Tiếng chuông xứ đạo thoát thai từ những khẩu thần công

Trong căn nhà truyền thống của Giáo xứ Phú Thượng, phường Hòa Khánh, chiếc chuông đồng sẫm màu nằm yên trên giá gỗ cũ hơn một thế kỷ trước. Ít ai biết, khối đồng nặng trĩu ấy từng là những khẩu thần công.

Chiếc chuông được đúc năm 1887 từ súng ống, đại bác mà đối phương bỏ lại. Thay vì nấu chảy để rèn thêm vũ khí, người dân đã chọn biến chúng thành tiếng chuông nhà thờ gửi gắm khát vọng hòa bình.

Đưa thần công vượt biển sang Pháp đúc chuông

Theo linh mục Marcello Đoàn Minh, Quản xứ Phú Thượng (Giáo phận Đà Nẵng), cuối thế kỷ 19, vùng đất này trải qua nhiều biến động. Trong bối cảnh phong trào Văn Thân, những người Công giáo lúc đó phải sống trong thế tự vệ để sinh tồn do những hiểu lầm lịch sử.

Sau những cuộc xung đột, khi đối phương rút lui, bỏ lại những khẩu thần công bằng đồng vì quá nặng nề, khó di chuyển. Thay vì dùng số đồng ấy để tiếp tục đúc vũ khí phục vụ cho những cuộc đối đầu tiếp theo, người dân xứ đạo Phú Thượng đã chọn một con đường khác, gom tất cả lại để đúc chuông.

Đó là hành trình đầy nhọc nhằn. Những khẩu thần công phải cắt nhỏ thành từng khúc để dễ vận chuyển, chở bằng thuyền theo đường thủy từ Đà Nẵng ra biển, rồi theo tàu buôn vượt đại dương sang Pháp. Tại đây, chuông được đúc bằng kỹ thuật châu Âu, rồi lại lênh đênh nhiều tháng trở về cảng miền Trung, kịp kéo lên tháp chuông trong ngày khánh thành nhà thờ năm 1887.

Từ những mảnh kim loại từng dùng để bắn phá, một vật thể mới ra đời, với chiếc chuông hình cốc úp ngược, không còn sát khí, chỉ còn âm thanh ngân vang khắp vùng bán sơn địa của xã Hòa Sơn cũ.

Chuông nặng khoảng 100 kg. Đến năm 1901, giáo xứ đúc thêm chuông lớn gần 300 kg để tạo thành bộ đôi hòa âm. Mỗi dịp lễ, hai tiếng chuông trầm – bổng quyện vào nhau, vang xa khắp làng quê, trở thành “đồng hồ” của xóm đạo. Chuông vang lên báo giờ kinh, lễ sớm, tối; kinh ngân lên tiễn biệt người qua đời.

Bác sĩ Nguyễn Hoàng Khánh (Bệnh viện Đà Nẵng), người con xứ đạo Phú Thượng, nói tiếng chuông cổ là ký ức tuổi thơ. Ngày xưa chưa có điện thoại hay đồng hồ để xem giờ, khi đi ra đồng trồng cấy, thu hoạch mùa màng, nghe tiếng chuông là biết 12h trưa hoặc 18h chiều, mọi người gọi nhau về ăn cơm hay đi đọc kinh, dự lễ.

“Mỗi lần nghe chuông báo tử, nếu người mất là đàn ông thì bảy tiếng chuông, phụ nữ thì chín tiếng chuông, mọi người bất kể đang làm việc gì cũng dừng lại để đọc kinh cầu nguyện cho linh hồn sớm được lên Thiên Đàng”, anh Khánh kể.

Dấu tích chiến tranh và thông điệp hòa bình

Trên thân chuông vẫn còn hai dòng chữ La tinh: Gloria in excelsis Deo (Vinh danh Thiên Chúa trên trời) và Exuviis Hostium (Chiến lợi phẩm của quân thù). Hai câu chữ đúc nổi đối xứng ở vai và eo chuông, giữa thân chuông là năm đúc chuông và Thánh giá, biểu tượng đại diện cho đức tin, lòng vị tha và sự hy sinh của Chúa Giêsu để mang lại ơn cứu độ cho nhân loại. Chiếc chuông như một lời tuyên ngôn – từ chiến tranh bước sang hòa giải.

Với cha Marcello Đoàn Minh, hành động đúc súng thần công thành chuông chính là cách người xưa hiện thực hóa tinh thần trong Kinh Thánh: “Đúc gươm đao thành cày cuốc” – biến công cụ hủy diệt thành thứ phục vụ đời sống và đức tin.

Chiếc chuông từng bị nứt do gõ sai cách nên được hạ xuống bảo quản. Ngày nay, thay vì treo trên tháp, chuông được đặt trong nhà truyền thống, trên chính giá đỡ gỗ nguyên thủy từ thời xưa. Cách lưu giữ này vừa đảm bảo an toàn, vừa giúp giáo dân, nhất là lớp trẻ, có thể tận mắt nhìn, chạm tay vào một phần lịch sử.

Từ họng súng năm xưa từng khiến bao người ngã xuống, 139 năm qua chỉ còn tiếng chuông ngân trên mảnh đất xứ đạo Phú Thượng. “Giữa không gian tĩnh lặng, lớp đồng xỉn màu và những vết sẹo thời gian nhắc nhớ rằng hòa bình không phải điều tự nhiên mà có. Nó được đánh đổi bằng lựa chọn của con người – lựa chọn không tiếp tục chiến tranh”, cha Marcello Đoàn Minh nói.

Nguyễn Đông