Tin tức thế giới 14-1: Quốc hội Ukraine bất tuân ông Zelensky; Iran dọa treo cổ người biểu tình

Iran dọa tử hình người biểu tình, ông Trump đe phản ứng rắn

Theo Hãng tin AFP, ngày 13-1, Văn phòng công tố thủ đô Tehran thông báo sẽ truy tố một số người biểu tình về tội “moharebeh” (“chống lại Chúa trời” theo luật sharia hà khắc). Đây là trọng tội với khung hình phạt lên mức tử hình.

Ngay lập tức, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo Washington sẽ “hành động rất mạnh” nếu Tehran xử tử những người biểu tình. 

Ông Trump chia sẻ trên đài CBS News: “Tôi chưa nghe về việc treo cổ (người biểu tình). Nếu họ treo cổ, quý vị sẽ thấy nhiều điều… Chúng tôi sẽ có hành động rất mạnh nếu họ làm như vậy”.

Bên cạnh đó, ông cho biết sẽ họp với đội ngũ an ninh quốc gia để thảo luận về tình hình tại Iran. Ông nhấn mạnh Chính phủ Iran đang “hành xử tệ”, đồng thời kêu gọi: “Thông điệp là họ cần thể hiện sự nhân văn. Họ cần làm điều đó. Họ đang có vấn đề rất lớn. Tôi mong họ sẽ không giết người”.

Những tuyên bố trên được đưa ra trong bối cảnh Tổ chức Nhân quyền Iran (IHR – trụ sở tại Na Uy) cho biết ít nhất 734 người được xác nhận đã thiệt mạng tại Iran, dù con số thực tế có thể lên tới hàng nghìn. 

Tổ chức Ân xá Quốc tế cũng bày tỏ lo ngại Tehran sẽ “một lần nữa dùng đến các phiên tòa chớp nhoáng và hành quyết tùy tiện để đàn áp bất đồng chính kiến”.

Đan Mạch và Greenland khẳng định gắn bó với nhau

Ngày 13-1, lãnh đạo Đan Mạch và Greenland (lãnh thổ tự trị của nước này) cùng lên tiếng phản bác lời kêu gọi đưa Mỹ tiếp quản Greenland của ông Trump.

Phát biểu họp báo chung với Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen, Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen nhấn mạnh cam kết gắn bó với Đan Mạch, bác bỏ khả năng trở thành lãnh thổ Mỹ: “Chúng tôi đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng địa chính trị. Nếu phải lựa chọn giữa Mỹ và Đan Mạch ngay lúc này, chúng tôi chọn Đan Mạch. Chúng tôi đoàn kết trong Vương quốc Đan Mạch”.

Trong nhiều năm qua, phong trào đòi tự chủ khỏi Đan Mạch của Greenland liên tục phát triển. Tuy nhiên đứng trước sức ép từ Washington, hòn đảo này nhấn mạnh mong muốn là một phần chủ quyền của quốc gia châu Âu.

Chia sẻ tại họp báo trên, bà Frederiksen thừa nhận: “Rất khó để đối đầu với Mỹ, đồng minh quan trọng nhất của chúng tôi. Nhưng phần khó khăn nhất có lẽ vẫn còn ở phía trước”.

Các phát biểu được đưa ra ngay trước thềm cuộc họp quan trọng giữa người đứng đầu cơ quan đối ngoại của Copenhagen với Phó tổng thống Mỹ JD Vance và Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio về vấn đề trên.

Khi được hỏi về phát biểu của ông Nielsen, ông đáp: “Tôi không đồng ý với ông ta. Tôi không biết ông ta là ai. Nhưng đó sẽ là một vấn đề lớn cho ông ta”. 

Ông Trump tiếp tục khẳng định Mỹ cần “lấy Greenland” nếu không Nga hoặc Trung Quốc sẽ nhảy vào. Tổng thống Mỹ nhấn mạnh ông muốn “đạt thỏa thuận” nhưng “dù bằng cách nào, chúng tôi sẽ có Greenland”.

Vợ chồng ông Clinton từ chối điều trần về vụ Epstein

Ngày 13-1, cựu Tổng thống Mỹ Bill Clinton và phu nhân Hillary Clinton đã từ chối điều trần trước Quốc hội về mối quan hệ với tỉ phú Jeffrey Epstein – người đã bị kết tội tấn công tình dục đã qua đời. 

Yêu cầu điều trần ông bà Clinton nằm trong khuôn khổ cuộc điều tra do Đảng Cộng hòa khởi xướng. Dân biểu James Comer – Chủ tịch Ủy ban Giám sát Hạ viện – khẳng định ông Epstein đã đến Nhà Trắng 17 lần khi ông Clinton đương nhiệm và cựu tổng thống đã bay trên máy bay riêng của Epstein khoảng 27 lần.

“Mỗi người phải tự quyết định khi nào họ đã thấy hoặc chịu đựng đủ, và sẵn sàng đấu tranh vì đất nước này, các nguyên tắc và người dân của nó, bất chấp hậu quả”, ông bà Clinton viết trong thư gửi ông Comer.

Ông Clinton cũng bày tỏ hối tiếc về mối quan hệ này và khẳng định không biết gì về hoạt động phạm tội của ông Epstein. 

Trong khi đó, đội ngũ luật sư của gia đình Clinton cho rằng các trát đòi điều trần “không có giá trị pháp lý và chỉ là chiêu trò nhằm làm bẽ mặt đối thủ chính trị theo chỉ đạo của Tổng thống Trump”.

Phản hồi với lá thư trên, ông Comer cho biết Ủy ban Giám sát Hạ viện sẽ họp vào tuần sau để tuyên bố ông Clinton phạm tội không tôn trọng lệnh điều trần. Điều này có thể dẫn đến cáo buộc hình sự chống lại cựu tổng thống.

Quốc hội Ukraine bất ngờ bất tuân ông Zelensky

Ngày 13-1, Quốc hội Ukraine bất ngờ không thông qua đề cử ông Denys Shmyhal làm Bộ trưởng Năng lượng, đánh dấu lần hiếm hoi cơ quan lập pháp nước này công khai làm trái ý Tổng thống Volodymyr Zelensky từ khi chiến sự với Nga nổ ra.

Trước đây, ông Shmyhal từng giữ chức Thủ tướng Ukraine trong suốt 5 năm, trước khi được ông Zelensky bổ nhiệm làm Bộ trưởng Quốc phòng hồi cuối tháng 5. 

Nhiệm kỳ của ông Shmyhal bị cắt ngắn sau một đợt sắp xếp nội các khác gần đây, sau khi bộ trưởng năng lượng và bộ trưởng tư pháp Ukraine phải từ chức vì bê bối tham nhũng trong ngành năng lượng bị phanh phui.

Ông Shmyhal được ông Zelensky chỉ định dẫn dắt ngành năng lượng Ukraine, vốn vẫn chịu ảnh hưởng bởi vụ tham nhũng trên và các cuộc tấn công của Nga vào cơ sở hạ tầng.

Để việc bổ nhiệm được thông qua, ông Shmyhal cần đạt 226 phiếu ủng hộ. Tuy nhiên chỉ có 210 nghị sĩ bỏ phiếu thuận, trong khi ba đảng đối lập đồng loạt bỏ phiếu trắng. 

Ngoài ra, có khoảng 20 nghị sĩ trong đảng cầm quyền của ông Zelensky không tham gia bỏ phiếu. 

Nhà phân tích chính trị Volodymyr Fesenko tại Kiev nhận định: “Đây là dấu hiệu cho thấy ông ấy đang mất kiểm soát Quốc hội”. 

Kể từ khi chiến tranh tại Ukraine nổ ra, cơ quan lập pháp Ukraine thực tế được xem như chỉ có chức năng “hợp thức hóa” các quyết định của chính quyền ông Zelensky.

Mỹ cho phép xuất khẩu chip AI hàng đầu của Nvidia sang Trung Quốc

Ngày 13-1, chính quyền ông Trump chính thức bật đèn xanh cho việc bán chip AI H200 – dòng chip mạnh thứ hai của Nvidia – sang Trung Quốc.

Theo quy định mới, các chip này sẽ được phòng thí nghiệm bên thứ ba kiểm tra năng lực kỹ thuật trước khi xuất khẩu. Trung Quốc không được mua quá 50% tổng lượng chip bán cho khách hàng Mỹ, và khách hàng Trung Quốc phải chứng minh có “quy trình an ninh đầy đủ”, cũng như không sử dụng chip cho mục đích quân sự.

Quyết định này vấp phải chỉ trích từ nhiều phía về nguy cơ Bắc Kinh tăng cường năng lực quân sự và xói mòn lợi thế AI của Mỹ. 

Tuy nhiên, đội ngũ của Nhà Trắng do Cố vấn cấp cao cho ông Trump về AI David Sacks dẫn đầu lập luận rằng việc xuất khẩu chip tiên tiến sang Trung Quốc sẽ khiến các đối thủ như Huawei giảm động lực đuổi theo công nghệ đỉnh cao của Nvidia và AMD. 

Trong khi đó, ông Trump khẳng định chip sẽ được xuất khẩu “theo các điều kiện đảm bảo an ninh quốc gia vững mạnh”. Hồi tháng 12-2025, tổng thống Mỹ cũng đã thông báo sẽ cho phép việc bán chip cho Trung Quốc để đổi lấy khoản phí 25% cho Chính phủ Mỹ.

Ảo ảnh sa mạc