Tiền không còn rẻ, lãi suất margin lên 13-14%, chứng khoán vào giai đoạn mới

Trong những năm mà tăng trưởng tín dụng chung của nền kinh tế không thật sự thuận lợi, dòng vốn chảy vào công ty chứng khoán để phục vụ hoạt động cho vay ký quỹ (margin) từng trở thành một hướng đi hấp dẫn đối với ngân hàng. 

Xét về mặt quản trị, đây là loại cho vay ngắn hạn, có tài sản bảo đảm rõ ràng và có thể điều chỉnh rất nhanh khi thị trường biến động.

Chính điều đó đã góp phần khiến dư nợ vay margin phình to trong những năm qua. Nhưng từ cuối năm trước đến nay, lãi suất huy động nhích lên, trong khi tín dụng đầu năm được phân bổ chặt chẽ hơn khiến ngân hàng phải cân nhắc kỹ hơn trong việc giải ngân.

Chi phí vốn gia tăng

Nguyên nhân đầu tiên nằm ở sự thay đổi của mặt bằng lãi suất trong toàn hệ thống tài chính. Dữ liệu thị trường cho thấy đầu năm 2026, lãi suất liên ngân hàng có thời điểm tăng rất mạnh lên đến 10-16%, thậm chí 20%, phản ánh áp lực thanh khoản ngắn hạn. 

Khi đầu vào của đồng vốn không còn rẻ, chi phí vay ngắn hạn mà công ty chứng khoán tiếp cận từ ngân hàng cũng khó giữ nguyên như cũ. 

Đây là mắt xích quan trọng nhất để lý giải vì sao lãi vay margin phải tăng tương ứng để duy trì biên lợi nhuận. Bản chất của công ty chứng khoán là trung gian tài chính, nên khi giá vốn đầu vào đi lên thì giá của khoản vay đầu ra cũng phải điều chỉnh theo. Nếu không, phần chênh lệch lợi nhuận từ hoạt động cho vay sẽ bị thu hẹp rất nhanh.

Yếu tố thứ hai là điều kiện tín dụng hiện không còn “dễ chịu” như giai đoạn trước. Dữ liệu thị trường cho thấy tăng trưởng tín dụng năm 2026 được định hướng ở mức thận trọng hơn.

Trong bối cảnh nhu cầu vốn của nền kinh tế vẫn rất lớn, ngân hàng phải ưu tiên nhiều hơn cho các nhóm khách hàng phù hợp với chiến lược tăng trưởng và quản trị rủi ro của mình. 

Khi nguồn lực tín dụng trở nên ràng buộc hơn và điều kiện cho vay được siết chặt, những khoản vay phục vụ hoạt động tài chính ngắn hạn đối mặt với chi phí vốn gia tăng.

Trong bối cảnh đó, các công ty chứng khoán buộc phải xem xét và điều chỉnh lại mặt bằng lãi suất cho vay margin.

Một nguyên nhân quan trọng khác nằm ở khung quản trị vốn của ngân hàng. Theo Thông tư 14/2025/TT-NHNN, các khoản cho vay liên quan đến kinh doanh chứng khoán thuộc nhóm có hệ số rủi ro cao hơn nhiều khoản vay thông thường. Điều này có nghĩa là để mở rộng tín dụng cho khu vực này, ngân hàng phải dành nhiều bộ đệm an toàn hơn.

Khi thị trường thuận lợi và thanh khoản dồi dào, áp lực ấy có thể chưa bộc lộ rõ. Nhưng khi chi phí vốn tăng lên và tăng trưởng tín dụng bị kiểm soát chặt hơn, ngân hàng tự nhiên sẽ thận trọng hơn với những khoản vay mang tính đòn bẩy. 

Vì vậy, sự thay đổi trong dòng vốn dành cho công ty chứng khoán thực chất là hệ quả của bài toán an toàn vốn, chứ không chỉ là câu chuyện lựa chọn khách hàng. Khi ngân hàng thận trọng hơn, chi phí vốn của công ty chứng khoán tăng lên, và lãi vay ký quỹ bị đẩy cao là điều gần như khó tránh.

Dư nợ vay margin tăng rất nhanh

Dữ liệu từ báo cáo tài chính các công ty chứng khoán cho thấy dư nợ margin của toàn ngành tăng rất nhanh năm 2025. Khi quy mô đã lớn đến như vậy, chỉ cần chi phí đầu vào tăng thêm một phần nhỏ thì tổng chi phí lãi vay mà doanh nghiệp phải gánh cũng tăng rất nhanh.

Việc nâng lãi suất cho vay vì thế không chỉ nhằm bù đắp chi phí vốn, mà còn là cách điều chỉnh lại tốc độ mở rộng của dư nợ. 

Trong bối cảnh thị trường đã trải qua thời gian dài tăng trưởng dựa nhiều vào dòng tiền vay, việc định giá lại đòn bẩy là bước đi có tính phòng thủ nhưng cần thiết. Ngoài ra, sự điều chỉnh lãi suất còn giúp các công ty chứng khoán chọn lọc chất lượng dư nợ hơn là chỉ chạy theo quy mô.

Dù mặt bằng lãi vay đã bị kéo lên, thị trường không diễn ra theo hướng tất cả doanh nghiệp đều giống nhau. Dữ liệu công bố cho thấy có công ty nâng lãi vay chuẩn lên 13-14% một năm, nhưng đồng thời vẫn duy trì các gói ưu đãi thấp hơn cho nhóm khách hàng mục tiêu. 

Điều đó phản ánh một thực tế rằng thị trường vốn cho vay đang bước vào giai đoạn phân hóa mạnh. Những công ty có lợi thế về cổ đông lớn, về quan hệ với ngân hàng, về năng lực huy động vốn hoặc về chất lượng khách hàng vẫn có thể duy trì mức giá cạnh tranh ở một số phân khúc. 

Ngược lại, những công ty phụ thuộc nhiều hơn vào vốn vay ngắn hạn hoặc có sức huy động yếu hơn sẽ phải tăng lãi nhanh và mạnh hơn. 

Vì vậy, diễn biến hiện nay không nên được hiểu đơn giản là toàn thị trường thiếu vốn, mà đúng hơn là chi phí vốn đang được định giá lại theo sức khỏe tài chính và khả năng tiếp cận nguồn tiền của từng doanh nghiệp.