Tham vọng tên lửa tầm xa nội địa của Ukraine để tập kích Nga

Bên trong một nhà máy rộng lớn, sáng rực ánh đèn ở miền trung Ukraine, hai quả tên lửa hành trình khổng lồ mang tên Flamingo (Hồng hạc) đang được đặt trên hai bệ phóng khi các phóng viên phương Tây được mời tới tham quan.

Dài hơn một chiếc xe buýt và nặng gần 7 tấn, Flamingo là trọng tâm trong nỗ lực của Ukraine nhằm tự phát triển tên lửa có khả năng tập kích sâu vào lãnh thổ Nga. Đây là những vũ khí mà các đồng minh phương Tây như Mỹ và Đức đang sở hữu, nhưng từ chối chuyển giao cho Ukraine bất chấp những lần kêu gọi từ Kiev.

Flamingo là sản phẩm của Fire Point, công ty Ukraine đã phát triển máy bay không người lái (UAV) FP-1. Với tầm hoạt động lên tới khoảng 1.400 km, UAV FP-1 đã được Ukraine sử dụng trong những cuộc tập kích tầm xa nhắm vào các cơ sở dầu khí trên lãnh thổ Nga. Kể từ tháng 8/2025, Ukraine đã tiến hành hơn 100 cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng Nga, gây thiệt hại hàng tỷ USD và có thời điểm làm gián đoạn 20% công suất lọc dầu của đối phương.

Tuy nhiên, nhược điểm của UAV FP-1 là chỉ mang được đầu đạn nặng khoảng 104 kg, dẫn tới mức độ thiệt hại gây ra cho Nga chưa thực sự lớn. Ukraine cần loại vũ khí có sức công phá lớn hơn. Và Fire Point tin rằng Flamingo, với đầu đạn nặng xấp xỉ 1.150 kg, chính là lời giải.

Flamingo, tên chính thức là tên lửa FP-5, có thể bay xa gần 3.000 km. Tầm bắn này vượt xa các loại tên lửa mà phương Tây đã viện trợ cho Ukraine, gồm hệ thống ATACMS của Mỹ hay Storm Shadow của Anh. Nó sẽ có phạm vi hoạt động tương đương với tên lửa Kalibr và Kh-101, những loại mà Nga đã sử dụng để tập kích các thành phố Ukraine.

Chuyên gia quốc phòng đánh giá Flamingo là vũ khí rất tiềm năng với quân đội Ukraine. Tuy nhiên, họ cũng lưu ý tên lửa này chưa chứng minh được khả năng đạt tới tầm bắn thiết kế. Kích thước và trọng lượng lớn có thể khiến Flamingo giảm tốc độ bay và dễ bị phát hiện, đánh chặn hơn.

Fire Point cho hay đã tiến hành gần 100 lần phóng thử Flamingo, mỗi lần đều mang lại dữ liệu để cải tiến thiết kế. Do được phát triển với ngân sách hạn chế, Flamingo thiếu nhiều tính năng hiện đại như khả năng tàng hình hay hệ thống dẫn đường quang học mà các mẫu tên lửa phương Tây thường có. Công ty cho hay họ đang tìm cách tích hợp dần các năng lực này cho Flamingo.

Công ty đã phải cắt giảm mọi chi phí có thể. Trong quá trình chế tạo, kỹ sư thử nghiệm nhiều hệ thống điều khiển bay khác nhau, gồm cả những mẫu có giá tới 500.000 USD, nhưng cuối cùng đã chọn một phiên bản nguồn mở miễn phí trên mạng.

Động cơ phản lực dùng cho tên lửa được tận dụng từ máy bay quân sự thời Liên Xô. Những động cơ này đã bị loại biên và được niêm cất tại nhiều địa điểm ở Ukraine trong hàng chục năm trước khi Fire Point tái sử dụng.

Iryna Terekh, giám đốc kỹ thuật 33 tuổi của công ty, so sánh mức độ tin cậy của động cơ này với súng AK, loại vũ khí nổi tiếng nhờ độ bền cao, kết cấu đơn giản và khả năng hoạt động ổn định trong điều kiện khắc nghiệt.

“Chiến lược của chúng tôi là tiết kiệm những thứ không quá quan trọng, nhưng tuyệt đối không cắt giảm chi phí những thiết kế cốt lõi”, Terekh, người từng điều hành một công ty sản xuất đồ nội thất ở Ukraine, nói.

Denys Shtilerman, doanh nhân ở Odessa, là người đã thành lập công ty quốc phòng Fire Point vào tháng 11/2022. Ông bắt đầu dự án sau khi ngày càng thất vọng trước chi phí cao của loại UAV mà ông mua cho quân đội Ukraine thông qua quỹ từ thiện do mình điều hành.

Shtilerman tốt nghiệp học viện vật lý hàng đầu Moskva năm 1991 và sau đó làm việc cho Bộ Quốc phòng Nga. Tại đây, ông đã phát triển các hệ thống dẫn đường tự động hỗ trợ quân đội Nga tác chiến. Ông sau đó cắt đứt quan hệ với Nga, quốc gia đã hủy quốc tịch của ông năm 2016.

Fire Point khởi đầu với 18 nhân sự, tập trung sản xuất UAV tầm xa giá rẻ. Hiện nay, công ty có hơn 2.000 nhân viên làm việc tại 40 cơ sở trên khắp Ukraine, theo Shtilerman. Ngoài Flamingo, Fire Point cũng đang phát triển một loại tên lửa đạn đạo và một hệ thống phòng không, được xem là phiên bản Ukraine của S-400, nhằm giúp bảo vệ không phận đất nước.

Tốc độ phát triển nhanh chóng đã khiến Fire Point lọt tầm ngắm của Nga. Các cơ sở của công ty từng bị tập kích hai lần. Để đảm bảo hoạt động trong trường hợp bị tấn công, mỗi nhà máy của Fire Point đều có ít nhất một cơ sở dự phòng hoàn chỉnh, với đầy đủ trang thiết bị thay thế nếu một mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất bị phá hủy, theo Shtilerman.

Công ty không tiết lộ sản lượng, nhưng nói rằng họ đặt mục tiêu nâng công suất lên bảy quả Flamingo mỗi ngày. Mỗi tên lửa đều được sản xuất theo đơn đặt hàng của lực lượng vũ trang Ukraine và sẽ được phóng trong vòng hai ngày sau khi hoàn tất, bà Terekh nói.

Ukraine lần đầu công bố sử dụng Flamingo vào tháng 8/2025 trong vụ tập kích căn cứ hải quân Nga ở bán đảo Crimea. Trong ba quả được phóng, chỉ một quả trúng mục tiêu, theo phân tích của Fabian Hoffmann, chuyên gia về công nghệ tên lửa tại Đại học Oslo, dựa trên ảnh vệ tinh. Fire Point bác bỏ đánh giá này, cho rằng cả ba quả đều trúng đích.

Dù Flamingo vẫn trong quá trình hoàn thiện, Hoffmann cho rằng việc Ukraine xây dựng được ngành công nghiệp quốc phòng nội địa có khả năng sản xuất vũ khí tầm xa là một bước phát triển lớn.

“Họ không thể đảm bảo mọi đòn tập kích đều trúng đích, nhưng có thể đảm bảo rằng các mục tiêu đang bị đe dọa. Chỉ riêng điều đó thôi cũng đủ gây tác động lên đối phương”, Hoffmann nói.

Ông thêm rằng một tên lửa tầm xa mạnh, khó đánh chặn sẽ làm suy giảm lợi thế then chốt của Nga trong cuộc chiến, đó là lãnh thổ rộng lớn. “Bạn sẽ tước đi vùng an toàn trên chính lãnh thổ Nga”, ông nói.

Hiện Fire Point nhận tài trợ từ một số quốc gia phương Tây, trong đó có Anh và Đức. Công ty đang xây dựng một nhà máy mới tại Đan Mạch để sản xuất nhiên liệu rắn cho tên lửa. Tháng 11, cựu ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo đã gia nhập hội đồng cố vấn của Fire Point.

Mục tiêu của Fire Point là đạt khả năng tự chủ hoàn toàn, bảo đảm mọi thành phần vũ khí đều được sản xuất trong nước. Với bà Terekh, đây là một phần của sứ mệnh lớn hơn: xây dựng một ngành công nghiệp quốc phòng có khả năng tự đứng vững.

“Quốc gia chúng tôi không thể và có lẽ sẽ không bao giờ có thể sánh ngang Nga về nguồn lực. Nhưng điều quan trọng không phải là bạn có bao nhiêu nguồn lực, mà là sử dụng chúng như thế nào”, bà nói.

Thanh Tâm (Theo WSJ, AP)