Tòa án Tối cao Mỹ bác thuế đối ứng của ông Trump: Ảnh hưởng Đông Nam Á ra sao?

Theo báo Nikkei Asia (Nhật Bản), các nhà phân tích cho rằng phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ về việc vô hiệu hóa các mức thuế quan “đối ứng” của Tổng thống Donald Trump sẽ mang lại lợi ích cho các nhà xuất khẩu Đông Nam Á, ít nhất là trong ngắn hạn, khi diễn biến nhanh chóng này đẩy thương mại toàn cầu vào một giai đoạn bất định mới.

Đông Nam Á hưởng lợi

Sau khi Tòa án Tối cao Mỹ ngày 20-2 bác bỏ các mức thuế quan “khẩn cấp” áp dụng theo Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) năm 1977 của Tổng thống Trump, ông đã nhanh chóng công bố mức thuế 10% lên toàn cầu, dựa trên Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974.

Các nhà phân tích cho rằng sự thay đổi này mang lại sự nhẹ nhõm và cơ hội cho một số nhà xuất khẩu, đặc biệt ở Đông Nam Á.

“Các quốc gia mà Mỹ đang có mức thâm hụt thương mại hàng hóa song phương cao, như các nước ở Đông Nam Á, tạm thời là những bên hưởng lợi ròng (tức tổng lợi ích nhận được lớn hơn tổng thiệt hại phải chịu)” – ông Jon Lang, Giám đốc cấp cao phụ trách chính sách an ninh kinh tế tại Công ty tư vấn rủi ro địa chính trị APCO và là cựu quan chức Nhà Trắng trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, nhận định.

Trước phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ, mức thuế đối ứng mà chính quyền ông Trump áp lên các quốc gia Đông Nam Á dao động từ 40% đối với Myanmar và Lào, đến 19% đối với Philippines, Malaysia, Campuchia, Indonesia và Thái Lan. Các mức thuế giờ đây sẽ giảm xuống còn 10%.

Đây sẽ là mức giảm đáng kể, đồng nghĩa nhiều nước Đông Nam Á sẽ chịu mức thuế quan ngang với các đối tác của Mỹ vốn đã chịu mức thuế 10% như Vương quốc Anh, Úc và Argentina.

“Tình trạng này có thể sẽ kéo dài cho đến khi quy trình theo Mục 301 (Đạo luật Thương mại năm 1974) kết thúc, hoặc bất kỳ sự điều chỉnh sản phẩm nào liên quan đến thuế theo Mục 232 (Đạo luật Mở rộng thương mại năm 1962) được thực thi” – ông Lang nói, đề cập đến các loại thuế khác mà ông Trump có thể sử dụng nhằm xử lý các hành vi thương mại không công bằng và rủi ro an ninh quốc gia.

“Tôi dự đoán chúng ta có thể sẽ chứng kiến sự gia tăng nhập khẩu từ các quốc gia đó trong giai đoạn chuyển tiếp này” – ông nhận định.

Cựu đại sứ Mỹ tại Malaysia Brian McFeeters cho rằng mặc dù phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ làm gia tăng sự bất định trong bối cảnh thương mại vốn đã phức tạp, song “đây không phải là yếu tố phá vỡ quan hệ kinh tế Mỹ – ASEAN”.

Ông McFeeters, hiện là Giám đốc điều hành Hội đồng Kinh doanh Mỹ – ASEAN, đánh giá các nhà lãnh đạo Đông Nam Á rất thực tế. 

“Họ nhận thức được quy mô của thị trường Mỹ cũng như chất lượng và tính bền vững của các khoản đầu tư từ Mỹ. Có thể sẽ có một số gián đoạn hoặc sự chậm lại ở mức độ nhỏ, nhưng quỹ đạo chung vẫn được duy trì vững chắc” – ông nói.

Điều này gồm cả những tiến triển hơn nữa trong việc xử lý các rào cản phi thuế quan được nêu trong các thỏa thuận thương mại đầy đủ mà chính quyền ông Trump đã ký với Malaysia, Campuchia và Indonesia, theo ông McFeeters.

Đông Bắc Á ra sao?

Trong khi đó, nhiều ánh mắt đang hướng về Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan – những nền kinh tế đã cam kết đầu tư hàng trăm tỉ USD vào nước Mỹ để đổi lấy mức thuế quan thấp hơn.

“Có lý do khiến ông Trump vội vàng chốt các thỏa thuận thương mại trong những tuần gần đây” – ông Winston Ma, giảng viên thỉnh giảng tại Trường Luật thuộc Đại học New York, bình luận.

Ông chỉ ra: “Phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ có khả năng làm dấy lên câu hỏi về tính hợp pháp liên quan đến các thỏa thuận đầu tư giữa Mỹ với Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan”.

Ông Paul Ashworth, nhà kinh tế phụ trách Bắc Mỹ tại Công ty Capital Economics, nhận định: “Ông Trump sẽ không còn có thể thực hiện nhiều thỏa thuận mà ông đã đàm phán. Có khả năng một số thỏa thuận sẽ đổ vỡ”.

Trong tuyên bố ngày 20-2, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết chính quyền ông Trump “tự tin rằng tất cả thỏa thuận thương mại do Tổng thống Trump đàm phán sẽ vẫn có hiệu lực”.

Một câu hỏi cấp bách khác là phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ ảnh hưởng thế nào đến quan hệ với Trung Quốc và thỏa thuận đình chiến thương mại mà ông Trump đã đạt được với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào tháng 10 năm ngoái.

Bà Lizzi Lee, nghiên cứu viên tại Trung tâm Phân tích Trung Quốc thuộc Viện Chính sách xã hội châu Á, cho rằng khó có khả năng xảy ra tác động đáng kể đối với quan hệ song phương hoặc chuyến thăm Bắc Kinh của ông Trump vào cuối tháng 3.

Chính phủ Trung Quốc vẫn chưa đưa ra phản ứng chính thức.

“Thực tế, sự gián đoạn và bất định từ phán quyết này có thể sẽ ít hơn đối với quan hệ Mỹ – Trung so với các đối tác thương mại khác của Mỹ” – bà Lee nói.

Nhà nghiên cứu này chỉ ra nhiều mức thuế đối với Trung Quốc được áp dụng theo Mục 301 nhằm đối phó với các hành vi như đánh cắp sở hữu trí tuệ hoặc các chính sách phân biệt đối xử, qua đó mang lại cho chính quyền ông Trump “sự linh hoạt về thuế quan”.

Theo tuyên bố của Đại diện Thương mại Mỹ, các mức thuế hiện hành theo Mục 301 đối với Trung Quốc dao động từ 7,5 – 100%, trong khi các mức thuế theo Mục 232 hiện dao động từ 10 – 50%.