công mang tính biểu tượng kiểu này giúp Tổng thống Trump có thể tuyên bố rằng ông “đã nói là làm”, đồng thời giúp Washington gác sự việc sang một bên. Tuy nhiên, nó lại không đủ để buộc Iran phải chấp nhận mọi nhượng bộ trong chương trình làm giàu uranium và phát triển tên lửa đạn đạo của mình, theo giới quan sát.

Mỹ đã từng tiến hành đòn tấn công mang tính biểu tượng như vậy khi tiến hành Chiến dịch Búa Đêm, ném bom xuyên phá siêu uy lực vào ba cơ sở hạt nhân trọng yếu của Iran hồi tháng 6/2025. Tuy nhiên, ảnh vệ tinh gần đây cho thấy Iran đang khôi phục lại các cơ sở này và không có bằng chứng nào thể hiện chương trình hạt nhân của Tehran đã bị “xóa sổ” như lời ông Trump.

Trong khi đó, chính phủ Iran sẽ coi cuộc không kích của Mỹ như một bằng chứng rõ ràng về âm mưu can thiệp từ bên ngoài, qua đó củng cố đoàn kết của những người ủng hộ, đồng thời tiếp tục theo đuổi nỗ lực tăng cường sức mạnh quân sự để tự bảo vệ mình.

Còn một vấn đề thực tế khác mà ông Trump dường như chưa tính đến: Kho dự trữ tên lửa phòng không của Mỹ đang ở trong tình trạng gần như cạn kiệt sau những chiến dịch lớn bảo vệ đồng minh Israel, cũng như viện trợ quân sự cho Ukraine.

Với hai nhóm tác chiến tàu sân bay và hàng loạt khí tài hiện đại đang hiện diện ở Trung Đông, Mỹ có thể tiến hành chiến dịch không kích dài ngày vào Iran, nhưng điều đó đồng nghĩa lực lượng của họ và đồng minh cũng đối mặt với nguy cơ hứng chịu thiệt hại từ đòn trả đũa bằng các loại tên lửa đạn đạo uy lực của Tehran.

Khi kho dự trữ cạn kiệt, các tổ hợp phòng không của Mỹ ở Trung Đông sẽ không thể chống đỡ những đợt tập kích ồ ạt, kéo dài bằng tên lửa đạn đạo của Iran. Trong chiến dịch Sư tử Trỗi dậy hồi tháng 6 năm ngoái, nhiều tên lửa Iran đã xuyên thủng lưới phòng không hiện đại của Israel, lao xuống các khu vực đô thị đông đúc, trong đó có cả thành phố Tel Aviv.

Video do người dân ở Tel Aviv ghi lại cho thấy trận địa phòng không Israel đã khai hỏa ít nhất 5 quả đạn, nhưng vẫn không thể đánh chặn được quả tên lửa Iran đang lao xuống. Tên lửa Iran sau đó đánh trúng khu vực gần trận địa.

Khoảnh khắc tên lửa Iran lao xuống Tel Aviv

Mỹ nhiều khả năng sẽ phải phụ thuộc vào sự hỗ trợ của những quốc gia đồng minh trong khu vực như Arab Saudi, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) hay Qatar.

Tuy nhiên, những đồng minh Vùng Vịnh kể trên đã khẳng định rõ ràng rằng họ không muốn liên quan đến các cuộc tấn công vào Iran. Họ đã chứng kiến tên lửa Iran bắn trúng căn cứ không quân Al Udeid ở Qatar hồi tháng 6/2025. Họ hiểu rằng hạ tầng dầu mỏ, các thành phố và mạch máu kinh tế của mình đang nằm trong tầm ngắm.

“Vì thế, khi Washington đặt vấn đề về quyền sử dụng căn cứ, hãy chuẩn bị tinh thần cho những lời từ chối khéo”, Bobby Ghosh, bình luận viên kỳ cựu từ TIME chuyên về các vấn đề quốc tế, nói.

Nhắm vào giới lãnh đạo Iran

Nếu Tổng thống Trump cho rằng đòn tấn công mang tính biểu tượng không đủ sức răn đe và cân nhắc nhắm vào giới lãnh đạo cấp cao nhất của Iran, như những gì đã làm với Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro, hệ quả thậm chí sẽ còn nguy hiểm hơn, Ghosh cảnh báo.

Tại Iran, lực lượng có tổ chức nhất, được vũ trang tốt nhất và gắn kết nhất là IRGC với lực lượng khoảng 190.000 người, gồm đầy đủ các quân chủng, từ lục quân, hải quân đến không quân.

Nếu Mỹ tiến hành một chiến dịch đột kích vào thủ đô Tehran theo mô hình chiến dịch bắt ông Maduro, họ sẽ vấp phải sự kháng cự quyết liệt của quân đội Iran và IRGC.

Bất kỳ cuộc đột kích nào nhằm vào giới lãnh đạo Iran đều chịu phụ thuộc vào tin tức tình báo không chắc chắn, với nguy cơ khiến dân thường hứng chịu tổn thất và không có gì đảm bảo thành công. Nếu thất bại, Mỹ sẽ vừa chọc giận chính quyền Iran, vừa cho thấy mình bất lực như thế nào, Ghosh lưu ý.

Ngay cả khi chiến dịch thành công, nó cũng không thể xóa sổ IRGC, mà thậm chí còn tạo điều kiện để các quan chức IRGC, vốn có quan điểm cứng rắn, trỗi dậy mạnh mẽ hơn, châm ngòi cho một cuộc chiến tổng lực, nguy cơ khiến Mỹ sa lầy.

Chiến dịch quân sự kéo dài

Một lựa chọn nằm giữa hai phương án trên là Mỹ phát động chiến dịch không kích kéo dài nhằm làm suy yếu bộ máy an ninh Iran. Đây không phải đòn tấn công mang tính biểu tượng, cũng không phải đánh vào đầu não, mà là những đợt tập kích có tính toán nhắm vào những trung tâm chỉ huy, kho vũ khí của Iran hay làm gián đoạn liên lạc trong chính quyền.

Lựa chọn này giúp Mỹ cho thấy họ thực sự nghiêm túc với tình hình Iran mà không cần đưa quân đến thực địa. Song chiến dịch càng thành công, nguy cơ hỗn loạn càng lớn, giới phân tích cảnh báo.

Khi bộ máy an ninh của Iran bị suy yếu, những rạn nứt về sắc tộc và vùng miền có thể bùng phát, khiến đất nước rơi vào tình trạng bất ổn không hồi kết, với nạn nhân hứng chịu hậu quả nặng nề nhất là dân thường.

Ngoài ra, một chiến dịch kéo dài chắc chắn sẽ vấp phải những rào cản về hậu cần. Iran cũng đã chứng minh được họ hoàn toàn có khả năng đáp trả bằng cách nhắm vào quân đội Mỹ trong khu vực, đồng minh của Washington hay làm gián đoạn hoạt động vận tải hàng hải ở Vùng Vịnh.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi từng cảnh báo Mỹ không nên “thử nghiệm phương án quân sự” vì nước này đã có sự chuẩn bị tốt hơn cho các kịch bản chiến tranh.

“Chúng tôi không muốn chiến tranh nhưng đã chuẩn bị sẵn sàng cho kịch bản này. Sự chuẩn bị giờ đây còn tốt hơn cuộc chiến vừa qua”, ông Araghchi nói, dường như ám chỉ cuộc chiến hồi tháng 6/2025. “Nếu Washington muốn mạo hiểm dùng phương án quân sự như lần trước, chúng tôi đã sẵn sàng”.

Trang tin Axios cho hay tướng Caine đã cảnh báo nguy cơ Mỹ “bị sa lầy vào cuộc xung đột kéo dài” tại Iran. Cả đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner, con rể ông Trump, cũng thúc giục Tổng thống Mỹ hoãn các cuộc tấn công để tạo cơ hội cho ngoại giao.

“Nếu chọn phương án quân sự, Mỹ sẽ lại tự đưa mình vào một tình thế không có kết cục rõ ràng ở Trung Đông”, Jon Hoffman, chuyên gia về Trung Đông tại Viện Cato, cảnh báo. “Một đòn tập kích tung ra là không đủ để thay đổi tình hình. Một khi tên lửa được phóng đi, sẽ có những lời kêu gọi Mỹ khai hỏa nhiều hơn nữa”.

Vũ Hoàng (Theo TIME, AFP, Reuters)