Thái Lan đang đi trước thế giới 543 năm

Khi đặt chân đến xứ sở Chùa Vàng, nhiều du khách không khỏi ngỡ ngàng khi nhìn vào tờ biên lai mua hàng, hạn sử dụng trên bao bì thực phẩm hay các văn bản hành chính tại đây. Thay vì con số 2026 như phần còn lại của thế giới đang ghi nhận, các mốc thời gian tại Thái Lan đều hiển thị là năm 2569.

Sự chênh lệch kỳ lạ này đôi khi khiến những người lần đầu đến đây có cảm giác như vừa bước qua một cánh cổng thời gian để đến với tương lai xa xôi. Tuy nhiên, đằng sau con số 2569 ấy là một câu chuyện văn hóa và tôn giáo sâu sắc, phản ánh sự gắn kết chặt chẽ giữa đời sống hiện đại và đức tin Phật giáo của người dân Thái Lan.

Sở dĩ có sự khác biệt này là do Thái Lan sử dụng Phật lịch, viết tắt là BE (Buddhist Era), làm lịch chính thức thay vì Công lịch hay Dương lịch (Common Era – CE) vốn phổ biến toàn cầu. Điểm mấu chốt nằm ở cột mốc bắt đầu của hai hệ thống lịch này. Trong khi Công lịch tính từ năm tương truyền Chúa Jesus ra đời, thì Phật lịch của Thái Lan lại bắt đầu tính từ năm Đức Phật Thích Ca Mâu Ni nhập niết bàn. Theo truyền thống Phật giáo Nam truyền tại Thái Lan, thời điểm này được xác định là 543 năm trước khi kỷ nguyên Công nguyên bắt đầu. Chính vì vậy, để biết năm hiện tại ở Thái Lan, thế giới chỉ cần thực hiện một phép tính đơn giản là lấy năm Dương lịch cộng thêm 543.

Việc duy trì hệ thống lịch riêng không chỉ là một quy ước hành chính mà còn là cách để người Thái khẳng định bản sắc dân tộc và sự tôn kính tuyệt đối đối với đạo Phật, vốn là quốc giáo tại đây. Mọi khía cạnh trong đời sống từ các ngày lễ quốc gia, lịch nghỉ lễ cho đến các nghi lễ hoàng gia đều được vận hành theo chu kỳ của Phật lịch. Ngay cả khi Thái Lan đã hội nhập sâu rộng với kinh tế toàn cầu và sử dụng tiếng Anh phổ biến trong kinh doanh, hệ thống BE vẫn giữ vị thế độc tôn trong các văn bản pháp lý và giấy tờ định danh của công dân. Điều này tạo nên một nét đặc trưng thú vị mà ít quốc gia nào trên thế giới còn giữ vững được trong thời đại số hóa đồng nhất.

Sự tồn tại song song của hai hệ thống lịch đôi khi cũng mang lại những tình huống dở khóc dở cười cho cộng đồng người nước ngoài sinh sống và làm việc tại đây. Những người làm kế toán hoặc nhân sự tại các công ty đa quốc gia ở Bangkok thường phải rất cẩn thận khi chuyển đổi các cột mốc thời gian để tránh sai sót trong hồ sơ thuế hay thị thực. Một tấm hộ chiếu có ghi năm sinh 2530 có thể khiến một nhân viên an ninh cửa khẩu tại châu Âu bối rối nếu họ không hiểu về văn hóa Thái Lan. Tuy nhiên, đối với người dân bản địa, việc sống trong năm 2569 là điều hoàn toàn tự nhiên và họ cảm thấy tự hào về con số tiến xa hơn so với phần còn lại của thế giới.

Bên cạnh yếu tố hành chính, việc sử dụng Phật lịch còn nhắc nhở mỗi cá nhân về các giá trị tinh thần và sự vô thường của thời gian theo triết lý nhà Phật. Mỗi năm mới Phật lịch, được đánh dấu bằng lễ hội Songkran rực rỡ, không chỉ là dịp để vui chơi mà còn là thời điểm để thực hiện các nghi lễ tắm Phật, bày tỏ lòng hiếu thảo với cha mẹ và cầu chúc những điều an lành. Con số 543 năm chênh lệch giống như một lời nhắc nhở không lời về bề dày lịch sử và sự bền bỉ của một nền văn minh lấy tâm linh làm gốc rễ.

Dù đi trước về mặt con số, nhưng Thái Lan vẫn luôn biết cách hài hòa giữa truyền thống và hiện đại. Tại các thành phố lớn như Bangkok, bạn có thể thấy những tòa nhà chọc trời mang kiến trúc tương lai, những hệ thống tàu điện trên cao hiện đại, nhưng ngay dưới chân những công trình ấy vẫn là những ngôi đền cổ kính nơi thời gian dường như ngưng đọng. Việc sử dụng năm 2569 trong một xã hội phát triển năng động như Thái Lan là minh chứng rõ nhất cho việc một quốc gia có thể tiến tới tương lai mà không cần phải bỏ lại quá khứ hay bản sắc riêng biệt của mình.

Trong tương lai, dù thế giới có thay đổi ra sao và sự đồng nhất về các tiêu chuẩn quốc tế có trở nên khắt khe đến đâu, Thái Lan vẫn sẽ giữ vững hệ thống Phật lịch của mình. Bởi lẽ, đối với họ, 543 năm không chỉ là một khoảng cách thời gian, mà là một di sản sống động, một sợi dây kết nối hàng triệu triệu người dân với nguồn cội tâm linh của mình. Vì vậy, nếu bạn có vô tình nhìn thấy một tờ báo Thái Lan ghi năm 2569, đừng quá ngạc nhiên, bởi bạn đang ở một nơi mà quá khứ và tương lai luôn song hành cùng nhau một cách đầy mê hoặc.