Tính toán của ông Trump khi hủy kết luận ‘khí nhà kính gây hại cho con người’

Chính quyền Tổng thống Donald Trump tuyên bố bãi bỏ kết luận khoa học cho rằng khí nhà kính gây nguy hiểm cho sức khỏe con người ngày 12/2. Kết luận này được Mỹ thông qua 17 năm trước, dưới nhiệm kỳ Tổng thống Barack Obama.

“Chúng tôi hủy bỏ các tiêu chuẩn khí thải hoàn toàn vô lý của Cơ quan Bảo vệ Môi trường (EPA), vốn là thảm họa với ngành sản xuất ôtô, và thu hồi quyền miễn trừ thời Biden vốn cho phép California siết tiêu chuẩn khí thải”, ông Trump nói.

Hủy kết luận trên đồng nghĩa với việc lập tức xóa bỏ loạt quy định bắt buộc của Mỹ về đo lường, báo cáo, chứng nhận và tuân thủ tiêu chuẩn liên bang liên quan phát thải khí nhà kính đối với ngành ôtô, song có thể chưa áp dụng với những nguồn phát thải cố định như nhà máy điện.

Washington Post dẫn lời ông Trump, gọi đây là “hành động bãi bỏ quy định lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ”, “vượt xa mọi thời đại”.

Nguồn cơn của kết luận ‘khí nhà kính gây hại’

Kết luận khoa học về mối nguy hại của khí nhà kính xuất phát từ phán quyết của tòa án tối cao năm 2007, cho rằng khí nhà kính là chất gây ô nhiễm không khí theo Đạo luật Không khí Sạch. Theo đó, EPA có trách nhiệm xác định mối nguy hại của loại khí này lên sức khỏe cộng đồng.

Đến năm 2009, EPA công bố xem xét các bằng chứng, xác định “khí nhà kính đe dọa sức khỏe và phúc lợi cộng đồng”. Đây là luận cứ khoa học nền tảng, mở đường cho cơ quan này ra loạt quyết sách nhằm hạn chế phát thải khí CO2, methane (CH4) cùng bốn loại khí nhà kính khác – vốn phát sinh chủ yếu từ hoạt động đốt nhiên liệu hóa thạch.

Một số chính sách khí hậu dựa vào kết luận khoa học trên là tiêu chuẩn tiết kiệm nhiên liệu, tiêu chuẩn khí thải phương tiện, tỷ lệ xe điện (mang tính khuyến khích), quy định điện sạch dưới thời các Tổng thống Dân chủ Obama và Biden.

Ví dụ, dưới thời Biden, EPA đặt mục tiêu cắt giảm khí thải của lượng xe chở khách xuống gần 50% vào năm 2032 (so với mức năm 2027), đồng thời dự kiến 35-56% số xe mới bán ra trong 2030-2032 là xe điện. Trong đó, California được coi như “phòng thí nghiệm” với các chính sách khí hậu nghiêm ngặt hơn liên bang.

Thực tế, ông Trump cùng Đảng Cộng hòa nhắm tới nền tảng khoa học về khí nhà kính nói trên từ nhiệm kỳ đầu, và nhiều lần đệ đơn kiện. Tuy nhiên, khi ông kết thúc nhiệm kỳ, EPA dưới sự lãnh đạo của chính quyền mới đã bác bỏ các đơn này.

Tham vọng của ông Trump

Rút kinh nghiệm từ nhiều lần thất bại, ngay từ đầu nhiệm kỳ hai, chính quyền ông Trump nhanh chóng nhắm vào nền tảng khoa học trao cho EPA quyền siết các loại khí nhà kính. Trong sự kiện ngày 12/2 tại Nhà Trắng, ông Trump đã phản bác về mối nguy hại của loại khí thải này. “Chuyện này không liên quan đến sức khỏe cộng đồng. Đây hoàn toàn là một trò lừa đảo”, ông nói.

Chuyện gì xảy ra sau luận điểm “khí nhà kính vô hại”? Nếu khí nhà kính vô hại, loạt quy định dựa trên nền tảng khoa học này sẽ bị hủy bỏ. Không chỉ vậy, thẩm quyền áp chuẩn khí thải của chính phủ Mỹ trong tương lai cũng có thể bị ảnh hưởng.

Chuyên trang về khí hậu của Đại học Yale dẫn phân tích từ các chuyên gia pháp lý cho biết, nỗ lực nhanh chóng từ phía ông Trump sẽ thúc đẩy tòa án tối cao xem xét các thách thức pháp lý trong thời điểm ông tại vị. Khi đó, đa số thẩm phán Đảng Cộng hòa với khuynh hướng chống quy định siết trần khí nhà kính có thể làm suy yếu quyền liên quan của chính phủ liên bang, tức là EPA.

Jody Freeman, giám đốc Chương trình Luật Môi trường và Năng lượng của Trường Luật Harvard, nói chính quyền Trump đặt mục tiêu rất cao. “Họ không chỉ muốn làm suy yếu các quy định khí hậu – điều chính quyền Cộng hòa khác đã làm. Họ muốn loại bỏ hoàn toàn vai trò của chính phủ liên bang trong việc ban hành quy định khí thải”, ông Jody nói.

Các tổ chức bảo vệ môi trường lên án việc bãi bỏ kết luận này là mối nguy với khí hậu. Bởi lẽ, khi EPA bị tước quyền trên, chính quyền Mỹ trong tương lai muốn siết lượng khí nhà kính sẽ phải khôi phục lại phán quyết của tòa án tối cao về mối nguy hại này – một nhiệm vụ phức tạp về mặt chính trị và pháp lý.

Chính quyền bang California cùng một số tổ chức môi trường như Hội đồng Bảo vệ Tài nguyên Thiên nhiên, Earth Justice, Quỹ Bảo vệ Môi trường (EDF) đã tuyên bố kiện phán quyết về khí nhà kính của chính quyền Trump ra tòa. Việc này có thể dẫn đến một cuộc chiến pháp lý kéo dài nhiều năm.

“Donald Trump có thể đặt lợi ích của các tập đoàn lên trên lợi ích cộng đồng và gia đình họ, nhưng California sẽ không đứng ngoài cuộc. Chúng tôi sẽ kiện hành vi bất hợp pháp này và tiếp tục đấu tranh chống ô nhiễm khí hậu tại bang mình”, Thống đốc Gavin Newsom nói.

Bảo Bảo (theo Reuters, Yale, Washington Post)