Thuế quan mới của ông Trump: Ai thắng, ai thua?

Phán quyết thuế quan của Tòa án Tối cao Mỹ tuần qua đã khiến cục diện đảo chiều nhanh chóng: Những quốc gia từng chịu tác động nặng nề nhất từ các mức thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump nay lại trở thành những bên hưởng lợi lớn nhất.

Bị áp thuế nặng giờ lại hưởng lợi

Theo Hãng tin Bloomberg, Trung Quốc, Ấn Độ và Brazil nằm trong số các nước hiện được hưởng mức thuế thấp hơn khi xuất hàng hóa sang Mỹ, sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các mức thuế “khẩn cấp” được ông Trump đưa ra theo Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA).

Mức thuế đồng loạt 15% về cơ bản sẽ thiết lập lại sân chơi cho các đối tác thương mại của Mỹ. Tại châu Á, các nhà kinh tế của Ngân hàng Morgan Stanley cho biết mức thuế bình quân gia quyền sẽ giảm từ 20% xuống còn 17%, trong đó thuế trung bình đối với hàng hóa từ Trung Quốc giảm từ 32% xuống 24%.

Theo báo Financial Times, tổ chức giám sát thương mại độc lập Global Trade Alert đánh giá Brazil sẽ được hưởng mức giảm thuế trung bình lớn nhất (giảm 13,6 điểm phần trăm), tiếp theo là Trung Quốc, với mức giảm 7,1 điểm phần trăm.

Với những nước như Trung Quốc – vốn cũng được tòa án bãi bỏ mức thuế 10% liên quan đến fentanyl, hàng xuất khẩu nay sẽ chịu mức thuế thấp hơn. 

Canada và Mexico cũng từng đối mặt với các mức thuế liên quan đến fentanyl, do đó họ được hưởng lợi khi các mức thuế này không còn áp dụng. Nếu các miễn trừ theo Hiệp định Thương mại Mỹ – Mexico – Canada (USMCA) tiếp tục được duy trì, họ sẽ ở vị thế rất thuận lợi.

Trong khi đó, mức thuế mới 15% khiến những quốc gia từng hưởng mức 10% trước đó rơi vào thế bất lợi hơn, trong đó có Úc và Anh. 

Trong khi đó, những nước trước đây từng có lợi thế cạnh tranh nhờ mức thuế 15% áp lên hàng xuất khẩu, chẳng hạn như Nhật Bản, nay cũng mất đi ưu thế đó.

“Nhập khẩu từ các quốc gia được giảm thuế đáng kể nhờ những thay đổi chính sách gần đây có khả năng sẽ tăng trong những tháng tới” – các nhà kinh tế tại Goldman Sachs dự đoán.

Theo Financial Times, các nhà sản xuất châu Á như Thái Lan, Malaysia, và Việt Nam cũng sẽ được hưởng lợi.

Tuy nhiên, sự “dễ thở” có thể chỉ tạm thời vì chính quyền ông Trump đang tìm cách áp các mức thuế theo ngành và theo từng nền kinh tế để xây dựng lại chính sách thuế quan của mình. 

Dẫu vậy, các nhà kinh tế của Morgan Stanley nhận định rằng “mức độ bất định đỉnh điểm về thuế quan và căng thẳng thương mại đã qua”.

Chốt sớm hóa ra bất lợi

Theo báo New York Times, sau phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ, các quốc gia trên khắp châu Á đang tự hỏi liệu họ có mắc sai lầm khi vội vàng hoàn tất các thỏa thuận với chính quyền ông Trump hay không, và liệu những thỏa thuận hiện tại có còn được duy trì.

“Những quốc gia đã ký thỏa thuận với Mỹ và chấp nhận mức thuế trên 15% giờ đang ở thế bất lợi” – ông Steven Okun, Giám đốc điều hành Công ty tư vấn địa chính trị APAC Advisors, nhận định.

Ông đặt vấn đề: “Liệu có nên đàm phán lại và đưa ra lập trường cứng rắn hơn khi đòn bẩy của Trump đã suy giảm? Hay là giữ nguyên những gì đang có để tránh bị trả đũa?”.

Trong những tháng gần đây, Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan đã nỗ lực đạt được mức thuế 15%, đổi lại họ phải cam kết đầu tư hàng trăm tỉ USD vào Mỹ. Đối với họ, giờ đây không có nhiều thay đổi.

Indonesia, Malaysia và Campuchia đã chấp nhận mức thuế 19% để đổi lấy các cam kết mua lượng lớn hàng hóa Mỹ và mở cửa một số lĩnh vực, khiến họ rơi vào thế bất lợi tương đối so với các nền kinh tế châu Á khác.

Một điểm phức tạp khác đối với các quốc gia đạt được thỏa thuận sớm là: rất ít thỏa thuận đã được phê chuẩn. Trong khi ông Trump hành động đơn phương, các quan chức phía bên kia bàn đàm phán thường cần phải có sự phê chuẩn của cơ quan lập pháp trong nước.

Malaysia và Indonesia đã nhanh chóng công khai rằng họ chưa phê chuẩn các thỏa thuận với Washington. 

Bộ trưởng Đầu tư, thương mại và công nghiệp Malaysia Johari Abdul Ghani cho biết nước này sẽ hành động vì lợi ích tốt nhất của mình và tiếp tục “đa dạng hóa quan hệ thương mại”.

Các quan chức cấp cao Mỹ đang thúc giục những đối tác như Liên minh châu Âu (EU) và Nhật Bản tuân thủ các cam kết đã đưa ra trong các cuộc đàm phán trước đó. 

Họ cũng tìm cách duy trì thỏa thuận đình chiến thương mại một năm với Trung Quốc, trong bối cảnh ông Trump dự kiến sớm thăm Bắc Kinh để gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Cũng cần lưu ý một số quốc gia châu Á vẫn đang trong quá trình đàm phán và chưa hoàn tất thỏa thuận. 

“Những quốc gia thắng cuộc là những nước thực tế chưa hề đàm phán một thỏa thuận thương mại nào hoặc chưa cam kết bỏ ra nhiều tiền” – ông Paul Nadeau, nghiên cứu viên tại Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS), bình luận.

Dù ông Nadeau nhận định thuế quan vẫn sẽ tồn tại dưới một số hình thức, ông cho rằng phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ có thể làm thay đổi cục diện của các cuộc đàm phán trong tương lai. 

“Ông Trump có thể sẽ bị hạn chế hơn, theo những cách làm thay đổi đòn bẩy của ông ấy trên bàn đàm phán. Ông ấy bước vào bàn thương lượng với vị thế yếu hơn trước”, ông Nadeau nêu.