Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Khen thưởng không giữ chuẩn mực sẽ dẫn đến lạm phát danh hiệu

Chiều 8-4, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng. 

Trao đổi về dự luật này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhìn nhận việc sửa đổi lần này rất cần thiết, không chỉ nhằm khắc phục những vướng mắc kỹ thuật, mà quan trọng hơn nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý mới, đảm bảo khen thưởng thực sự trở thành động lực phát triển.

Khen thưởng phải khơi dậy đổi mới sáng tạo, khuyến khích dám nghĩ, dám làm 

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước gợi mở quan điểm xây dựng luật cần quán triệt rõ tinh thần chuyển mạnh từ khen thưởng theo quá trình sang khen thưởng theo giá trị thực chất và hiệu quả. “Bệnh cũ này cần được chữa. Khen thưởng phải nhằm vào đổi mới sáng tạo, phục vụ hiệu quả cao”, ông nói. 

Như danh hiệu anh hùng, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, đây là hành vi, hành động anh hùng chỉ trong giây lát trở thành anh hùng, “không phải làm bao nhiêu việc, bao nhiêu năm tôi trở thành anh hùng”.

Vì vậy Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh tính đột phá, tính dẫn dắt có vai trò quan trọng. Ông nói thi đua khen thưởng không chỉ là công cụ ghi nhận thành tích, mà phải là cơ chế tạo động lực, khơi dậy đổi mới sáng tạo, khuyến khích dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Trong nguyên tắc thi đua khen thưởng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhận định dự thảo luật đã có bước điều chỉnh quan trọng khi làm rõ phạm vi áp dụng nguyên tắc “một thành tích chỉ khen thưởng một lần, một hình thức” đã khắc phục tình trạng hiểu và áp dụng chưa thống nhất trong thực tiễn đó là “cộng dồn thành tích”.

Việc thay thế tiêu chí tổ chức đảng đoàn thể “trong sạch vững mạnh” bằng tiêu chí “hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng là cần thiết, phù hợp thực tế, tháo gỡ điểm nghẽn. Tuy nhiên lưu ý tránh hạ thấp tiêu chí dẫn đến “phổ thông hóa” danh hiệu, bình quân hóa hoặc chia tỉ lệ chỉ tiêu thi đua khen thưởng.

Ngoài ra Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng lưu ý “tránh tình trạng năm nay anh được rồi sang năm nhường cho em, sang năm em kỷ niệm 50 năm em phải có danh hiệu này”. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho biết thực tế đã có những chuyện như vậy, không thực chất.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng cần phân cấp, phân quyền trong thi đua khen thưởng; cần đổi mới nội dung khen thưởng, bổ sung tiêu chí liên quan khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Các tiêu chí này cần được lượng hóa, tránh quy định mang tính khẩu hiệu khó áp dụng.

Đảm bảo tính thực chất của khen thưởng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặc biệt lưu ý chú trọng khắc phục tình trạng bệnh thành tích, khen thưởng tràn lan, hình thức. Khen thưởng phải hướng mạnh về cơ sở, người trực tiếp lao động, sản xuất. Thi đua khen thưởng phải tạo sự công bằng, minh bạch, sự lan tỏa, niềm tin trong xã hội, “khen một người – động viên nhiều người khác”.

“Thi đua khen thưởng không chỉ là vấn đề quản lý Nhà nước, mà còn là vấn đề văn hóa đạo đức và niềm tin xã hội”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng cho rằng nếu mở rộng khen thưởng mà không giữ được chuẩn mực sẽ dẫn đến lạm phát danh hiệu; nhưng nếu quá thận trọng không kịp thời ghi nhận thì cũng sẽ triệt tiêu động lực phấn đấu.

“Luật phải được thiết kế với tinh thần dứt khoát, không nửa vời. Khen thưởng phải thực chất, phải đo được, kiểm chứng được và có sức lan tỏa. Không thể để tiếp tục tình trạng khen thưởng dựa vào hồ sơ, thủ tục mà chưa phản ánh đúng giá trị đóng góp thực tiễn”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho hay.

Nhiều người có đóng góp nổi bật nhưng không muốn viết đơn “xin” khen thưởng

Phát biểu tại tổ TP.HCM, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (TP.HCM) bày tỏ thống nhất với tinh thần luật ngày càng được hoàn thiện theo hướng chặt chẽ hơn. 

Tuy nhiên bà cho rằng: “Mỗi quốc gia có cách làm khác nhau, nhưng trong công tác thi đua, khen thưởng của chúng ta hiện nay, có một thực tế là những người thực sự xứng đáng lại thường ngại làm hồ sơ”.

Nữ đại biểu nêu thực tế có nhiều người có đóng góp nổi bật nhưng không muốn viết đơn, không muốn đi xin danh hiệu, ví dụ như Nghệ sĩ nhân dân, Nghệ sĩ ưu tú, lại phải tự làm hồ sơ, xin xác nhận qua nhiều cấp, chứng minh rất nhiều tiêu chí. 

Điều này vô hình trung làm giảm ý nghĩa của việc tôn vinh. Theo bà Lan, cần có một cơ chế chủ động hơn, như việc thành lập các hội đồng chuyên trách theo từng lĩnh vực, hằng năm có nhiệm vụ rà soát, phát hiện và đề xuất những cá nhân xứng đáng để xét khen thưởng ngay, bởi chính chúng ta là những người hiểu rõ nhất họ đã làm được gì.

“Tôi xin nêu một ví dụ thực tế. Năm 2021, trong thời điểm dịch bệnh, Đại sứ quán Pháp gửi cho tôi một lá thư rất đơn giản, thông báo họ quyết định trao huân chương và chỉ hỏi tôi có đồng ý nhận hay không. Tôi không hề làm hồ sơ hay đề nghị gì trước đó. Dĩ nhiên tôi vẫn phải xin phép tổ chức của mình để được nhận, nhưng cách làm đó cho thấy sự chủ động từ phía cơ quan xét tặng”, bà Lan kể.

Từ đó, đại biểu đề nghị thi đua, khen thưởng phải hướng tới mục tiêu tạo động lực, khen thưởng kịp thời, đúng lúc, đúng người, chứ không nên mang tính hình thức, “đến hẹn lại lên”, đủ năm thì xét. 

“Nếu chúng ta quan tâm đúng mức và tổ chức thực hiện một cách chuyên nghiệp, khách quan như vậy, thì cả người được khen thưởng lẫn các tổ chức, cá nhân liên quan sẽ thấy thuyết phục hơn khi các danh hiệu được trao kịp thời, đúng đối tượng”, đại biểu nêu ý kiến.