Thể thao Việt Nam đang chuyển mình để chinh phục sân chơi Asiad, Olympic

Với vị trí Phó Tổng cục trưởng Tổng cục TDTT (nay là Cục TDTT) Việt Nam (giai đoạn 2014 – 2022), là “tư lệnh” của thể thao thành tích cao nước nhà, ông Trần Đức Phấn từng giữ vị trí trưởng đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) tại các kỳ Olympic 2016, 2020, Asiad 2018, SEA Games 2015, 2017, 2019, 2022, Olympic trẻ 2014 và 2018.

Đặc biệt, khi TTVN có tấm huy chương vàng (HCV) đầu tiên trong lịch sử Olympic, tại Rio (Brazil) năm 2016, ông Trần Đức Phấn là trưởng đoàn TTVN, là chứng nhân lịch sử của thành tích ấy. Ông Phấn hiểu rõ chuyển động của TTVN trong những năm qua, những lợi thế và khó khăn của chúng ta trên bước đường phát triển.

Nhân dịp kỷ niệm 80 năm ngành Thể dục thể thao Việt Nam (27/3/1946 – 27/3/2026), ông Trần Đức Phấn dành buổi trò chuyện với phóng viên Dân trí, vì những thành tựu và những thành tích mà TTVN đã đạt được, cũng như về những giải pháp có thể giúp chúng ta phát triển tốt hơn trong tương lai.

Nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục TDTT Việt Nam, ông Trần Đức Phấn (Ảnh: Bùi Lượng).

Những bước chuyển mình

Nhìn lại hành trình của TTVN trong những năm gần nhất, chúng ta đã có những thành tựu và thành tích gì đáng chú ý mang tính bước ngoặt, thưa ông?

– Thành tích ấn tượng nhất chắc chắn là tấm huy chương vàng (HCV) của xạ thủ Hoàng Xuân Vinh trong môn bắn súng, tại Olympic Rio (Brazil) năm 2016. Cũng ở kỳ Thế vận hội nói trên, Hoàng Xuân Vinh còn giành thêm một huy chương bạc (HCB).

Sau đó, tại Asiad lần thứ 18 năm 2018 diễn ra ở Indonesia, chúng ta giành được 5 HCV. Trong những HCV này, có những HCV rất quý giá ở những môn cơ bản của Olympic như HCV rowing (nội dung thuyền 4 nữ hạng nhẹ của Tạ Thị Huyền, Lương Thị Thảo, Hồ Thị Lý, Phạm Thị Huệ), hay HCV điền kinh (Bùi Thị Thảo ở nội dung nhảy xa nữ, Quách Thị Lan ở nội dung chạy 400m rào nữ).

Đấy là những dấu ấn lớn, phản ánh bước tiến của TTVN so với giai đoạn trước đó. Nói thêm về những HCV ở các môn cơ bản của Olympic tại Asiad 18, đây là tấm HCV mà ở các kỳ Asiad trước đó, chúng ta hầu như không đạt được.

Những bước tiến này, có phải xuất phát từ sự thay đổi trong định hướng đầu tư của ngành TTVN, từ đầu tư dàn trải sang đầu tư trọng điểm?

– Đúng là càng về những năm sau này, chúng ta càng đầu tư nhiều hơn cho các môn, thậm chí đầu tư mạnh cho những nội dung trọng điểm ở từng môn. Nhưng thật ra, với 2 môn cơ bản nhất của Olympic là điền kinh và bơi, TTVN đã đầu tư lâu rồi.

Môn cơ bản hàng đầu của phong trào Olympic là điền kinh luôn được quan tâm đầu tư (Ảnh: Tiến Tuấn).

Dù vậy, giành được thành tích cấp độ Asiad và cao hơn nữa là Olympic ở các môn điền kinh và bơi là chuyện cực kỳ khó khăn, nếu không muốn nói là khó nhất trong tất cả các nhóm môn. Nguyên nhân là vì hầu hết mọi nền thể thao trên thế giới đều đầu tư mạnh vào 2 môn này, nên không thể trong thời gian ngắn, VĐV của chúng ta bắt kịp ngay được với nhóm các VĐV hàng đầu thế giới.

Hơn nữa, câu chuyện đầu tư không phải là bài toán đơn giản với những người hoạch định chiến lược cho ngành thể thao. Tôi ví dụ, chúng ta buộc phải tấn công vào đấu trường Olympic, Asiad, nhưng nếu TTVN tụt lại quá sâu ở SEA Games, chắc gì dư luận trong nước không phản ứng.

Đặc biệt, có những môn, tính cạnh tranh tại SEA Games, Asiad và Olympic như nhau, vì những môn này quy tụ những vận động viên (VĐV) hàng đầu thế giới, các VĐV hàng đầu thế giới hầu hết tập trung ở Đông Nam Á trong một số môn cụ thể. Thành ra, không thể nói SEA Games không quan trọng.

Triển vọng ở các kỳ đại hội thể thao lớn trước mắt

Nhìn lại thành tích của TTVN ở kỳ SEA Games gần nhất, chúng ta đã dịch chuyển đúng hướng chưa, đồng thời các VĐV Việt Nam có hy vọng gì tại Asiad Aichi-Nagoya (Nhật Bản) năm 2026 và Olympic Los Angeles (Mỹ) năm 2028 hay không, thưa ông?

– Chúng ta có những bước tiến tại SEA Games, trong việc hướng về các môn trọng điểm. Còn ở đấu trường Asiad và Olympic, như tôi đã nói, không phải muốn có thành tích là đạt được thành tích ngay.

Với đấu trường Asiad, TTVN có thể hướng đến việc tranh chấp HCV ở các môn bắn súng, bắn cung, các hạng cân nhẹ trong môn cử tạ, cả nam lẫn nữ, có thể có thêm một số nội dung đồng đội trong môn điền kinh. Tuy nhiên, chúng ta sẽ tranh chấp quyết liệt với các VĐV của Thái Lan hoặc Indonesia, vì những người mạnh nhất SEA Games ở các môn và các nội dung như bắn súng, cử tạ, bắn cung, cũng là những người mạnh nhất châu Á tại Asiad.

Bắn súng là môn có thể tranh huy chương Asiad và Olympic (Ảnh: Mạnh Quân).

Còn hướng đến Olympic 2028, bắn súng sẽ là môn trọng điểm tranh chấp huy chương của TTVN. Cụ thể hơn nữa, các nội dung súng ngắn bắn hơi sẽ là những nội dung mà TTVN tấn công tìm huy chương. Ở nội dung 10m súng ngắn bắn hơi nữ, chúng ta có Trịnh Thu Vinh, nội dung 25m súng ngắn bắn hơi nữ có Nguyễn Thùy Trang. Các nội dung bắn súng hỗn hợp nam nữ, có thêm VĐV nam là Phạm Quang Huy.

Có một vài môn, trước đây TTVN rất mạnh, như taekwondo, từng giành được nhiều thành tích rất tốt, nhưng hiện nay môn này không còn là thế mạnh?

– Đây cũng là điều khiến những nhà quản lý và hoạch định chiến lược thể thao trăn trở. Trong quá khứ, taekwondo Việt Nam từng có Trần Quang Hạ giành HCV Asaid năm 1994, Hồ Nhất Thống giành HCV Asiad năm 1998, Trần Hiếu Ngân giành HCB Olympic năm 2000, nhưng hiện nay thành tích của taekwondo không còn được như vậy nữa.

Thật ra, taekwondo vẫn có những VĐV rất giàu tiềm năng, thể hình tốt, nhưng những nghiên cứu cho thấy thể lực của các võ sĩ taekwondo Việt Nam hiện không bằng các đối thủ.

Chúng ta cần cải thiện mặt này, có thể là thay đổi phương pháp huấn luyện. Đây là sự cải thiện phương pháp huấn luyện thể lực lâu dài, cải thiện về dinh dưỡng và một số mặt nữa, giúp cho nền tảng thể lực của các võ sĩ taekwondo Việt Nam tốt lên, bắt kịp nền tảng thể lực của các VĐV hàng đầu Asiad.

Những giải pháp hướng đến tương lai

Theo dự báo của ông, cần bao lâu nữa để TTVN gia nhập nhóm đầu Asiad, đồng thời luôn có thành tích ổn định ở các kỳ Olympic?

– Rất khó nói mốc thời gian, nhưng để cải thiện thành tích của TTVN, chúng ta phải giải quyết được 5 bước cơ bản sau đây.

Bơi lội là môn trọng điểm được thể thao Việt Nam đầu tư cho sân chơi Asiad (Ảnh: Khoa Nguyễn).

Thứ nhất là cải thiện cơ sở vật chất, trang thiết bị tập luyện thi đấu. Đây là bước quan trọng nhất, thiếu cơ sở vật chất tốt thì VĐV khó thành tài. Thứ nhì là khâu dinh dưỡng, gồm bữa ăn cho VĐV, các loại thuốc chuyên dụng, thực phẩm chức năng. Thứ ba là khâu y học thể thao.

Thứ tư là áp dụng khoa học kỹ thuật vào thể thao, phải số hóa các dữ liệu. Thứ năm là cải thiện chính sách, cải thiện chế độ cho VĐV. Giải quyết được 5 vấn đề cơ bản này, TTVN sẽ có tiền đề để hướng đến thành tích cao.

Ông có thể nói rõ hơn về những vấn đề kể trên, thưa ông?

– Về cơ sở vật chất và trang thiết bị, tôi lấy ví dụ chúng ta muốn các VĐV bắn súng có thành tích cao, họ phải có đủ súng để tập luyện, đủ đạn dược để bắn thường xuyên, từ đó mới tạo ra được cảm giác quen thuộc, mỗi khi họ cầm súng và bóp cò.

Bắn cung là môn có triển vọng giành huy chương Asiad 20 năm 2026 (Ảnh: Hải Long).

Về dinh dưỡng, các VĐV ở mỗi môn khác nhau, trong những giai đoạn khác nhau phải có chế độ riêng biệt, giúp bù đắp lượng “calo” mà họ đã tiêu tốn trong tập luyện. Về y học thể thao, đó là quá trình hồi phục, chữa trị chấn thương trong tập luyện, đặc biệt là với các môn võ, các VĐV võ hầu như “đánh nhau” hàng ngày, họ cần được chăm sóc chấn thương đúng lúc, đúng cách.

Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào thể thao đỉnh cao cũng là việc mà hầu hết các nền thể thao tiên tiến đã áp dụng. Những môn thể thao thiên về kỹ thuật như điền kinh, bơi, bắn súng càng cần phải số hóa, để hỗ trợ cho các VĐV trong tập luyện và thi đấu.

Còn về chính sách và đãi ngộ cho VĐV, HLV, lương, thưởng tốt sẽ giúp cho những VĐV, HLV này có mục đích để phấn đấu, quyết tâm đi tìm thành tích cao. Các VĐV, HLV phải sống được bằng nghề. Rất mừng là các chế độ đang được cải thiện dần dần. Ngoài ra, TTVN cần thêm nhiều nguồn từ xã hội hóa…

Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi và xin chúc cho TTVN phát triển hơn nữa trong tương lai!