Tiến độ bị ‘trói chân’ bởi khan hiếm vật liệu xây dựng

Nhu cầu 360.000 m3 đá DĂM, thực tế CHỈ CÓ 60.000 m3

Theo thống kê của chủ đầu tư, để đảm bảo tiến độ, trong năm 2026 chỉ tính riêng đá xây dựng, tổng nhu cầu cho 7 dự án gồm: sân bay, đại lộ APEC, Trung tâm hội nghị APEC, đường DT 975, dự án tái định cư, kè APEC và tàu điện nhẹ LRT là hơn 2,6 triệu m3. Dù vậy, khối lượng đã nhập về chỉ 169.379 m3, đạt 6,3% tổng nhu cầu và khối lượng cần bổ sung là 2,5 triệu m3. Như vậy, tính đến ngày 9.1, khối lượng vật liệu xây dựng (VLXD) đã nhập về chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ so với tổng nhu cầu của năm, kéo theo nguy cơ chậm tiến độ cho toàn bộ dự án. Trong đó bức thiết nhất là nhu cầu đá dăm cấp phối khi trung bình mỗi tháng các “siêu dự án” trên cần khoảng 360.000 m3, nhưng thực tế chỉ được cung cấp 60.000 m3.

Được biết, tình trạng thiếu hụt VLXD, đặc biệt là cấp phối đá dăm, bắt nguồn từ việc hạn chế về nguồn khai thác, quá tải cảng tiếp nhận và vướng mắc trong công tác quản lý. Đại diện đơn vị thi công thông tin, hiện năng lực sản xuất của các đơn vị khai thác mỏ không đáp ứng đủ nhu cầu lớn của dự án APEC, mỗi ngày chỉ khai thác được khoảng 2.000 – 3.000 m3 và phải bán cho nhiều bên, trong khi nhu cầu theo tiến độ là rất cao, cần tới 100.000 m3/tháng.

Đại diện Sun Group cho biết, các đơn vị khai thác mỏ không “mặn mà” bán hàng cho chủ đầu tư vì họ bán cho các công trình khác giá cao hơn. Lý do, giá niêm yết của tỉnh là 380.000 đồng/m3 tại mỏ, nhưng thực tế giá bán bị đẩy lên cao hơn nhiều do nguồn cung khan hiếm và các đơn vị này tìm cách để lách bán ra bên ngoài.

Một nguyên nhân khác là tàu bè và sà lan vận chuyển không được huy động đủ cho trữ lượng cần thiết, nên không chỉ thiếu cấp phối đá dăm mà còn các loại đá và vật liệu khác. Hiện nay công suất cảng tại Phú Quốc chỉ tiếp nhận được 3.000 m3 VLXD/ngày, nhưng tất cả các dự án cần 6.000 m3/ngày qua cảng. Điều này dẫn đến nguy cơ dồn khối lượng vào các tháng cuối, gây khó khăn rất lớn cho tiến độ các “siêu dự án”.

Phải ưu tiên VLXD cho các công trình APEC

Theo ông Phan Tấn Đạt, Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp khoáng sản TP.HCM, một trong những nguyên nhân các dự án hạ tầng trọng điểm khó có thể về đích là do thiếu VLXD, nhất là vật liệu để san lấp như cát, đá. Sự thiếu hụt nguồn cung này đã dẫn đến những hệ lụy trực tiếp và nặng nề đối với các công trình hạ tầng trọng điểm của quốc gia. Không chỉ vậy, người dân và doanh nghiệp (DN) hiện phải chấp nhận mua VLXD với mức giá cao hơn thực tế rất nhiều nhưng vẫn thường xuyên rơi vào tình trạng không có hàng để mua. 

Do đó, ông Đạt kiến nghị cần nhanh chóng cấp phép nâng công suất tối đa cho các mỏ đang khai thác đá, được phép mở rộng xuống sâu vì càng xuống sâu thì chất lượng càng tốt, tận thu được tối đa, tránh lãng phí nguồn tài nguyên đá xây dựng đang có và hạn chế được việc phát sinh thêm các điểm mỏ mới với nhiều hệ lụy kèm theo. Đối với các mỏ đã khai thác hết công suất hoặc còn nhiều trữ lượng đã được cấp giấy phép thì sở NN-MT và các sở, ngành có liên quan tiếp tục tạo điều kiện hỗ trợ cho DN sớm hoàn thành các hồ sơ thủ tục theo quy định để trình UBND tỉnh xem xét cấp giấy phép điều chỉnh tăng công suất theo Nghị quyết 66.4/2025/NQ-CP; đồng thời cần thiết phải đa dạng hóa nguồn cung. Khi nhiều dự án trọng điểm đã hoàn thành, nhu cầu giảm, chủ đầu tư các công trình trọng điểm phục vụ APEC có thể tới các mỏ làm việc trực tiếp không mua qua trung gian.

Tập đoàn Sun Group cũng đề xuất UBND tỉnh An Giang quyết liệt thực hiện và áp dụng cơ chế đặc thù đã có để xem xét và chấp thuận nâng trữ lượng và tăng công suất khai thác đối với các mỏ vật liệu hiện có của Công ty CP Sản xuất VLXD Kiên Giang, Công ty TNHH Quý Hải – ACM, Công ty TNHH An Phát… tại 2 khu vực Hòn Sóc và Trà Đuốc; đồng thời có văn bản chỉ đạo cụ thể, yêu cầu tất cả các mỏ và nhà cung cấp ưu tiên tối đa có thể cho các dự án trọng điểm phục vụ APEC bằng cách nâng lên mức 80 – 90% tổng sản lượng khai thác, đảm bảo cung cấp đúng sản lượng, chất lượng đã được phân bổ, tối thiểu 70.000 m3/tháng/mỏ. Song song đó, cấp phép khai thác cho nhà thầu mới là Công ty TNHH Xây dựng Nam Đảo để đơn vị này được khai thác khoáng sản tại mỏ Hòn Sóc trong tháng 1.2026. Ngoài ra, phải tìm thêm mỏ đá mới để bổ sung nguồn cung, ví dụ mỏ Cô Tô ở Tri Tôn, tỉnh An Giang và tiến hành cấp phép cho việc khai thác mỏ này.

Liên quan đến tăng công suất các cảng, nhiều kiến nghị cho rằng chính quyền nơi đây cần có giải pháp nạo vét, khơi thông luồng lạch cảng cho tàu 2.000 – 3.000 tấn có thể vào được. Cảng tiếp nhận hiện tại cũng cần nâng công suất và bổ sung thêm 1 – 2 cảng tạm ở cả bờ đông và bờ tây của đảo, để đảm bảo cảng hoạt động liên tục theo mùa nước.

TS Trần Việt Anh, Phó hiệu trưởng phụ trách Trường ĐH Hùng Vương TP.HCM, nhấn mạnh tình trạng khan hiếm VLXD nếu không được xử lý kịp thời sẽ trở thành “điểm nghẽn” lớn nhất của tiến độ. Bởi ở đây vấn đề không nằm ở năng lực thi công, mà nằm ở cơ chế điều phối nguồn lực. APEC không phải là sự kiện thông thường, mà là nhiệm vụ chính trị, đối ngoại cấp quốc gia. Do đó, việc ưu tiên VLXD cho các công trình APEC không phải là xin cơ chế đặc biệt cho một địa phương, mà là bảo đảm lợi ích quốc gia trong một thời điểm đặc biệt. Nếu vẫn áp dụng tư duy quản lý bình thường, quy trình bình thường, trong khi thời gian thì không chờ đợi, nguy cơ chậm tiến độ là rất rõ. Khi đó, cái giá phải trả không chỉ là đội vốn hay kéo dài dự án, mà là uy tín và hình ảnh đối ngoại của VN.

“Không phá vỡ thị trường, không buông lỏng quản lý, mà là rút ngắn thủ tục, tháo gỡ pháp lý, chủ động phân bổ sản lượng VLXD cho đúng các công trình trọng điểm. Nhà nước phải đóng vai trò nhạc trưởng, điều phối để tránh tình trạng dự án quốc gia phải đi xin từng xe cát, từng khối đá. APEC chỉ diễn ra trong một thời điểm, nhưng hạ tầng để lại sẽ phục vụ Phú Quốc và đất nước trong nhiều năm. Vì vậy, chậm trễ trong ưu tiên vật liệu hôm nay sẽ tạo ra cái giá rất lớn cho ngày mai”, TS Trần Việt Anh nói.