Tiếng thở dài của những nài ngựa cuối cùng ở vùng Bảy Núi

Trên đường Tỉnh lộ 948 đến xã Tri Tôn, cách phường Long Xuyên, tỉnh An Giang khoảng 60km, chúng tôi hẹn Tâm – một đồng nghiệp địa phương – để khám phá “thủ phủ” của xe ngựa vang bóng một thời ở vùng Bảy Núi.

Mỏi mắt tìm xe ngựa vùng Bảy Núi

Đúng hẹn, Tâm cho biết “không tìm được chiếc xe ngựa nào để chở khách”. Một kế hoạch mới nhanh chóng được vạch ra: Sang xã An Cư – nơi có vài nài xe ngựa để chữa cháy.

Khoảng 7 giờ sáng, tại quán cà phê cóc ở ấp Vĩnh Lập (xã An Cư), chúng tôi gặp ông Châu Can, Châu Sóc Kha và ông Nonh Oanh Nô  (43 tuổi) – một nài ngựa thế hệ thứ 2 tại xã An Cư – đang uống cà phê trong lúc chờ người đến chở thuê.

Tuy nhiên, khi nghe chúng tôi đặt vấn đề chở thuê khách du lịch thì mọi người trố mắt nhìn. Sau một hồi bàn tán, ông Châu Can đứng lên giải thích: “Anh em lâu nay dùng xe ngựa chỉ chuyên chở hàng hóa nên không chở thuê khách du lịch vì không đảm bảo an toàn”.

Đến nước này thì đành phải tận dụng mối quan hệ cá nhân, chúng tôi liền nhờ một cán bộ UBND xã An Cư điện thoại gửi gắm ông Nô chở thuê chúng tôi. Với thao tác thuần thục của người có trên 10 năm cầm cương ngựa, chỉ trong nhấp nháy, ông Nô đã ráp xong cỗ xe ngựa điển hình của vùng Bảy Núi.

Khác với xe ngựa Đà Lạt có mui và chỗ dựa chắc chắn, xe ngựa tại xã An Cư khá thô ráp: Mui trần, không tay vịn, chỗ ngồi là những thanh gỗ kê tạm lên 2 bên vách thùng xe, người không quen dễ bị ngã…

Tuy nhiên, khi ông Nô vung roi, ngựa tung vó, cỗ xe lăn bánh, chúng tôi như chìm trong cảm giác rất tuyệt. Tiếng vó gõ xuống mặt đường trải nhựa, hoà quyện cùng tiếng lục lạc trên dây chà-rông quàng quanh cổ chú ngựa, lập tức tạo ra chuỗi thanh âm trầm.

Xe ngựa đi một đoạn,  tiếng vó ngựa lộc cộc, chậm rãi và lạc nhịp với đời sống hiện đại. Âm thanh không còn phổ biến, nhưng đủ khiến người đi đường ngoái lại, như vừa nghe thấy tiếng vọng về từ quá khứ.

Ký ức thời hoàng kim vùng Bảy Núi

Đưa chúng tôi đến một căn nhà nhỏ ở xã An Cư, ông Chau Da (65 tuổi, dân tộc Khmer – chủ nhà) vừa dắt chú ngựa ra khỏi chuồng chuẩn bị cho ngày làm việc mới.

Ông Châu Da kể lại rằng khoảng những năm 70 của thế kỷ trước, toàn vùng Bảy Núi từng có đến hàng trăm chiếc xe ngựa tấp nập ngược xuôi khắp các nẻo đường.

Những con ngựa cỏ vùng biên dù vóc dáng nhỏ nhắn nhưng lại sở hữu sức bền đáng kinh ngạc, có thể chở nặng tới hơn nửa tấn hàng hóa vượt qua cung đường núi gồ ghề.

Theo thời gian, dưới sức ép của các phương tiện cơ giới chuyên chở tiện dụng thì nghề nài ngựa (lái xe ngựa) chở hàng thuê đã có lúc tưởng chừng biến mất.

Từ hàng trăm chiếc thời hoàng kim, nay toàn vùng Bảy Núi chỉ còn khoảng 3-4 cỗ xe ngựa tập trung tại xã An Cư. Những bến xe ngựa sầm uất thuở nào giờ chỉ còn là bãi đất trống nằm dọc Tỉnh lộ 948 và những người nài ngựa cuối cùng ở vùng Bảy Núi hằng ngày chờ đợi một cuốc xe hiếm hoi.

“Những năm về trước, nếu nhà ai có ngựa là có kế sinh nhai ổn định. Ai thuê chở gì cũng làm, từ lúa tới phân bón, gỗ, nông sản, vật liệu xây dựng… Có chuyến chỉ vài cây số, có chuyến kéo dài cả chục cây. Mỗi ngày, con ngựa đi không biết bao nhiêu chuyến, trung bình mỗi ngày kiếm được khoảng 100.000 – 200.000 đồng. Tháng nào siêng chạy, sau khi trừ chi phí thức ăn, đóng móng, vẫn còn dư vài triệu đồng đủ nuôi gia đình” – ông Châu Da nhớ lại.

Mất đi hìng bóng xe ngựa

Dù được xem là nơi hội tụ của “văn hoá phum sóc”, nhưng trên thực tế, xe ngựa vùng Bảy Núi đang dần mất đi hình bóng.

Thời điểm này, người dân vùng Bảy Núi hầu như không còn đi chợ, viếng chùa bằng xe ngựa. Thậm chí, khi chuyển sang chở hàng hoá, cũng khó cạnh tranh được với xe cơ giới. Tuy nhiên, sau những tròng trành, nghiêng ngửa, những cỗ xe ngựa lại hồi sinh sau lệnh cấm phương tiện gắn máy thô sơ (ba gác, xe lôi máy, xe ba bánh…) lưu hành có hiệu lực.

Tuy nhiên, đằng sau sự hồi sinh ấy đang ẩn chứa nhiều nguy cơ “biến mất”. Theo thống kê của giới xe ngựa, hiện xã An Cư, Ô Lâm, Tri Tôn chỉ còn vài chục cỗ xe ngựa, và con số này đang tiếp tục sụt giảm.

“Nhiều lúc mấy ngày liền đánh xe ra bến mà không có việc, lại tốn tiền cơm nước nên tôi chỉ ngồi nhà, chờ người quen điện thoại” – ông Châu Can (50 tuổi, hàng xóm ông Châu Da), nói.

Đưa chúng tôi trở lại quán cà phê, ông Nô nhớ lại lúc nhỏ, tầm 13 tuổi, ông theo cha mình đánh xe ngựa rong ruổi khắp vùng chở hàng thuê. Lớn lên một chút, ông được cha mình tập đánh ngựa trong phum, sóc. Chẳng mấy chốc, ông Nô trở thành nài ngựa thực thụ và gắn bó tới giờ. “Ngày nay, trước sự phát triển của cơ sở hạ tầng và sự lên ngôi của xe cơ giới đã có lúc đẩy xe ngựa quên vào dĩ vãng” – ông Nô ngậm ngùi nói.